بازار خودرو ایران در هفته نخست مردادماه همچنان تحت تاثیر دو نیروی متضاد قرار خواهد داشت. از یک سو تداوم نااطمینانیهای اقتصادی، رشد انتظارات تورمی، افزایش هزینههای تولید و ابهام در تامین ارز و قطعات، فشار افزایشی بر قیمتها ایجاد میکند و از سوی دیگر رکود سنگین و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان مانع از شکلگیری رونق واقعی در معاملات خواهد شد.
بررسی شرایط کلان اقتصادی و تحولات ژئوپلتیک نشان میدهد سطح تنشهای منطقهای در ابتدای مردادماه همچنان در محدودههای بالا قرار دارد. شاخص تنش مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی در ابتدای مردادماه به سطوحی مشابه روزهای آغازین جنگ ۴۰ روزه رسیده است. هرچند در ساعات اخیر با افزایش تحرکات دیپلماتیک برخی کشورهای منطقه و تلاش برای ایجاد مسیرهای گفتوگو، کاهش تنش و توقف حملات در ۲۴ ساعت اخیر بخشی از فشار روانی بازارها کاهش یافته و نرخ ارز نیز با افت نسبی مواجه شده است.
با این حال، کاهش نسبی نرخ ارز به تنهایی نمیتواند به معنای تغییر پایدار روند بازار خودرو باشد. تجربه هفتههای گذشته نشان داده است که بازار خودرو بیش از آنکه صرفاً از قیمت لحظهای ارز تاثیر بگیرد، به چشمانداز آینده اقتصاد و میزان اطمینان فعالان بازار نسبت به شرایط پیشرو واکنش نشان میدهد.
در بخش تولید، همچنان ابهامات جدی وجود دارد. ادامه محدودیتهای حملونقل و محاصره دریایی، چالشهای تامین مواد اولیه و قطعات، مشکلات انرژی و احتمال تشدید قطعی برق در مردادماه، میتواند برنامه تولید خودروسازان و قطعهسازان را با ریسک مواجه کند. علاوه بر این، با نزدیک شدن به ماههای سرد سال، نگرانی درباره تامین گاز صنایع نیز به عنوان یکی از متغیرهای اثرگذار بر تولید مطرح خواهد بود. بنابراین حتی در صورت کنترل نسبی بازار ارز، نگرانی از سمت عرضه همچنان یکی از عوامل حمایتکننده قیمتها خواهد بود.
عامل مهم دیگری که به تازگی اثر خود را بر هزینه تولید خودرو نشان خواهد داد، تغییر مبنای تامین ارز صنایع است. پیش از این، خودروسازان و قطعهسازان ارز مورد نیاز خود را از تالار دوم دریافت میکردند که مبنای خرید آن حدود ۱۴۵ هزار تومان بود، اما در شرایط جدید، صنایع باید ارز مورد نیاز را از طریق معامله با صادرکنندگان و با فاصلهای محدود نسبت به نرخ آزاد تامین کنند. این تغییر باعث شده مبنای ارزی مورد استفاده صنایع حدود ۲۰ درصد افزایش پیدا کند که طبیعتاً میتواند در قیمت تمامشده خودرو و قطعات اثرگذار باشد.
از سوی دیگر، بررسی قیمتگذاری خودرو نشان میدهد برخی محصولات داخلی همچنان نسبت به ارزش دلاری تاریخی خود عقبتر هستند. برای نمونه، قیمت کارخانه پژو ۲۰۷ TU3 حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان است که با نرخهای فعلی ارز، ارزشی نزدیک به ۷ هزار و ۹۰۰ دلار دارد، در حالی که این خودرو در سالهای گذشته در محدوده حدود ۱۱ هزار دلار قیمتگذاری میشده است. این فاصله نشان میدهد در صورت تداوم فشارهای تورمی و افزایش هزینههای تولید، برخی محصولات ظرفیت افزایش قیمت بیشتری خواهند داشت.
