در حالی که پیدا کردن اسکناسهای درشت، بهویژه اسکناس یکمیلیون تومانی، برای بسیاری از شهروندان در شعب بانکها و دستگاههای خودپرداز دشوار است، گزارشهای مرزی از ادامه خروج گسترده این اسکناسها از کشور حکایت دارد. در تازهترین آمار اعلامشده، از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۸۰۰ میلیارد ریال پول قاچاق در مرز دوغارون کشف شده است.
اسکناسهای درشت؛ کمیاب در داخل، پرتقاضا در آن سوی مرز
به گزارش ایران جیب به نقل از خراسان، همزمان با ورود اسکناسهای ۵۰۰ هزار تومانی و یکمیلیون تومانی به چرخه نقدینگی از اسفندماه سال گذشته، دسترسی شهروندان به این اسکناسها با محدودیتهایی همراه بوده است.
در شهرهایی مانند مشهد، دریافت اسکناسهای درشت از شعب بانکی و دستگاههای خودپرداز برای مردم عادی با دشواری زیادی انجام میشود. در مقابل، گزارشهای میدانی نشان میدهد همین اسکناسها در بازارهای آن سوی مرزهای شرقی با قیمت و شرایط متفاوتی معامله میشوند.
بر اساس این گزارش، تقاضا برای اسکناس نقدی ایرانی در بازارهای افغانستان باعث شده ریال ایران در برخی معاملات مرزی، کارکردی فراتر از یک ابزار پرداخت داخلی پیدا کند.
کشف ۱۸۰۰ میلیارد ریال اسکناس قاچاق در دوغارون
مدیرکل گمرک مرزی دوغارون-تایباد اعلام کرده است که از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۸۰۰ میلیارد ریال، معادل ۱۸۰ میلیارد تومان، پول قاچاق در این مرز کشف شده است.
این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۵ برابر افزایش داشته است. طبق آمار اعلامشده، ۶۰ درصد این کشفیات در بار مسافران و ۴۰ درصد در ناوگان حملونقل شناسایی شده است.
در یکی دیگر از پروندهها نیز محمولهای به ارزش ۳۲۰ میلیارد ریال کشف شده که به شکل حرفهای در میان کالاهای صادراتی جاسازی شده بود.
بر اساس گزارش منتشرشده، حدود ۹۰ درصد مبالغ کشفشده در این پروندهها مربوط به اتباع افغانستانی بوده که قصد خروج پول از کشور را داشتهاند.
چرا اسکناس ایرانی در افغانستان خریدار دارد؟
گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که در برخی صرافیهای هرات، برای هر یکمیلیون تومان اسکناس نقدی ایرانی، علاوه بر ارزش ریالی آن، مبلغی به عنوان پاداش پرداخت میشود.
این تفاوت قیمت نشان میدهد که تقاضا برای اسکناس نقدی ایران در آن سوی مرز صرفاً به ارزش اسمی آن محدود نیست. در گزارش خراسان، یکی از دلایل این تقاضا نیاز برخی فعالان اقتصادی و تجاری به پرداختهای نقدی و همچنین استفاده از اسکناس در معاملات غیررسمی عنوان شده است.
کارشناسان و فعالان اقتصادی معتقدند یکی از ویژگیهای اسکناس نقدی برای چنین معاملاتی، دشوارتر بودن ردیابی آن در مقایسه با نقلوانتقالهای بانکی است.
سؤال مهم؛ اسکناسها از کجا تأمین میشوند؟
یکی از پرسشهای اصلی درباره این موضوع، نحوه تأمین حجم بالای اسکناسهایی است که از کشور خارج میشوند.
از یک سو، عرضه اسکناسهای درشت در شعب بانکی و خودپردازها برای شهروندان محدود است و از سوی دیگر، کشفیات مرزی از خروج محمولههای بسیار بزرگ اسکناس حکایت دارد.
مقامات محلی و دبیر شورای هماهنگی بانکهای خراسان رضوی، مشارکت مستقیم کارکنان بانکها یا توزیع عمده و سازمانیافته اسکناس از سوی شبکه بانکی را رد کردهاند.
با این حال، گزارش خراسان این پرسش را مطرح میکند که جمعآوری مبالغی در مقیاس صدها میلیارد تومان از مسیرهای عادی و به صورت انفرادی چگونه امکانپذیر است.
یکی از فرضیههای مطرحشده، خروج اسکناسها از مسیرهایی خارج از شبکه معمول توزیع بانکی است. فرضیه دیگر نیز استفاده از شبکههای سازمانیافته برای جمعآوری و انتقال اسکناس و جاسازی آن در کالاهای صادراتی یا وسایل حملونقل است.
کشف محمولهها به معنای پایان قاچاق اسکناس نیست
با وجود کشفیات انجامشده در ماههای گذشته، گزارشهای میدانی نشان میدهد خروج اسکناس ایرانی به سمت افغانستان همچنان ادامه دارد.
برخی مدیران امنیتی استان نیز ادامه این پدیده را تأیید کردهاند. این موضوع نشان میدهد کشف محمولههای قاچاق، اگرچه بخشی از جریان خروج غیرقانونی پول را متوقف میکند، اما ظاهراً نتوانسته است این روند را به طور کامل متوقف کند.
معمای اسکناسهای یکمیلیون تومانی
تداوم قاچاق اسکناسهای درشت در حالی اتفاق میافتد که دسترسی مردم عادی به همین اسکناسها در شبکه بانکی با محدودیت مواجه است. فاصله میان عرضه محدود در داخل کشور و تقاضای قابل توجه در بازارهای مرزی، ضرورت بررسی دقیق مسیر تأمین، توزیع و خروج این اسکناسها را بیشتر کرده است.