متن کامل مصوبه ۳۲ بندی «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی» که مسیر مرحله‌ای رفع فیلتر پلتفرم‌های خارجی را مشخص می‌کند، از محرمانگی خارج شد. بر اساس این سند، بازگشایی گوگل‌پلی و واتس‌اپ در مرحله نخست پیش‌بینی شده، ارائه یوتیوب از طریق درگاه‌های حکمرانی‌پذیر در مرحله دوم قرار دارد و رفع فیلتر تلگرام به مذاکره و پذیرش شروط مصوب وابسته است.
به گزارش ایران جیب به نقل از فارس، سیدمحمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی فضای مجازی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، در نشست خبری جزئیات این مصوبه را تشریح کرد. این سند در دی‌ماه ۱۴۰۳ با امضای رئیس‌جمهور در شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسیده و برای هر یک از ۳۲ بند آن، دستگاه یا نهاد مسئول مشخص شده است.
مرحله اول رفع فیلتر؛ گوگل‌پلی و واتس‌اپ در برنامه قرار دارند
بر اساس برنامه اقدام مصوبه، در مرحله نخست بازگشایی گوگل‌پلی و واتس‌اپ پیش‌بینی شده است. مسئولیت اجرای این بخش در سند بر عهده شورای عالی فضای مجازی و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات قرار گرفته است.
از دیگر اقدامات این مرحله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
-
اختصاص زیرساخت به سکوهای محتوایی داخلی منتخب برای مدت سه ماه
-
تصویب بسته حمایتی تبلیغات رسانه‌ای به ارزش ۵۰۰ میلیارد تومان برای سکوهای منتخب
-
ابلاغ سیاست‌های تعرفه‌گذاری ترافیک شبکه
-
تدوین سازوکار تسهیم درآمد محتوا
این اقدامات با هدف حمایت از سکوهای داخلی و تنظیم سیاست‌های مرتبط با دسترسی و مصرف محتوا در فضای مجازی پیش‌بینی شده‌اند.
مرحله دوم؛ ارائه یوتیوب از طریق درگاه‌های حکمرانی‌پذیر
در مرحله دوم، ارائه یوتیوب از طریق درگاه‌های حکمرانی‌پذیر در نظر گرفته شده است. این موضوع با رفع فیلتر مستقیم و بدون قیدوشرط این پلتفرم تفاوت دارد و اجرای آن به سازوکار پیش‌بینی‌شده در مصوبه وابسته است.
همچنین در این مرحله، اجرای سیاست‌های تعرفه‌گذاری ترافیک و تسهیم درآمد محتوا، حمایت از تولید محتوای مردمی و تسهیل سرمایه‌گذاری برای توسعه سکوهای داخلی دنبال می‌شود.
تخصیص زیرساخت‌های پردازشی و ذخیره‌سازی به سکوهای داخلی منتخب برای یک سال آینده و مذاکره با سکوهای خارجی، به‌ویژه پلتفرم‌های جدید، از دیگر محورهای این مرحله است.
در کنار این موارد، ارائه انحصاری برخی خدمات از جمله نسخه‌نویسی الکترونیکی، پیامک تراکنش‌های بانکی و ابزارهای ارتباطی دستگاه‌ها با مراجعه‌کنندگان در پیام‌رسان‌های داخلی منتخب نیز پیش‌بینی شده است.
رفع فیلتر تلگرام به چه شرایطی وابسته است؟
بر اساس متن مصوبه، بازگشایی تلگرام در مرحله سوم قرار دارد و اجرای آن به مذاکره و پذیرش شروط مصوب کارگروه موضوع ماده ۴ وابسته است.
در صورت نرسیدن به توافق نیز، ارائه تلگرام از طریق پیام‌رسان‌های داخلی منتخب، مطابق مصوبه جلسه ۹۶ شورای عالی فضای مجازی، در سند پیش‌بینی شده است.
مرحله سوم علاوه بر موضوع تلگرام، بر بهبود کیفیت دسترسی به سکوهای داخلی، افزایش سرعت و پایداری خدمات و ارائه برخی خدمات دولتی به‌صورت انحصاری از طریق پیام‌رسان‌های منتخب تمرکز دارد.
تدوین طرح امنیت خانواده در فضای مجازی، پیگیری تصویب قانون مسئولیت سکوها، ارتقای کیفیت شبکه و سامانه‌های پالایش و ارائه سرویس‌های جدید تحریم‌شکن نیز از دیگر اقدامات این مرحله هستند.
