رواج مصرف داروهای کاهش وزن، بازار محصولات قاچاق و فرآورده‌های موسوم به «گیاهی» را نیز گسترش داده است؛ محصولاتی که ممکن است حاوی ترکیبات دارویی اعلام‌نشده باشند و سلامت مصرف‌کنندگان را به خطر بیندازند.
به گزارش ایران جیب، تبلیغات گسترده برای کاهش وزن سریع، توجه بسیاری از متقاضیان را به آمپول‌ها، قرص‌ها و مکمل‌های لاغری جلب کرده است. با این حال، اثربخشی یک داروی معتبر در مطالعات بالینی، تضمینی برای ایمنی محصولات عرضه‌شده در بازار غیررسمی یا مصرف خودسرانه آن‌ها نیست.
در این بازار، داروهای نسخه‌ای، مکمل‌های غذایی و فرآورده‌های غیرمجاز گاه با وعده‌هایی مشابه تبلیغ می‌شوند؛ در حالی که ترکیبات، کاربرد و خطرات آن‌ها تفاوت‌های اساسی دارد.
داروهای لاغری چگونه عمل می‌کنند؟
داروهای کاهش وزن بسته به نوع خود، از مسیرهایی مانند کاهش اشتها، افزایش احساس سیری یا کاهش جذب چربی غذا عمل می‌کنند. سنجش موفقیت این داروها نیز تنها به عدد روی ترازو محدود نمی‌شود؛ ماندگاری نتیجه، عوارض و وضعیت سلامت فرد اهمیت دارد.
سماگلوتاید، تیرزپاتاید و لیراگلوتاید از داروهایی هستند که با اثرگذاری بر مسیرهای هورمونی مرتبط با اشتها به کنترل وزن کمک می‌کنند. اورلیستات نیز با کاهش جذب بخشی از چربی غذا در دستگاه گوارش عمل می‌کند.
نتایج مطالعات بالینی نشان می‌دهد برخی از این داروها می‌توانند کاهش وزن قابل‌توجهی ایجاد کنند، اما این نتایج در شرایط مشخص درمانی و همراه با اصلاح سبک زندگی به دست آمده‌اند و برای همه مصرف‌کنندگان یکسان نیستند.
خطر خرید از بازار غیررسمی
خرید دارو از صفحات شبکه‌های اجتماعی، فروشندگان ناشناس و مسیرهای غیررسمی، تشخیص اصالت و اطمینان از شرایط نگهداری محصول را دشوار می‌کند.
در محصولات تقلبی ممکن است ماده مؤثره وجود نداشته باشد، مقدار آن با اطلاعات بسته‌بندی تفاوت داشته باشد یا ترکیبات دیگری به محصول اضافه شده باشد. درباره فرآورده‌های تزریقی، آلودگی و نگهداری نامناسب نیز از نگرانی‌های جدی است.
از سوی دیگر، گران بودن یک محصول یا خارجی بودن بسته‌بندی آن، به‌تنهایی نشانه اصالت و کیفیت نیست.
«گیاهی» بودن به معنی بی‌خطر بودن نیست
یکی از نگرانی‌های مطرح در بازار لاغری، وجود مواد دارویی پنهان در برخی فرآورده‌هایی است که با عنوان «کاملاً طبیعی» یا «گیاهی» فروخته می‌شوند.
در پژوهشی روی 63 فرآورده گیاهی لاغری عرضه‌شده در همدان، حدود 27 درصد نمونه‌ها حاوی سیبوترامین بودند؛ ماده‌ای که به دلیل خطرات قلبی‌عروقی از بازار بسیاری از کشورها کنار گذاشته شده است. این نتیجه مربوط به همان نمونه‌های بررسی‌شده است و نمی‌توان آن را به تمام محصولات بازار تعمیم داد.
در بررسی‌های دیگری نیز وجود ترکیبات دارویی اعلام‌نشده در تعدادی از محصولات لاغری گزارش شده است. پنهان بودن نوع و مقدار این مواد می‌تواند مصرف‌کننده را با خطر تداخل دارویی و عوارض پیش‌بینی‌نشده مواجه کند.
داروی معتبر هم به نظارت پزشکی نیاز دارد
داروهای معتبر کاهش وزن نیز ممکن است عوارض داشته باشند. تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست و ناراحتی شکمی از عوارض شناخته‌شده برخی داروهای تزریقی هستند و استفراغ یا اسهال شدید می‌تواند به کم‌آبی بدن منجر شود.
اورلیستات نیز ممکن است باعث مدفوع چرب، نفخ و فوریت دفع شود و جذب برخی ویتامین‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
انتخاب دارو، تنظیم مقدار مصرف و تصمیم درباره ادامه درمان باید با توجه به وضعیت سلامت، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای هم‌زمان فرد انجام شود. وعده «لاغری سریع و بدون عارضه» در تبلیغات، جای ارزیابی پزشکی و اطمینان از اصالت محصول را نمی‌گیرد.