اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، در واکنش به انتقادهای کارشناسان از طرحهای پیشنهادی دولت برای مدیریت مصرف بنزین تأکید کرد که تصمیمگیری درباره این موضوع باید شفاف و بر پایه آمار واقعی و نظر مردم انجام شود. او همچنین اعلام کرد که دیگر نمیتوان «پشت پرده آمار غلط داد» یا سناریوهای کمهزینه و پرهزینه را جابهجا کرد.
پاسخ سقاب به منتقدان طرح بنزین چه بود؟
به گزارش ایران جیب، اسماعیل سقاب اصفهانی در واکنش به انتقاد کارشناسان نسبت به سیاستهای پیشنهادی دولت در حوزه بنزین، بر ضرورت شفافیت در تصمیمگیری تأکید کرد.
او در یادداشتی کوتاه اعلام کرد که نقد کارشناسان درباره بنزین باید به فال نیک گرفته شود و شرایط نیز باید واقعبینانه مورد بررسی قرار گیرد. سقاب همچنین با اشاره به تأکید رئیسجمهور بر جلوگیری از تکرار تجربه سال 1398، گفت تصمیمات جدید نباید بدون اطلاع و غافلگیری مردم اجرا شود.
منظور سقاب از «آمار غلط» چیست؟
یکی از مهمترین بخشهای اظهارات سقاب، تأکید بر شفافیت آماری است. منظور او این است که در موضوعی به حساسیت بنزین، نمیتوان اطلاعات مربوط به میزان تولید، مصرف، کسری، هزینه تأمین و آثار اقتصادی سناریوهای مختلف را به شکل غیرشفاف ارائه کرد.
در واقع، اختلاف نظر کارشناسان نیز تا حد زیادی به همین موضوع بازمیگردد؛ منتقدان میگویند پیش از انتخاب هر مدل، باید مشخص شود هر سناریو دقیقاً چه میزان صرفهجویی ایجاد میکند، هزینه آن برای دولت و مردم چقدر است و چه اثری بر قیمت کالاها، حملونقل و تورم خواهد داشت. درباره طرح سهمیهبندی بر اساس کد ملی نیز هنوز پرسشهایی درباره میزان صرفهجویی، قیمت بنزین مازاد و پیامدهای اقتصادی آن مطرح است.
طرح سهمیه بنزین به کد ملی چیست؟
ایده اصلی طرح سقاب اصفهانی این است که سهمیه بنزین به جای اینکه صرفاً به خودرو اختصاص پیدا کند، به افراد و کدهای ملی تعلق بگیرد.
در توضیحات منتشرشده درباره این مدل، برای هر عضو خانوار حدود 30 لیتر بنزین در ماه در نظر گرفته شده است؛ حتی افرادی که خودرو ندارند نیز مشمول سهمیه خواهند بود. همچنین امکان انتقال سهمیه میان افراد نیز در این مدل مطرح شده است.
این تغییر میتواند ساختار فعلی یارانه بنزین را دگرگون کند؛ زیرا در مدل فعلی، بخش اصلی سهمیه به خودرو و در نتیجه به مالک خودرو تعلق دارد، اما در مدل کد ملی، فرد صاحب سهمیه خواهد بود.
چرا اختصاص بنزین به افراد مطرح شده است؟
یکی از استدلالهای مطرحشده برای این تغییر، مسئله عدالت در توزیع یارانه انرژی است.
بر اساس اظهارات منتشرشده، بخشی قابل توجه از خانوارهای کشور فاقد خودرو هستند و در نظام فعلی سهم مستقیمی از یارانه بنزین دریافت نمیکنند. به همین دلیل، اختصاص سهمیه به افراد میتواند از نگاه طراحان، یارانه بنزین را از «دارایی خودرو» به «حق فرد» تبدیل کند.
در این مدل، فردی که خودرو ندارد نیز میتواند سهمیه خود را مصرف، منتقل یا در سازوکار پیشبینیشده واگذار کند.
