در آستانه دیدار سهجانبه رهبران آمریکا، روسیه و چین، گمانهزنیها درباره شکلگیری توافقی بزرگ میان قدرتهای جهانی افزایش یافته است. نشستی که قرار است علاوه بر مسائل هستهای و امنیت بینالملل، تحولات ایران و جنگ اوکراین نیز در حاشیه آن مطرح شود.
به گزارش ایرانجیب، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، سفر آسیایی خود را از 25 آبان آغاز کرده و بر اساس برنامه اعلامشده، قرار است روز پنجشنبه 28 آبان در شهر شنژن چین با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، دیدار کند.
این نشست که در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) برنامهریزی شده، به دلیل حضور همزمان رهبران 3 قدرت بزرگ جهان، توجه محافل سیاسی و اقتصادی را جلب کرده است.
پرونده ایران روی میز قدرتهای بزرگ
یکی از مهمترین موضوعاتی که احتمال طرح آن در این نشست وجود دارد، تحولات ایران و تنشهای خاورمیانه است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، واشنگتن به دنبال استفاده از ظرفیت دیپلماتیک چین و روسیه برای بررسی راههای کاهش تنش در منطقه است.
چین بهعنوان یکی از بزرگترین واردکنندگان انرژی جهان، از ثبات مسیرهای انتقال نفت و جلوگیری از اختلال در بازار انرژی نفع میبرد. در مقابل، روسیه بهعنوان صادرکننده بزرگ نفت و گاز، محاسبات اقتصادی و سیاسی متفاوتی دارد.
با این حال، هنوز نشانه روشنی از توافق پکن و مسکو برای همراهی با خواستههای آمریکا درباره ایران منتشر نشده است.
ترامپ از نشست سهجانبه چه میخواهد؟
یکی از اهداف اصلی واشنگتن، آغاز گفتوگو درباره کنترل تسلیحات هستهای و کاهش خطر رقابت نظامی میان قدرتهای بزرگ عنوان شده است.
در کنار این موضوع، اختلافات تجاری آمریکا و چین، محدودیت صادرات تراشههای پیشرفته، مواد معدنی راهبردی و فناوری هوش مصنوعی نیز از مسائل مهم روابط دو کشور محسوب میشوند.
تحلیلگران معتقدند ترامپ تلاش میکند از این دیدار برای نمایش توان دیپلماتیک دولت خود و مدیریت همزمان روابط با دو رقیب بزرگ واشنگتن استفاده کند.
پوتین به دنبال بازگشت به مرکز دیپلماسی جهانی
برای روسیه، حضور پوتین در کنار رهبران آمریکا و چین میتواند فرصتی برای تقویت جایگاه بینالمللی مسکو باشد.
در همین حال، جنگ اوکراین همچنان یکی از مهمترین اختلافات میان روسیه و کشورهای غربی است.
اگرچه احتمال گفتوگو درباره این جنگ وجود دارد، گزارشها نشان میدهد هنوز توافقی درباره قرار گرفتن پرونده اوکراین در دستور کار رسمی نشست اعلام نشده است.
چین به دنبال تثبیت جایگاه جهانی خود
پکن تلاش میکند در شرایط افزایش رقابت اقتصادی و سیاسی با واشنگتن، نقش پررنگتری در مدیریت مسائل بینالمللی ایفا کند.
چین از یکسو بر چندجانبهگرایی و مخالفت با یکجانبهگرایی تأکید دارد و از سوی دیگر، تلاش میکند بدون پذیرش تعهدات سنگین امنیتی، نفوذ اقتصادی و سیاسی خود را گسترش دهد.
در چنین شرایطی، نشست شنژن فرصتی برای نمایش جایگاه چین در معادلات جهانی خواهد بود.
آیا جهان در آستانه «یالتای دوم» قرار دارد؟
برخی تحلیلگران این نشست را با کنفرانس تاریخی یالتا در سال 1945 مقایسه کردهاند. در آن کنفرانس، رهبران قدرتهای بزرگ درباره نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم گفتوگو کردند.
با این حال، تفاوتهای قابلتوجهی میان شرایط امروز و آن دوره وجود دارد.
رقابت اقتصادی آمریکا و چین، جنگ اوکراین، اختلافات امنیتی در آسیا و تحولات خاورمیانه باعث شده دستیابی به توافقی فراگیر میان 3 کشور دشوار باشد.
نتیجه نشست برای ایران چه خواهد بود؟
از منظر منافع ایران، مهمترین مسئله این است که آیا گفتوگوهای احتمالی قدرتهای بزرگ میتواند به کاهش تنشهای منطقهای و ایجاد مسیرهای دیپلماتیک تازه منجر شود یا خیر.
چین و روسیه روابط گستردهای با ایران دارند و هرگونه گفتوگو درباره تحولات منطقه بدون توجه به مواضع و منافع تهران، با محدودیتهای جدی روبهرو خواهد بود.
در مجموع، نشست احتمالی ترامپ، پوتین و شی بیش از آنکه نشانه دستیابی قطعی به توافقی بزرگ باشد، فرصتی برای بررسی اختلافات و سنجش امکان همکاری میان قدرتهای جهانی ارزیابی میشود.
نکته: این گزارش بر اساس برنامهها و تحلیلهای مطرحشده پیش از نشست تنظیم شده است. برگزاری قطعی دیدار سهجانبه و دستور کار نهایی آن در این بازنویسی مستقلاً تأیید نشده است.


