کالابرگ الکترونیکی که با هدف کاهش فشار هزینههای زندگی و حمایت از اقشار کمدرآمد اجرا شده، زیر سایه افزایش شدید قیمت کالاهای اساسی با یک چالش جدی مواجه شده است. ثابت ماندن مبلغ اعتبار در شرایطی که قیمت مواد غذایی و سایر اقلام مصرفی افزایش یافته، باعث شده قدرت خرید واقعی کالابرگ کاهش پیدا کند؛ موضوعی که حالا نمایندگان مجلس و فعالان اقتصادی، افزایش فوری مبلغ آن را ضروری میدانند.
چرا کالابرگ دیگر قدرت خرید گذشته را ندارد؟
کالابرگ زمانی میتواند نقش یک حمایت مؤثر را ایفا کند که مبلغ اعتبار آن متناسب با تغییرات قیمت کالاهای مشمول طرح تعدیل شود. اما وقتی قیمت مواد غذایی افزایش پیدا میکند و مبلغ اعتبار ثابت میماند، ارزش واقعی این حمایت بهتدریج کاهش پیدا میکند.
به گزارش ایران جیب به نقل از تسنیم، دولت چهاردهم از برنامه افزایش مبلغ کالابرگ الکترونیکی خبر داده، اما تأمین منابع مالی و تدوین آییننامه اجرای طرح موجب شده افزایش اعتبار با تأخیر مواجه شود.
در این میان، مسئله اصلی فقط افزایش اسمی مبلغ کالابرگ نیست؛ بلکه میزان کالایی است که خانوار میتواند با اعتبار خود خریداری کند.
وعده افزایش کالابرگ در انتظار تأمین منابع
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، با اشاره به تأخیر ایجادشده در اجرای طرح افزایش کالابرگ، تأمین نشدن کامل منابع مالی را یکی از دلایل این موضوع اعلام کرده است.
از سوی دیگر، مرتضی زمانیان، معاون سیاستگذاری وزارت اقتصاد، اعلام کرده که طرح در مسیر تدوین آییننامه و تصویب در هیئت وزیران قرار دارد.
با این حال، طولانی شدن فرایند اجرا در شرایط تورمی میتواند اثربخشی حمایت موردنظر دولت را کاهش دهد. هرچه اجرای افزایش اعتبار بیشتر به تعویق بیفتد، مبلغ تعیینشده نیز در برابر قیمتهای جدید قدرت خرید کمتری خواهد داشت.
انتقاد مجلس از تأخیر در افزایش مبلغ کالابرگ
علی جعفریآذر، نماینده مردم تبریز، نسبت به تأخیر در اجرای افزایش کالابرگ انتقاد کرده و این تأخیر را در شرایط فعلی نوعی خلف وعده و حتی تخلف از قانون دانسته است.
به گفته وی، بازنشستگان، کارگران و سایر گروههای دارای درآمد ثابت بیش از سایر اقشار تحت تأثیر افزایش هزینههای زندگی قرار گرفتهاند و برای تأمین نیازهای اولیه، از جمله مواد غذایی، با مشکلات جدی مواجه هستند.
این نماینده مجلس پیشنهاد کرده است دولت برای تأمین منابع مورد نیاز، ابتدا دهکهای پردرآمد را شناسایی و دو یا سه دهک بالای درآمدی را از دریافت کالابرگ حذف کند.
حذف دهکهای پردرآمد؛ راهی برای افزایش اعتبار دهکهای پایین
یکی از راهکارهای مطرحشده برای تقویت کالابرگ، هدفمندتر کردن جامعه دریافتکنندگان است.
اگر منابع محدود دولت به جای توزیع گسترده، روی خانوارهای کمدرآمد و متوسط متمرکز شود، امکان افزایش اعتبار برای گروههای آسیبپذیر بیشتر خواهد شد.
البته اجرای چنین سیاستی نیازمند بانک اطلاعاتی دقیق است؛ زیرا حذف اشتباه خانوارهای نیازمند یا باقی ماندن افراد پردرآمد در فهرست مشمولان، میتواند اثربخشی طرح را کاهش دهد.
افزایش کالابرگ فقط حمایت از مردم نیست
تقویت کالابرگ میتواند اثر دیگری نیز داشته باشد. زمانی که خانوارهای کمدرآمد قدرت خرید بیشتری برای کالاهای اساسی پیدا میکنند، تقاضا برای محصولات غذایی و کالاهای مصرفی افزایش مییابد.
از این منظر، کالابرگ تنها یک سیاست حمایتی نیست و میتواند در صورت طراحی صحیح، به تحریک تقاضا و حمایت از تولیدکنندگان داخلی نیز کمک کند.
البته این اثر زمانی پایدار خواهد بود که افزایش تقاضا با افزایش تولید همراه شود؛ در غیر این صورت، تزریق قدرت خرید بدون توجه به سمت عرضه میتواند در برخی بازارها به افزایش بیشتر قیمتها منجر شود.
خطر تبدیل شدن کالابرگ به یک حمایت اسمی
مهمترین نگرانی درباره ادامه روند فعلی این است که کالابرگ از یک ابزار مؤثر برای حمایت از معیشت به یک اعتبار اسمی تبدیل شود؛ یعنی مبلغ آن روی کاغذ ثابت بماند اما مقدار کالاهایی که خانوار با آن میتواند خریداری کند، هر ماه کمتر شود.
به همین دلیل، سیاستگذار باید به جای تعیین یک مبلغ ثابت برای مدت طولانی، مکانیزمی برای تعدیل اعتبار کالابرگ متناسب با تورم کالاهای اساسی در نظر بگیرد.
کالابرگ برای نجات سفره مردم به افزایش واقعی نیاز دارد
کالابرگ زمانی میتواند به هدف اصلی خود برسد که افزایش مبلغ آن از رشد قیمت کالاهای مشمول عقب نماند. در شرایط فعلی، سرعت اجرای طرح و نحوه تأمین منابع اهمیت زیادی دارد.
تمرکز منابع بر دهکهای پایین، حذف افراد برخوردار با استفاده از اطلاعات دقیق درآمدی و تعدیل دورهای مبلغ کالابرگ میتواند سه اقدام مؤثر برای جلوگیری از کاهش قدرت خرید این حمایت باشد. در غیر این صورت، حتی افزایش اعتبار کالابرگ نیز ممکن است تنها برای مدت کوتاهی اثر خود را نشان دهد.