افزایش نرخ سوم بنزین از 5 هزار به 10 هزار تومان، اگرچه شامل همه مصرف خانوارها نمیشود، اما آثار آن میتواند از حملونقل فراتر برود؛ از کرایه تاکسیهای اینترنتی و هزینه ارسال گرفته تا قیمت غذا، کالاهای مصرفی و خدمات.
به گزارش ایران جیب، از بامداد 17 شهریور 1405 نرخ سوم بنزین از 5 هزار تومان به 10 هزار تومان افزایش یافت. با این حال، این تغییر به معنای دو برابر شدن هزینه سوخت تمام خودروها نیست؛ چراکه سهمیه 60 لیتری با نرخ 1,500 تومان و سهمیه 50 لیتری با نرخ 3,000 تومان بدون تغییر باقی مانده است.
نرخ 10 هزار تومانی عمدتاً برای مصرف مازاد بر سهمیه و استفاده از کارت جایگاه اعمال میشود. به همین دلیل، میزان اثر مستقیم این افزایش برای خودروها و گروههای مختلف یکسان نیست.
اما ماجرا به هزینه مستقیم بنزین ختم نمیشود. افزایش قیمت سوخت میتواند از مسیر حملونقل، انتظارات تورمی و افزایش هزینه توزیع، به بخشهای مختلف بازار منتقل شود.
کرایه تاکسیهای اینترنتی زیر ذرهبین
یکی از نخستین بازارهایی که پس از افزایش نرخ بنزین مورد توجه قرار گرفت، تاکسیهای اینترنتی است.
سوخت یکی از هزینههای مستقیم فعالیت رانندگان است؛ اما تنها هزینه آنها نیست. استهلاک خودرو، تعمیرات، قطعات، لاستیک، روغن و زمان سپریشده در ترافیک نیز در اقتصاد فعالیت راننده نقش دارند.
به همین دلیل، حتی اگر نرخ رسمی سفرها افزایش پیدا نکند، فشار هزینهای میتواند خود را در شکلهای دیگری مانند کاهش فعالیت رانندگان، افزایش زمان انتظار یا تغییر نرخ سفر در ساعات پرترافیک نشان دهد.
در مقابل، افزایش قیمت یک سفر را نیز نمیتوان بهطور کامل به بنزین نسبت داد. قیمتگذاری تاکسیهای اینترنتی به عواملی مانند مسافت، ترافیک، میزان تقاضا و هزینههای عملیاتی وابسته است.
برخی کاربران نیز در روزهای اخیر از افزایش محسوس هزینه سفرهای روزانه خود خبر دادهاند؛ با این حال، این تجربههای فردی بهتنهایی نمیتواند نشاندهنده میزان افزایش قیمت در کل بازار تاکسیهای اینترنتی باشد.
بنزین گران شد؛ حمل کالا چه میشود؟
اثر مهمتر افزایش نرخ سوخت را باید در حملونقل کالا دنبال کرد.
وانتبارها، نیسانها، کامیونتها و خودروهای توزیع شهری در انتقال کالا از عمدهفروشیها به فروشگاهها نقش دارند. بنابراین هر افزایش در هزینه سوخت میتواند بخشی از هزینه توزیع را بالا ببرد.
البته این موضوع به معنای آن نیست که هر افزایش 1 درصدی قیمت بنزین، قیمت کالاها را نیز به همان میزان بالا میبرد.
سهم سوخت در قیمت تمامشده هر کالا متفاوت است و عواملی مانند مواد اولیه، دستمزد، اجاره، بستهبندی، مالیات، نرخ ارز و حاشیه سود نیز در قیمت نهایی نقش دارند.
بنابراین اثر بنزین بر قیمت کالاها غیرمستقیم و متفاوت است.
بازار مواد غذایی حساستر است
مواد غذایی از جمله بخشهایی هستند که به دلیل چندمرحلهای بودن زنجیره توزیع، میتوانند نسبت به افزایش هزینه حملونقل حساستر باشند.
میوه و سبزی، گوشت، مرغ، لبنیات و بسیاری از کالاهای روزمره پیش از رسیدن به مصرفکننده چند مرحله جابهجا میشوند.
در چنین زنجیرهای، افزایش هزینه سوخت در کنار سایر هزینهها قرار میگیرد و میتواند هزینه توزیع را افزایش دهد.