انتقاد کارشناسان به طرح کد ملی چیست؟
منتقدان طرح چند پرسش اساسی مطرح کردهاند.
نخست اینکه آیا اختصاص سهمیه به هر فرد واقعاً کسری بنزین را کاهش میدهد؟ صرف تغییر مالک سهمیه، به تنهایی مصرف سوخت را کاهش نمیدهد؛ بنابراین موفقیت طرح به نحوه قیمتگذاری و سازوکار عرضه بنزین مازاد بستگی خواهد داشت.
پرسش دوم به قیمت بنزین مربوط میشود. اگر سهمیه پایه با قیمت یارانهای عرضه شود اما مصرف بیشتر با نرخ بسیار بالاتر محاسبه شود، اختلاف قیمت میتواند بازار جدیدی برای خرید و فروش سهمیه ایجاد کند.
پرسش سوم نیز پیامدهای تورمی است. افزایش هزینه سوخت برای خودروهای پرمصرف و برخی مشاغل حملونقلی میتواند در صورت نبود سازوکار جبرانی، به افزایش هزینه حملونقل و در نهایت قیمت برخی کالاها و خدمات منجر شود.
سقاب: نظرسنجی میتواند مبنای تصمیم باشد
یکی از نکات مهم در پاسخ جدید سقاب، استفاده از نظرسنجیهای معتبر برای تصمیمگیری است.
او اعلام کرده که از این پس نظرسنجیهای معتبر میتواند یکی از مبانی تصمیمگیری درباره سیاست بنزین باشد. این اظهارنظر در شرایطی مطرح شده که سقاب پیشتر نیز 3 راهکار پیشنهادی برای مدیریت کسری بنزین را در فضای مجازی به نظرسنجی گذاشته بود.
با این حال، درباره میزان اعتبار یک نظرسنجی عمومی برای تصمیمگیری درباره سیاست انرژی، خود کارشناسان نیز بحث دارند؛ زیرا انتخاب یک گزینه محبوب الزاماً به معنای انتخاب اقتصادیترین یا پایدارترین گزینه نیست.
3 سناریوی بنزینی دولت چیست؟
دولت در حال بررسی 3 مدل اصلی برای مدیریت مصرف و کسری بنزین است:
سناریوی اول: قیمت بنزین تغییر نکند، اما عرضه روزانه به میزان تولید محدود شود؛ یعنی پس از توزیع حدود 121 میلیون لیتر، عرضه متوقف شود.
سناریوی دوم: میزان بنزین تولیدی میان خودروها توزیع شود و مصرف بیشتر از سهمیه با نرخ آزاد انجام شود.
سناریوی سوم: سهمیه بنزین از خودرو جدا و به افراد اختصاص داده شود؛ مدلی که همان طرح سهمیهبندی بر اساس کد ملی است.
بنابراین برخلاف برخی برداشتها، هنوز نمیتوان گفت طرح سهمیه بنزین به کد ملی قطعی شده است. این مدل یکی از گزینههای مطرح در فرآیند تصمیمگیری دولت است.
آیا قیمت بنزین قرار است ناگهان افزایش پیدا کند؟
اظهارات اخیر سقاب نشان میدهد دولت تلاش دارد از تکرار تجربه افزایش ناگهانی قیمت بنزین در سال 1398 جلوگیری کند.
او تأکید کرده که مردم نباید غافلگیر شوند و تصمیمات جدید باید با شفافیت و اطلاعرسانی قبلی همراه باشد. همچنین در روزهای اخیر سقاب اعلام کرده است که قرار نیست در موضوع بنزین برای مردم «شگفتانه» ایجاد شود.
بنابراین، مطرح شدن سناریوهای مختلف به معنای اعلام یک قیمت قطعی جدید نیست و تا زمان تصمیم رسمی دولت، نمیتوان رقم مشخصی را به عنوان قیمت نهایی بنزین اعلام کرد.