قاچاق سوخت در ماههای اخیر با افزایش قیمت فرآوردههای نفتی در کشورهای همسایه، روند صعودی پیدا کرده و طبق اعلام مسئولان، حجم قاچاق فرآوردههای نفتی به حدود ۲۵ میلیون لیتر در روز رسیده است. بخش عمده این قاچاق مربوط به گازوئیل است و مسئولان دولت و پلیس بر این باورند که کنترل سهمیهها و رصد زنجیره تولید تا توزیع میتواند نقش مهمی در شناسایی منشأ قاچاق داشته باشد.
به گزارش ایران جیب به نقل از تسنیم، محمد محبی، مدیرکل دفتر پیشگیری از قاچاق فرآوردههای نفتی ستاد مرکزی مقابله با قاچاق کالا و ارز، اعلام کرده است که بیش از ۵۱ درصد پروندههای قاچاق به حوزه فرآوردههای نفتی مربوط میشود و در ماههای اخیر میزان قاچاق سوخت به حدود ۲۵ میلیون لیتر در روز رسیده است.
گازوئیل بیشترین سهم را در قاچاق سوخت دارد
محبی با اشاره به سهم بالای گازوئیل از قاچاق فرآوردههای نفتی گفت حدود ۸۰ درصد قاچاق این محصولات مربوط به گازوئیل است.
به گفته وی، حدود نیمی از قاچاق گازوئیل نیز به حوزه حملونقل ارتباط دارد. برای کنترل این بخش، سامانه جامع پیمایش طراحی شده تا میزان مصرف سوخت ناوگان با اطلاعات مربوط به تردد و فعالیت آن تطبیق داده شود.
این رویکرد میتواند امکان شناسایی مصرفهای غیرعادی و انحراف سهمیههای سوخت را افزایش دهد؛ بهخصوص در شرایطی که بخشی از قاچاق به جای خروج مستقیم از مبادی مرزی، از طریق انحراف سهمیهها و توزیع خارج از شبکه شکل میگیرد.
جغرافیای قاچاق سوخت تغییر کرده است
یکی از نکات مطرحشده از سوی مسئولان، تغییر جغرافیای قاچاق سوخت در کشور است.
محبی اعلام کرده برخلاف تصور رایج، در حال حاضر بخش قابل توجهی از تخلفات در استانهای مرکزی کشور رخ میدهد و قاچاق سوخت دیگر صرفاً یک پدیده مربوط به مناطق مرزی محسوب نمیشود.
به گفته مدیرکل دفتر پیشگیری از قاچاق فرآوردههای نفتی، مقابله با منشأ قاچاق یکی از مؤثرترین روشها برای کاهش این پدیده است. او تأکید کرده تا زمانی که تخصیص سوخت بر اساس نیاز واقعی بخشهای مختلف انجام نشود، امکان حذف کامل قاچاق وجود نخواهد داشت.
دولت به جای افزایش قیمت، روی ابزارهای غیرقیمتی تمرکز کرده است
محبی اعلام کرده اولویت فعلی دولت استفاده از سیاستهای غیرقیمتی برای مدیریت قاچاق سوخت است.
بر اساس توضیحات وی، با استفاده از اطلاعات سامانهها و ابزارهای نظارتی جدید، امکان شناسایی الگوهای مصرف و حتی پیشبینی برخی تحرکات بعدی در شبکه قاچاق فراهم شده است.
این تغییر رویکرد به معنای انتقال تمرکز از برخورد صرفاً پس از وقوع قاچاق به سمت شناسایی انحراف در مراحل قبل از خروج سوخت از شبکه رسمی است.
تجهیز پالایشگاهها به ابزارهای اندازهگیری
محمدمهدی سیدی، مشاور مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، نیز از اجرای طرح پایش لحظهای زنجیره تولید تا توزیع فرآوردههای نفتی خبر داده است.
به گفته وی، نحوه تخصیص سوخت به بخشهای مختلف بر اساس دستورالعملهای مربوط به ستاد مقابله با قاچاق کالا و ارز انجام میشود، اما در برخی موارد پس از بررسی مشخص شده واحد یا بخشی که سهمیه سوخت دریافت کرده، فعالیتی متناسب با سهمیه تخصیصیافته ندارد.