در بازار ارز نیز به نظر میرسد کنترل تقاضا یکی از عوامل مهم ثبات نسبی اخیر بوده است. طولانی شدن فرآیند تخصیص ارز واردات مواد اولیه و قطعات، بهگونهای که زمان انتظار تخصیص از حدود ۹۰ روز به بیش از ۲۱۰ روز افزایش یافته، موجب محدود شدن تقاضای واقعی ارز شده است. با این حال، این وضعیت نمیتواند برای مدت طولانی ادامه پیدا کند و در صورت باز شدن مسیر تامین ارز برای واردات مواد اولیه، قطعات و کالاهای واسطهای، احتمال افزایش دوباره فشار بر بازار ارز وجود خواهد داشت.
در سمت تقاضا، رکود همچنان مهمترین ویژگی بازار خودرو است. بررسی معاملات و وضعیت عرضهها در بورس کالا نشان میدهد بخش قابل توجهی از عرضهها بدون مشتری باقی میماند که نشانهای از ضعف تقاضای موثر در اقتصاد است. همچنین مشاهدات میدانی و اظهارات فعالان بازار نشان میدهد بسیاری از کسبوکارها با کاهش مراجعه مشتری و افت فروش مواجه هستند.
با وجود این رکود، برخی سیگنالهای روانی میتواند رفتار مصرفکنندگان را تغییر دهد. مطرح شدن موضوع افزایش قیمت بنزین در هفتههای اخیر باعث شده بخشی از مردم تصور کنند هزینههای حملونقل و در ادامه قیمت کالاها افزایش خواهد یافت و همین نگرانی ممکن است برخی خریدها را جلو بیندازد. هرچند از منظر اقتصادی، افزایش قیمت بنزین به تنهایی عامل اصلی تورم نیست، اما برداشت عمومی جامعه از این موضوع میتواند بر رفتار کوتاهمدت بازار اثر بگذارد.
از سوی دیگر، هشدار برخی اقتصاددانان درباره ورود اقتصاد ایران به دوره تورمهای بسیار بالا نیز بر انتظارات بازار اثرگذار بوده است. دکتر تیمور رحمانی و دکتر مسعود نیلی هفته گذشته از ورود به مرحله تورم شدید یعنی مرحله ای پیش از ابرتورم خبر دادند. مطرح شدن احتمال عبور تورم نقطهبهنقطه از سطوح بسیار بالا در ماههای آینده و هشدار درباره نزدیک شدن به شرایط ابرتورمی، باعث شده فعالان اقتصادی نسبت به حفظ ارزش داراییها حساستر شوند. بازار خودرو نیز قطعا از روند افزایش عمومی قیمتها تبعیت خواهد کرد.
در هفته گذشته نیز رفتار بازار خودرو نشان داد که این بازار همچنان بین دو عامل «انتظارات تورمی» و «رکود تقاضا» در نوسان است. در ابتدای هفته، برخی خودروها از جمله فیدلیتی پرستیژ افزایش قیمت تا حدود ۱۵۰ میلیون تومان را تجربه کردند، اما اعلام فروش فوری اینترنتی ایرانخودرو باعث شد بخش زیادی از خودروها با کاهش چند ده میلیون تومانی مواجه شوند. در پایان هفته، با کاهش اثر روانی عرضه و بازگشت نگرانیهای تورمی، بازار دوباره وارد مسیر افزایشی شد و قیمت بسیاری از خودروها بین ۵ تا ۵۰ میلیون تومان رشد کرد.
همچنین اعلام فروش فوقالعاده کوییک توسط سایپا از طریق قرعهکشی و عرضه مجدد برخی محصولات ایرانخودرو مانند سورن XU7P در نمایندگیها و عرضه رانا پلاس برای نخستین بار در شبکه فروش، از جمله تحولات تاثیرگذار در بازار در روزهای اخیر بود. ثبتنام خودروهای وارداتی نیز چهارشنبه هفته گذشته آغاز شد و در این ثبتنام محصولات برندهای gac ، Nissan و Toyota عرضه شده است.
چشمانداز بازار خودرو در هفته نخست مردادماه نشان میدهد که احتمالاً روند افزایش تدریجی قیمتها همراه با تداوم رکود معاملاتی ادامه خواهد داشت. کاهش اخیر نرخ ارز و کاهش نسبی تنشهای سیاسی میتواند در کوتاهمدت از شدت رشد قیمتها بکاهد، اما عواملی مانند افزایش هزینه تامین ارز، ابهام در تولید، محدودیتهای انرژی، رشد انتظارات تورمی و نگرانی از آینده اقتصاد همچنان فشار افزایشی بر بازار ایجاد کند.