به گزارش ایران جیب از دنیای اقتصاد، بررسیهای کارشناسی درباره سیلاب مرگبار اخیر در نپال نشان میدهد شدت خسارتهای این حادثه تنها به عوامل طبیعی مربوط نبوده و ساختوساز و سکونت در حریم رودخانهها نقش مهمی در افزایش تلفات داشته است. همین موضوع اکنون درباره برخی مناطق کوهستانی ایران نیز هشدارهایی را مطرح کرده است.
فاجعه نپال فقط یک سیلاب نبود
حادثه اخیر نپال در واقع زنجیرهای از رخدادهای طبیعی بود که با فروریزش تودهای از یخچال و سنگ در ارتفاعات آغاز شد و در ادامه با انسداد موقت مسیر رودخانه، شکستن سد طبیعی و حرکت حجم عظیمی از آب، یخ، سنگ و گلولای به سمت مناطق پاییندست ادامه پیدا کرد.
این موج آواری با سرعت بسیار بالا به مناطق مسکونی رسید و خسارت گستردهای بر جای گذاشت. بررسیهای انجامشده نشان میدهد که قرار گرفتن سکونتگاهها و زیرساختها در مسیر رودخانههای کوهستانی، یکی از عوامل اصلی افزایش سطح خسارت بوده است.
7 استان ایران در معرض خطر
بر اساس مطالعات مطرحشده، برخی مناطق کوهستانی ایران نیز از نظر وجود یخچالهای طبیعی کوچک، دامنههای ناپایدار و تودههای سنگی شرایطی مشابه بخشهایی از نپال دارند.
استانهای گلستان، لرستان، هرمزگان، کرمانشاه، چهارمحالوبختیاری، کهگیلویهوبویراحمد و فارس از جمله مناطقی هستند که در صورت ترکیب این عوامل طبیعی با ساختوساز در حریم رودخانهها، میتوانند با خطر سیلابهای ناگهانی و ویرانگر مواجه شوند.
در کنار این استانها، مناطق کوهستانی دماوند، علمکوه و سبلان و برخی مناطق شمالی کشور نیز به دلیل وجود ارتفاعات، رودخانهها و توسعه گردشگری، نیازمند توجه ویژه هستند.
مشکل اصلی؛ ساختوساز در حریم رودخانهها
یکی از مهمترین هشدارهای مطرحشده، به گسترش سکونتگاهها و ساختوساز در حریم رودخانهها بازمیگردد.
طبق مقررات مربوط به حریم و بستر رودخانهها، ساختوساز در محدودههای پرخطر ممنوع یا مشمول محدودیتهای جدی است؛ با این حال در سالهای گذشته در برخی مناطق، ویلاسازی، توسعه گردشگری و ساخت واحدهای مسکونی در نزدیکی رودخانهها افزایش یافته است.
این روند میتواند در زمان وقوع سیلاب ناگهانی، سطح آسیبپذیری جمعیت و زیرساختها را بهشدت افزایش دهد.
ویلاسازی در مناطق پرخطر
رشد ساختوساز در مناطق خوشآبوهوا و گردشگری کشور، بهویژه در مناطق شمالی و کوهستانی، باعث شده بخشهایی از اراضی مجاور رودخانهها به محل احداث ویلا، هتل و دیگر ساختمانها تبدیل شود.
کارشناسان معتقدند حتی وجود سامانههای هشدار سریع نیز نمیتواند جایگزین مدیریت صحیح کاربری زمین شود. اگر ساختمانها و سکونتگاهها در مسیر اصلی سیلاب یا پهنههای پرخطر قرار گرفته باشند، وقوع یک حادثه شدید میتواند خسارتهای سنگینی به همراه داشته باشد.
ضرورت بازنگری در سکونتگاههای پرخطر
درس مهم حادثه نپال برای ایران، ضرورت بازنگری در کاربری زمین، جلوگیری از ساختوساز در حریم رودخانهها و شناسایی سکونتگاههای پرخطر است.
اجرای دقیق قوانین موجود، ایجاد سامانههای هشدار سیلاب و رانش زمین، پایش مناطق کوهستانی و در موارد ضروری جابهجایی سکونتگاههای پرخطر میتواند از تبدیل یک حادثه طبیعی به یک فاجعه انسانی جلوگیری کند.