اما نکته مهم این است که نباید تمام افزایش قیمت مواد غذایی را به بنزین نسبت داد. وضعیت تولید، قیمت نهادهها، دستمزد، عرضه و تقاضا و شرایط بازار نیز میتوانند تأثیر بسیار بیشتری داشته باشند.
غذا هم از دو طرف تحت فشار است
رستورانها و مراکز تهیه غذا نیز میتوانند از دو مسیر تحت تأثیر افزایش هزینه حملونقل قرار گیرند.
مسیر اول، خرید مواد اولیه است. گوشت، مرغ، برنج، روغن، سبزیجات و مواد بستهبندی باید به رستوران منتقل شوند.
مسیر دوم، ارسال غذا به مشتری است که معمولاً توسط پیک موتوری یا خودرو انجام میشود.
در نتیجه، افزایش هزینه سوخت میتواند بخشی از هزینههای رستوران را بالا ببرد؛ هرچند میزان اثر آن برای هر واحد صنفی متفاوت است.
پوشاک؛ اثر با تأخیر
در بازار پوشاک، اثر افزایش قیمت بنزین احتمالاً مستقیم و فوری نیست.
قیمت لباس بیشتر تحت تأثیر عواملی مانند نرخ ارز، قیمت پارچه و مواد اولیه، دستمزد، هزینه تولید، اجاره و شرایط عرضه و تقاضا قرار دارد.
با این حال، حمل مواد اولیه، انتقال کالا از تولیدکننده به عمدهفروش و سپس توزیع آن میان فروشگاهها، هزینه حملونقل ایجاد میکند.
بنابراین بنزین میتواند یکی از اجزای کوچکتر هزینه نهایی پوشاک باشد، اما نمیتوان افزایش مشخصی برای قیمت لباس صرفاً بر اساس افزایش نرخ بنزین تعیین کرد.
خطر اصلی؛ موج انتظارات تورمی
شاید مهمترین اثر افزایش قیمت بنزین در کوتاهمدت، نه هزینه واقعی سوخت بلکه انتظارات تورمی باشد.
وقتی یک نهاده مهم مانند سوخت گران میشود، برخی فعالان اقتصادی ممکن است انتظار داشته باشند هزینههای آینده نیز افزایش پیدا کند.
در چنین شرایطی، ممکن است برخی فروشندگان یا ارائهدهندگان خدمات، پیش از آنکه افزایش واقعی هزینههایشان اتفاق بیفتد، قیمتها را اصلاح کنند.
همین موضوع میتواند باعث شود اثر روانی افزایش قیمت سوخت از اثر مستقیم آن بزرگتر شود.
همه کالاها به یک اندازه گران نمیشوند
اثر بنزین 10 هزار تومانی بر بازار یکسان نیست.
حملونقل و خدمات وابسته به خودرو میتوانند سریعتر واکنش نشان دهند. کالاهایی که چندین مرحله حملونقل دارند نیز بیشتر در معرض افزایش هزینه توزیع قرار میگیرند.
در مقابل، در کالاهایی مانند پوشاک یا برخی کالاهای صنعتی، سهم سوخت در قیمت تمامشده کمتر است و عوامل دیگری مانند نرخ ارز، مواد اولیه و دستمزد اهمیت بیشتری دارند.
به همین دلیل، نمیتوان یک درصد مشخص برای افزایش قیمت تمام کالاها بعد از افزایش نرخ بنزین اعلام کرد.
بنزین 10 هزار تومانی به سفره مردم میرسد؟
پاسخ این سؤال به یک عامل بستگی ندارد.
برای یک خانوار که بیشتر از سهمیههای ارزانتر استفاده میکند، اثر مستقیم افزایش نرخ سوم میتواند محدود باشد. اما همان خانوار ممکن است از مسیر دیگری مانند افزایش هزینه تاکسی، ارسال کالا، حمل مواد غذایی یا خدمات حملونقل با افزایش هزینه مواجه شود.
در واقع، بنزین فقط یک هزینه برای خودرو نیست؛ بخشی از زنجیره جابهجایی کالا و خدمات است.
بنابراین در ماههای آینده، میزان اثر واقعی افزایش نرخ بنزین را باید نه فقط در قیمت پمپ بنزین، بلکه در کرایهها، هزینه حمل بار، خدمات ارسال و قیمت کالاهای مختلف دنبال کرد./ اعتماد