به گزارش ایران جیب، سالهاست وام ازدواج و فرزندآوری به عنوان یکی از سیاستهای حمایتی دولت برای تسهیل تشکیل خانواده و افزایش جمعیت اجرا میشود؛ اما در سالهای اخیر برخی جریانها این تسهیلات را یکی از عوامل ناترازی بانکها و رشد نقدینگی معرفی کردهاند. بررسی دادههای بانکی اما نشان میدهد این ادعا با واقعیتهای مالی همخوانی ندارد و ریشه مشکلات شبکه بانکی را باید در عوامل دیگری جستوجو کرد.
ناترازی بانکها چیست و چه زمانی شکل میگیرد؟
ناترازی بانکی معمولا در دو بخش بررسی میشود:
- ناترازی ترازنامهای: زمانی که ارزش داراییهای بانک از بدهیها کمتر شود و سرمایه بانک کاهش پیدا کند.
- ناترازی نقدینگی: زمانی که بانک نتواند در مقاطع زمانی مختلف تعهدات خود در برابر سپردهگذاران را انجام دهد.
در بحث وام ازدواج و فرزندآوری، موضوع اصلی ناترازی ترازنامهای است؛ زیرا برخی معتقدند پرداخت این تسهیلات باعث افزایش زیان بانکها میشود.
دو عامل اصلی ناترازی بانکی
کارشناسان معتقدند ناترازی بانکها عمدتا از دو مسیر ایجاد میشود:
۱- افزایش مطالبات غیرجاری
در این حالت، بخشی از وامهای پرداختشده بازپرداخت نمیشود و بانک مجبور میشود برای پوشش زیان احتمالی، ذخیرهگیری کند.
۲- کاهش درآمد و افزایش هزینهها
زمانی که درآمدهای عملیاتی بانک پاسخگوی هزینهها نباشد، سرمایه بانک به مرور کاهش پیدا میکند.
بررسیها نشان میدهد وام ازدواج و فرزندآوری در هیچیک از این دو مسیر نقش تعیینکنندهای ندارد.
نکول وام ازدواج کمتر از بسیاری از تسهیلات دیگر است
بررسی صورتهای مالی برخی بانکها نشان میدهد میزان تبدیل وامهای ازدواج و فرزندآوری به مطالبات معوق بسیار پایین است.
برای نمونه، در یک موسسه اعتباری، نسبت مطالبات غیرجاری این تسهیلات کمتر از یک درصد اعلام شده، در حالی که این شاخص برای سایر تسهیلات به مراتب بالاتر بوده است.
این اختلاف نشان میدهد وامهای حمایتی از مسیر عدم بازپرداخت، عامل ایجاد ناترازی بانکی محسوب نمیشوند.
چرا بانکها تمایل کمتری به پرداخت این وامها دارند؟
دلیل اصلی اعتراض بانکها را باید در هزینه فرصت جستوجو کرد.
بانکها معمولا تمایل دارند منابع خود را به سمت تسهیلاتی هدایت کنند که سود بیشتری ایجاد میکند. در مقابل، وام ازدواج و فرزندآوری با نرخ سود پایین و دوره بازپرداخت طولانی، جذابیت اقتصادی کمتری برای شبکه بانکی دارد.
به همین دلیل، بخشی از مقاومت بانکها بیشتر به کاهش سودآوری مربوط است، نه ایجاد زیان یا ناترازی.
سهم وام ازدواج و فرزندآوری از رشد نقدینگی چقدر است؟
یکی دیگر از انتقادهای مطرحشده، نقش این وامها در افزایش نقدینگی است.
هر نوع تسهیلات بانکی میتواند از طریق افزایش دارایی بانکها، بر حجم نقدینگی اثر بگذارد؛ اما اندازه این اثر اهمیت دارد.
بر اساس محاسبات انجامشده، مانده تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در پایان سال ۱۴۰۳ کمتر از یک درصد کل نقدینگی کشور بوده است. همچنین رشد مانده این تسهیلات تنها حدود ۷ درصد از افزایش نقدینگی همان سال را تشکیل داده است.
به بیان ساده، این وامها در رشد نقدینگی اثر دارند، اما نمیتوان آنها را عامل اصلی افزایش نقدینگی کشور دانست.
کاهش پرداخت وام و افزایش صف متقاضیان
با وجود این واقعیتها، محدود شدن پرداخت این تسهیلات در سالهای اخیر باعث افزایش صف متقاضیان شده است.
طبق آمارها، تعداد افراد منتظر دریافت وام ازدواج و فرزندآوری در پایان سال ۱۴۰۴ به حدود ۱.۱ میلیون نفر رسیده است؛ موضوعی که نشان میدهد کاهش عرضه این تسهیلات، فشار بیشتری را متوجه متقاضیان کرده است.
جمعبندی؛ مشکل جای دیگری است
بررسی دادههای بانکی نشان میدهد وام ازدواج و فرزندآوری نه از مسیر افزایش مطالبات معوق، نه از مسیر تحمیل هزینه سنگین به بانکها و نه از نظر سهم در رشد نقدینگی، عامل اصلی ناترازی شبکه بانکی نیست.
مسئله اصلی را باید در ساختار درآمدی بانکها، داراییهای مسئلهدار، مطالبات غیرمولد و ترجیح تسهیلات پرسودتر جستوجو کرد. در این میان، محدود کردن وامهای حمایتی میتواند بیش از آنکه مشکل بانکها را حل کند، فشار بیشتری بر زوجهای جوان و خانوادههای متقاضی وارد کند. (خراسان)