سیدی بر ضرورت پاسخگویی دستگاههای دریافتکننده سهمیه تأکید کرده و گفته است دستگاهها باید درباره میزان سوخت دریافتی و نحوه مصرف آن پاسخگو باشند.
طرح پایش لحظهای زنجیره سوخت در مرحله اجرا
وزارت نفت طرحی برای پایش لحظهای زنجیره تولید تا توزیع فرآوردههای نفتی طراحی کرده است. این طرح در دستورالعمل ۲۴ مادهای مربوط به مقابله با قاچاق نیز مورد توجه قرار گرفته است.
طبق توضیحات سیدی، این طرح سال گذشته مجوز شورای اقتصاد را دریافت کرده و اکنون در مرحله مناقصه قرار دارد. اجرای کامل آن بر اساس برنامهریزی انجامشده در دورههای ۶، ۱۸ و ۳۶ ماهه دنبال خواهد شد.
بخشی از اقدامات نیز پیش از تکمیل طرح اصلی و از محل منابع داخلی آغاز شده است.
۷ هزار ناوگان حملونقل به ردیاب مجهز شدند
یکی از اقدامات انجامشده، تجهیز بخشی از ناوگان حملونقل به سامانههای ردیابی است.
طبق اعلام مسئولان، تاکنون حدود ۷ هزار دستگاه از مجموع ۱۵ هزار ناوگان موردنظر به ردیاب مجهز شدهاند. همچنین ورودی و خروجی تعدادی از پالایشگاهها به تجهیزات اندازهگیری و میترینگ مجهز شده است.
در شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران نیز سامانه اسکادا در هفتههای گذشته به بهرهبرداری رسیده است.
مجموع این اقدامات قرار است امکان تطبیق اطلاعات مربوط به تولید، انتقال، حمل، توزیع و مصرف سوخت را افزایش دهد.
پلیس: برخورد سنتی برای قاچاق سازمانیافته کافی نیست
سردار جلال امینی، رئیس پلیس مبارزه با قاچاق کالا و ارز امنیت اقتصادی فراجا، نیز قاچاق سوخت را در چهار حوزه حملونقل، صنعت، کشاورزی و سوخت نیروگاهی عنوان کرده است.
به گفته وی، با توجه به سازمانیافتگی بخشی از قاچاق سوخت، برخوردهای فیزیکی و سنتی به تنهایی نمیتواند پاسخگوی این پدیده باشد و لازم است کنترلها به سمت پایش سیستمی و لحظهای حرکت کند.
امینی همچنین از ضعف نظارت و کنترل در برخی دستگاههای متولی انتقاد کرده و اجرای کامل الزامات قانونی مربوط به رصد سیستمی را ضروری دانسته است.
کشف بیش از یک میلیارد لیتر سوخت در یک سال
رئیس پلیس مبارزه با قاچاق کالا و ارز امنیت اقتصادی فراجا اعلام کرده است که در یک سال گذشته بیش از یک میلیارد لیتر سوخت به عنوان کالای قاچاق یا مرتبط با قاچاق کشف شده است.
به گفته وی، پلیس با ریشهیابی کشفیات توانسته حدود ۵ میلیون لیتر از حجم قاچاق سوخت را کاهش دهد. با این حال، امینی تأکید کرده گستردگی قاچاق همچنان بالاست و برای کنترل مؤثرتر آن، همکاری دستگاههای متولی با پلیس و دسترسی به اطلاعات سامانهای اهمیت زیادی دارد.
رصد از پالایشگاه تا جایگاه
مسئولان در حالی از رسیدن قاچاق سوخت به حدود ۲۵ میلیون لیتر در روز خبر میدهند که بخش قابل توجهی از برنامه جدید مقابله با قاچاق، بر شفافسازی مسیر سوخت از زمان تولید تا زمان عرضه متمرکز شده است.
تجهیز مبادی پالایشگاهها به ابزارهای اندازهگیری، ردیابی ناوگان، کنترل سهمیهها و پایش سامانهای میتواند امکان شناسایی اختلاف میان سوخت تخصیصیافته، حملشده و مصرفشده را افزایش دهد. با این حال، میزان موفقیت این طرحها به تکمیل زیرساختها، اتصال سامانهها و پاسخگویی دستگاههای دریافتکننده سهمیه وابسته خواهد بود.