همزمان با بن‌بست در مسیر توافق ایران و آمریکا، افزایش فشارهای اقتصادی و تقویت حضور نظامی واشنگتن در منطقه، یک سناریوی نگران‌کننده بیش از گذشته مطرح شده است؛ آیا دونالد ترامپ به‌دنبال آن است که پیش از پایان ریاست‌جمهوری خود، توان نظامی و اقتصادی ایران را به اندازه‌ای تضعیف کند که «پرونده ایران» برای دولت بعدی آمریکا شکل کاملاً متفاوتی داشته باشد؟
به گزارش ایران جیب، تحولات روزهای اخیر نشان می‌دهد پرونده ایران برای دولت دونالد ترامپ دیگر تنها به برنامه هسته‌ای محدود نیست. اظهارات مقام‌های آمریکایی و مجموعه اقدامات واشنگتن، موضوعاتی از برنامه موشکی و توان دریایی ایران تا منابع درآمدی و شبکه‌های منطقه‌ای تهران را دربر گرفته است.
با این حال، اینکه هدف نهایی ترامپ «تغییر ساختار سیاسی ایران» یا اجرای سناریویی موسوم به «زمین سوخته» باشد، تاکنون به‌عنوان سیاست رسمی واشنگتن اعلام نشده و در شرایط فعلی بیشتر یک سناریوی تحلیلی است.
از فشار حداکثری تا رویارویی نظامی
ترامپ از دوره نخست ریاست‌جمهوری خود ایران را در مرکز سیاست خاورمیانه‌ای واشنگتن قرار داد. خروج آمریکا از برجام در سال 2018، بازگشت تحریم‌ها و سیاست «فشار حداکثری» از مهم‌ترین اقدامات آن دوره بود.
اکنون اما تقابل از تحریم‌های اقتصادی فراتر رفته است. جنگ و درگیری مستقیم نظامی، تحریم‌های تازه و فشار بر مسیرهای درآمدی ایران، سطح رویارویی تهران و واشنگتن را به مرحله متفاوتی رسانده است.
آمریکا طی روزهای اخیر تحریم‌های خود را به بخش‌های دیگری از اقتصاد ایران از جمله صنایع خودرو و حمل‌ونقل ریلی گسترش داده است. این اقدامات بخشی از سیاست جدید واشنگتن برای افزایش فشار اقتصادی بر تهران عنوان شده است.
ناوهای بیشتر آمریکا در راه منطقه
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های افزایش فشار، تقویت حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه است.
گزارش‌های تازه حاکی از اعزام هزاران نیروی نظامی دیگر و یک ناو هواپیمابر سوم به منطقه است؛ اقدامی که توان عملیاتی آمریکا برای انجام حملات احتمالی گسترده‌تر علیه ایران را افزایش می‌دهد.
ترامپ نیز اخیراً احتمال ازسرگیری حملات علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را مطرح کرده است.
هدف نهایی ترامپ چیست؟
پرسش اصلی اینجاست که واشنگتن چه چیزی را «پایان موفق» تقابل با ایران می‌داند؟
اگر هدف صرفاً رسیدن به توافق هسته‌ای باشد، همچنان امکان بازگشت دو طرف به میز مذاکره وجود دارد. ایران نیز اعلام کرده مسیر دیپلماسی را کاملاً کنار نگذاشته است.
اما در مقابل، واشنگتن فشار اقتصادی و نظامی را ادامه داده و پیشنهاد اخیر تهران برای پایان درگیری‌ها نیز تاکنون به توافق منجر نشده است. مذاکرات غیرمستقیم با میانجیگری قطر ادامه داشته، اما اختلافات اساسی پابرجاست.
در نتیجه هنوز روشن نیست پایان مطلوب ترامپ، دستیابی به یک توافق جدید با تهران است یا وارد کردن فشار به اندازه‌ای که موازنه قدرت ایران در منطقه تغییر کند.
سناریوی «زمین سوخته» چقدر واقعی است؟
سناریوی شدیدتر این است که واشنگتن به جای توافق محدود، به دنبال کاهش بلندمدت توان بازسازی نظامی و اقتصادی ایران باشد.
در چنین سناریویی، افزایش تحریم‌ها، محدود کردن صادرات و درآمدهای ایران و ادامه حملات به زیرساخت‌های نظامی می‌تواند بخشی از یک راهبرد فرسایشی باشد.
اما فعلاً شواهد کافی برای معرفی این سناریو به‌عنوان سیاست رسمی دولت ترامپ وجود ندارد. آنچه مشخص است، افزایش فشار نظامی و اقتصادی آمریکا در کنار باز ماندن کانال‌های دیپلماتیک است.
بنابراین شاید مهم‌ترین پرسش هفته‌های آینده این باشد: ترامپ به‌دنبال توافق با ایران است یا می‌خواهد شرایط ایران را پیش از پایان دوران ریاست‌جمهوری خود به‌طور اساسی تغییر دهد؟