دولت شیوه‌نامه جدید شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها را ابلاغ کرد. بر اساس این مصوبه، خانوارهای ایرانی با توجه به مجموع درآمد و شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی در سه گروه با وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین قرار می‌گیرند؛ گروه‌بندی‌ای که می‌تواند در تعیین میزان کالابرگ خانوارها اثرگذار باشد.
به گزارش ایران جیب به نقل از ایرنا، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، تصویب‌نامه هیئت وزیران درباره شیوه‌نامه شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها را به مجموعه‌ای از وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای مرتبط ابلاغ کرده است.
خانوارها چگونه به سه گروه اقتصادی تقسیم می‌شوند؟
مطابق شیوه‌نامه ابلاغ‌شده، وضعیت اقتصادی خانوارها بر اساس مجموع درآمد و مشخصه‌های اجتماعی بررسی می‌شود و خانوارها در سه گروه قرار می‌گیرند:
-
وسـع اقتصادی بالا: خانوارهایی که بر اساس معیارهای مصوب، توان اقتصادی بالاتری دارند.
-
وسـع اقتصادی متوسط: خانوارهایی که در گروه میانی از نظر توان اقتصادی قرار می‌گیرند.
-
وسـع اقتصادی پایین: خانوارهایی که پس از بررسی و راستی‌آزمایی، در گروه کم‌برخوردار قرار می‌گیرند.
معیارهای نهایی تعیین هر گروه از سوی کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان برنامه و بودجه، وزارت اقتصاد، وزارت ارتباطات و بانک مرکزی تهیه و برای تصویب به هیئت وزیران ارائه می‌شود.
چه خانوارهایی در گروه وسع اقتصادی بالا قرار می‌گیرند؟
در متن شیوه‌نامه، چند شاخص دارایی و مصرف برای شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی بالا در نظر گرفته شده است. مهم‌ترین موارد اعلام‌شده عبارت‌اند از:
| شاخص اقتصادی | آستانه اعلام‌شده |
|---|---|
| زمین با کاربری مسکونی | مجموع ارزش روز بیش از ۵۰ میلیارد تومان |
| زمین با کاربری غیرمسکونی | مجموع ارزش بیش از ۷۵ میلیارد تومان |
| واحدهای مسکونی | مجموع ارزش بیش از ۷۵ میلیارد تومان |
| خودروهای سواری و وانت | ارزش بیش از ۷.۵ میلیارد تومان |
| مصرف انرژی | قرار گرفتن در میان ۵ درصد خانوارهای دارای بیشترین مصرف |
| دارایی در بازار سرمایه | قرار گرفتن در میان ۵ درصد خانوارهای دارای بیشترین دارایی، طبق تشخیص مراجع مربوط |
| تسهیلات بانکی | قرار گرفتن در میان ۲.۵ درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش تسهیلات |
این آستانه‌ها از جمله معیارهای ذکرشده برای شناسایی خانوارهای برخوردار هستند. صرف انتشار این ارقام به معنای اعلام جزئیات کامل نحوه محاسبه وسع اقتصادی یا تعیین نهایی گروه هر خانوار نیست.
وضعیت مستأجران چگونه تعیین می‌شود؟
بر اساس شیوه‌نامه، اطلاعات سامانه‌های «کاتب»، «خودنویس» و «سامانه ملی املاک و اسکان» برای تشخیص وضعیت سکونت و مستأجر بودن خانوارها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در این چارچوب، خانوارهایی که در واحد مسکونی متعلق به شخص دیگری زندگی می‌کنند اما اجاره‌ای نمی‌پردازند، مستأجر محسوب نمی‌شوند. همچنین اگر فردی مالک یک واحد مسکونی باشد، اما در خانه دیگری به‌عنوان مستأجر زندگی کند، در این شیوه‌نامه مالک محسوب خواهد شد.
این موضوع نشان می‌دهد که در ارزیابی وضعیت اقتصادی، صرف محل سکونت کافی نیست و اطلاعات مالکیت و نحوه استفاده از مسکن نیز اهمیت دارد.
اطلاعات مالی و بانکی خانوارها چگونه بررسی می‌شود؟
مطابق مصوبه، سازمان امور مالیاتی اطلاعات مالیاتی افراد را در اختیار «کارپوشه اقتصادی ایرانیان» متعلق به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی قرار می‌دهد.
همچنین اطلاعات مرتبط با دارایی‌های بازار سرمایه، تسهیلات بانکی، مصرف انرژی و وضعیت املاک می‌تواند در ارزیابی اقتصادی خانوارها نقش داشته باشد. هدف از این سازوکار، بررسی وضعیت اقتصادی بر اساس مجموعه‌ای از داده‌ها و شاخص‌هاست؛ نه صرفاً اتکا به یک معیار منفرد.
کدام خانوارها در گروه وسع اقتصادی پایین قرار می‌گیرند؟
بر اساس متن مصوبه، خانوارهای مستمری‌بگیر سازمان بهزیستی و کمیته امداد، پس از راستی‌آزمایی، در گروه دارای وسع اقتصادی پایین قرار می‌گیرند.
در مقابل، کارکنان نیروهای مسلح، سازمان انرژی اتمی، وزارت اطلاعات و وزارت امور خارجه از شمول این مصوبه مستثنا شده‌اند.
مبلغ کالابرگ هر خانوار چگونه تعیین می‌شود؟
یکی از بخش‌های مهم این شیوه‌نامه، ارتباط گروه‌بندی اقتصادی با میزان کالابرگ است. طبق متن مصوبه، مبلغ کالابرگ هر گروه بر اساس وسع اقتصادی و به پیشنهاد کارگروه تعیین ملاک‌های وسع، برای تصویب به هیئت وزیران ارائه خواهد شد.
بنابراین، در اطلاعات منتشرشده هنوز مبلغ مشخص و نهایی کالابرگ برای گروه‌های اقتصادی اعلام نشده است. همچنین برای تعیین وضعیت هر خانوار باید منتظر جزئیات اجرایی و معیارهای نهایی مصوب ماند؛ زیرا صرف مالکیت یک دارایی یا قرار گرفتن در یکی از گروه‌های مصرفی، بدون بررسی ضوابط کامل، لزوماً تمام وضعیت اقتصادی خانوار را روشن نمی‌کند.