مرحله چهارم؛ رفع فیلتر سایر سکوهای خارجی
در مرحله چهارم، بازگشایی سایر سکوهای خارجی نیز پیش‌بینی شده است؛ با این شرط که مذاکرات انجام شود و پلتفرم‌های موردنظر شروط کارگروه راهبری را بپذیرند.
این مرحله همچنین شامل مجموعه‌ای از اقدامات مرتبط با مدیریت ابزارهای پالایش‌شکن و تنظیم مقررات فضای مجازی است؛ از جمله:
-
تقویت دانش فنی برای مقابله با ابزارهای پالایش‌شکن
-
تشدید برخورد با پالایش‌شکن‌های غیرمجاز
-
تدوین و پیگیری تصویب قانون مالکیت فکری
-
تدوین لایحه جرم‌انگاری عرضه و فروش ابزارهای حاکمیت‌گریز
-
جلوگیری از فرار مالیاتی درآمدهای حاصل از فعالیت اقتصادی و محتوایی در سکوهای خارجی
-
ساماندهی اینترنت اقشار و ارائه پالایش‌شکن قانونی
-
برخورد قضایی با تخلفات کاربران در سکوهای خارجی غیرمجاز
بنابراین، قرار گرفتن یک پلتفرم در برنامه مرحله چهارم به معنای رفع فیلتر قطعی آن در یک تاریخ مشخص نیست؛ اجرای این بخش به تحقق شروط و تصمیم‌های پیش‌بینی‌شده در مصوبه بستگی دارد.
چه نهادی بر اجرای مصوبه رفع فیلتر نظارت می‌کند؟
بر اساس ماده ۴ مصوبه، کارگروه راهبری به ریاست مرکز ملی فضای مجازی و با دبیری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تشکیل می‌شود. وزارت اطلاعات، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دادستانی کل کشور نیز از اعضای این کارگروه هستند.
مهم‌ترین وظایف این کارگروه عبارت‌اند از:
-
بررسی و تأیید برنامه عملیاتی و زمان‌بندی اقدامات
-
تعیین شاخص‌های کلیدی ارزیابی
-
تأیید ورود به مراحل بعدی
-
بازنگری در مسئولیت دستگاه‌های اجرایی
-
پیگیری مذاکرات با سکوهای خارجی
این کارگروه همچنین اختیار دارد در صورت مشاهده تخلف، نقص یا ناموفق بودن اجرای اقدامات، دستور بازگشت به مراحل قبلی را صادر کند. طراحی سامانه جامع ارزیابی پیشرفت مصوبه نیز بر عهده دبیر کارگروه قرار گرفته است.
شاخص‌های ارزیابی اجرای مصوبه چیست؟
طبق ماده ۵، مرکز ملی فضای مجازی موظف است شاخص‌های نظارت و ارزیابی را به‌صورت مستمر و ماهانه بررسی کند و نتایج را به شورای عالی فضای مجازی ارائه دهد.
این شاخص‌ها طیف گسترده‌ای از وضعیت استفاده کاربران از اینترنت و پیام‌رسان‌ها را در بر می‌گیرد؛ از جمله:
-
نسبت ترافیک داخلی به خارجی
-
میزان ترافیک ناشناس
-
فراگیری استفاده از فیلترشکن
-
تعداد کاربران فعال روزانه و میزان ترافیک سکوها
-
میزان استفاده و رضایت کاربران از سکوهای داخلی در مقایسه با خارجی
-
زمان ماندگاری کاربران و نرخ تعامل
-
تعداد گروه‌های کمتر از ۵۰ نفر
-
میزان جرائم مرتبط با فضای مجازی
-
رضایت کاربران از سرعت و کیفیت اینترنت
آیا رفع فیلتر پلتفرم‌ها زمان‌بندی قطعی دارد؟
انتشار متن مصوبه ۳۲ بندی، جزئیات مسیر پیش‌بینی‌شده برای تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی را روشن‌تر کرده است؛ اما مراحل اجرایی این برنامه به تأیید کارگروه راهبری، تحقق اقدامات و پذیرش شروط تعیین‌شده برای هر پلتفرم وابسته است.
بر این اساس، گوگل‌پلی و واتس‌اپ در مرحله نخست، ارائه یوتیوب از طریق درگاه‌های حکمرانی‌پذیر در مرحله دوم و بازگشایی تلگرام و سایر سکوهای خارجی با شروط مشخص در مراحل بعدی قرار گرفته‌اند. با این حال، در متن ارائه‌شده تاریخ قطعی و مستقلی برای اجرای هر مرحله اعلام نشده است و نمی‌توان صرف انتشار مصوبه را به معنای رفع فیلتر فوری همه این پلتفرم‌ها دانست.