بازسازی پل‌ها و مسیرهای آسیب‌دیده از جنگ، همزمان با اجرای پروژه‌های ریلی و جاده‌ای کشور دنبال می‌شود. معاون وزیر راه و شهرسازی اعلام کرده است که با وجود خسارت به برخی زیرساخت‌ها، جریان تردد و انتقال کالاهای اساسی در شریان‌های اصلی حفظ شد.
به گزارش ایران جیب، هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور، از بازسازی محورهای آسیب‌دیده و ادامه برنامه تکمیل کریدورهای داخلی و بین‌المللی خبر داده است؛ برنامه‌ای که تأمین منابع مالی و پرداخت مطالبات پیمانکاران، از الزامات پیشبرد آن به شمار می‌رود.
بازسازی پل‌ها و حفظ جریان حمل کالا
به گفته بازوند، بخش‌هایی از محور تهران ـ خوزستان، مسیر تهران ـ کرمانشاه و راه‌های منتهی به مرزهای خسروی و ایلام در جریان جنگ آسیب دیدند، اما عملیات بازگشایی و بازسازی آن‌ها با سرعت انجام شد.
او همچنین از آسیب‌دیدن 8 پل در مسیر بندرعباس و استان‌های جنوبی خبر داد و اعلام کرد بازسازی این پل‌ها انجام شده و افتتاح رسمی آن‌ها در آینده نزدیک صورت خواهد گرفت.
بازگشایی مسیر پل بی‌یک کرج نیز از دیگر اقدامات مورد اشاره بود. به گفته مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه، عملیات بازگشایی این مسیر 3 ساعت زودتر از زمان پیش‌بینی‌شده به پایان رسید.
حفظ دسترسی به راه‌های اصلی و پایانه‌های مرزی، علاوه بر جابه‌جایی مسافر، برای انتقال کالاهای اساسی، تداوم تولید و جلوگیری از اختلال در زنجیره توزیع اهمیت دارد.
بهره‌برداری از 170 کیلومتر آزادراه و 1150 کیلومتر راه اصلی
بر اساس اعلام بازوند، در 2 سال فعالیت دولت چهاردهم، 170 کیلومتر آزادراه و 1150 کیلومتر راه اصلی در کشور به بهره‌برداری رسیده است.
از جمله آزادراه‌های افتتاح‌شده در این دوره، 45 کیلومتر از آزادراه حرم تا حرم، 23 کیلومتر کنارگذر ماهشهر و 12 کیلومتر آزادراه بتنی قم است.
توسعه این مسیرها می‌تواند دسترسی مناطق مختلف به شبکه حمل‌ونقل را بهبود دهد و به کاهش هزینه جابه‌جایی کالا و افزایش ایمنی کمک کند. با این حال، بخش مهمی از برنامه‌های پیش‌رو به تکمیل حلقه‌های ناقص کریدورهای کشور اختصاص دارد.
آخرین وضعیت راه‌آهن رشت ـ آستارا
راه‌آهن رشت ـ آستارا یکی از قطعات کلیدی کریدور شمال ـ جنوب است که اتصال شبکه ریلی ایران به مرز آستارا و مسیرهای قفقاز را تکمیل می‌کند.
بازوند اعلام کرده است که تملک اراضی مورد نیاز این خط آهن با عرض 34 متر به پایان رسیده، اما بخشی از مطالبات مالکان همچنان پرداخت نشده است.
به گفته او، طرف روسی نیز مشارکت در پروژه را به تکمیل تملک اراضی و طی‌شدن مراحل قانونی داخلی منوط کرده است. بنابراین، تسویه مطالبات و تعیین تکلیف تأمین مالی، در سرعت پیشرفت پروژه نقش مهمی خواهد داشت.
برنامه بهره‌برداری از راه‌آهن چابهار ـ زاهدان تا پایان سال
در جنوب شرق کشور، تکمیل راه‌آهن چابهار ـ زاهدان با هدف اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی سراسری دنبال می‌شود.
مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه اعلام کرده است که ریل‌گذاری 480 کیلومتر از این پروژه تکمیل شده و عملیات باقی‌مانده بر ایستگاه‌های نیکشهر و چابهار متمرکز است.
پیشرفت فیزیکی ایستگاه نیکشهر 90 درصد و ایستگاه چابهار 80 درصد اعلام شده و برنامه بهره‌برداری از پروژه تا پایان سال در دستور کار قرار دارد.
اتصال بندر چابهار به راه‌آهن سراسری می‌تواند ظرفیت حمل بار میان جنوب شرق، استان‌های مرکزی و مرزهای شمالی را افزایش دهد و دسترسی اقتصادی مناطق واقع در امتداد مسیر را تقویت کند.
ساخت 7 کریدور آزادراهی و 11 کریدور بزرگراهی
به گفته بازوند، 7 کریدور آزادراهی در کشور در دست احداث است. مسیر چالوس تا بندرعباس، با طول حدود 1500 کیلومتر، یکی از مهم‌ترین این کریدورها محسوب می‌شود و بیش از 58 درصد آن تعیین تکلیف شده است.
همچنین 11 کریدور بزرگراهی در استان‌های مختلف در دست اجرا قرار دارد که هدف آن‌ها، گسترش شبکه بزرگراهی و اتصال بهتر مراکز جمعیتی و تولیدی به بنادر و مرزهاست.
در بخش مسیرهای بین‌المللی نیز شبکه‌ای با حدود 5700 کیلومتر مسیر در خاک ایران مطرح شده که ورودی‌های آن مرزهای سرخس، لطف‌آباد و درگز و خروجی‌های آن بازرگان، تمرچین و خسروی است. تکمیل تونل 4.5 کیلومتری درگز و توسعه اتصالات مرزی، بخشی از اقدامات مرتبط با این مسیر است.
افزایش سهم ایران از ترانزیت منطقه، علاوه بر تکمیل راه و راه‌آهن، به هماهنگی خدمات گمرکی، پایانه‌های مرزی و شبکه لجستیک نیاز دارد. کاهش زمان عبور کالا از مرزها نیز در رقابت با مسیرهای جایگزین تعیین‌کننده است.
مطالبات پیمانکاران؛ مانع مالی پروژه‌ها
اجرای پروژه‌های حمل‌ونقل در شرایطی ادامه دارد که مطالبات انباشته پیمانکاران و محدودیت اعتبارات، بر سرعت پیشرفت طرح‌ها اثر گذاشته است. بازوند تأکید کرده که پرداخت بدهی به پیمانکاران در دستور کار قرار دارد.
شرکت ساخت و توسعه برای تأمین بخشی از هزینه‌ها، از مولدسازی دارایی‌های دولت نیز استفاده کرده است. به گفته مدیرعامل این شرکت، منابعی برای پل بی‌یک کرج، پل سفید قائمشهر و بخشی از آزادراه اردکان ـ مهریز از این محل تأمین شده است.
آزادراه اردکان ـ مهریز 130 کیلومتر طول دارد و استفاده از منابع متنوع برای اجرای آن، بخشی از تلاش برای کاهش وابستگی پروژه‌ها به اعتبارات مستقیم عمرانی است.
با این حال، ادامه عملیات اجرایی به تخصیص منظم منابع و پرداخت به‌موقع مطالبات وابسته است. طولانی‌شدن دوره ساخت نیز می‌تواند هزینه نهایی پروژه‌ها را افزایش دهد.
نیمی از عوارض الکترونیکی آزادراه‌ها پرداخت نمی‌شود
در کنار ساخت مسیرهای جدید، تأمین هزینه نگهداری آزادراه‌های موجود نیز با چالش مواجه است. آزادراه‌های مشارکتی معمولاً برای نگهداری، بودجه مستقیمی از دولت دریافت نمی‌کنند و بخش مهمی از منابع آن‌ها باید از عوارض تأمین شود.
بازوند اعلام کرده است که ماهانه حدود 1000 میلیارد تومان قبض عوارض الکترونیکی صادر می‌شود، اما کاربران تنها نیمی از این مبلغ را پرداخت می‌کنند.
به گفته او، برخی سازندگان آزادراه‌ها معتقدند درآمد عوارض با هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری تناسب ندارد. برای نمونه، عوارض مسیر 150 کیلومتری آزادراه قم ـ گرمسار، 150 هزار تومان اعلام شده است.
نگهداری آسفالت، روشنایی، تجهیزات ایمنی و خدمات امدادی به منابع پایدار نیاز دارد. در این زمینه، شفافیت درباره هزینه‌ها و بهبود سازوکار وصول عوارض می‌تواند به کاهش فاصله میان درآمد و مخارج کمک کند.
پس از اقدامات اضطراری برای بازگشایی مسیرهای آسیب‌دیده، اکنون تکمیل کریدورها، تأمین مالی پروژه‌ها و نگهداری زیرساخت‌های موجود، محورهای اصلی تقویت شبکه حمل‌ونقل کشور هستند؛ اقداماتی که نتیجه آن‌ها می‌تواند در افزایش ایمنی، پایداری تأمین کالا و توسعه تجارت نمایان شود.