کاهش عمر مفید ساختمانهای کشور و مشکلات اشتغال صنفی به نام کاردانهای ساختمان شاید در نگاه نخست، دو مسئله بیارتباط با یکدیگر به نظر بیایند اما برخی نظرات کارشناسی این ارتباط را تایید میکند و هشدار میدهد اگر تلاش نشود که سیطره سایه مهندسان بر سر کاردانها پایان یابد، مشکلات دیگری نیز سربرمیآورند.
کاردانی ساختمان از جمله مشاغلی است که این روزها حال و روز خوشی ندارد و آنطور که اهالی این بخش از صنعت ساختوساز میگویند، مهندسان صنعت ساختمان را قُرُق کردهاند و کسی کاردانها را به کار نمیگیرد. به عبارت دیگر، کاردانها مظلوم واقع شدهاند. همین شرایط موجب شده کاردانها تلاش کنند مهندس شوند به طوری که به گفته مهدی موذن، رییس سازمان نظام کاردانی ساختمان استان تهران، در حال حاضر به ازای یک کاردان ۶ مهندس داریم در حالی که بر اساس قانون نظام مهندسی، باید به ازای یک مهندس ۳ کاردان داشته باشیم.
موذن به تازگی، در نشست هیات مدیره سازمان نظام کاردانی ساختمان با نایب رییس اول کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، دیگر مشکلات کاردانها را هم توضیح داد. به گفته او، بر اساس آییننامه قانون نظام مهندسی، ظرفیت کاری برای مهندسان حدود ۲ هزار متر و برای کاردانها کمتر از ۸۰۰ متر مربع تعیین شده است اما در حال حاضر همین دستورالعمل هم اجرا نمیشود و این نگاه در مسئولان وجود دارد که تا وقتی به همه مهندسان کار داده نشود، نباید به کاردانها کار داد.
رییس سازمان نظام کاردانی ساختمان تهران معتقد است درپیشپگرفتن سیاستهای نادرست از سوی وزارت راه و شهرسازی، موجب بیکاری، اشتغال کاذب یا افزایش تمایل برای مهندس شدن کاردانهای ساختمان شده است به طوری که آمار کاردانها رو به کاهش است و در حال حاضر ۴۰۰ هزار مهندس و ۶۰ هزار کاردان فنی در کشور وجود دارد.
نکته دیگری که وی از آن انتقاد دارد این است که پس از تصویب قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، وزارت راه و شهرسازی باید ضوابط آییننامه تشکیلات حرفهای کاردانها را در مدت ۶ ماه تصویب میکرد اما این کار بعد از ۶ سال انجام و باعث شد سازمان نظام مهندسی همه امور را در اختیار بگیرد و پیشبرد برنامهها برای سازمان نظام کاردانی، دشوارتر شود.
موذن در جلسه با نایب رییس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی ادعا کرده بود در صورت بها داده نشدن به کاردانها، صنعت ساختمان با مشکلات متعددی مواجه خواهد شد. او در پاسخ به صمت در تشریح این مشکلات میگوید: عمر کوتاه و مقاوم نبودن ساختمانها یکی از آسیبهای ناشی از حذف کاردانها از صنعت ساختوساز است و باعث شده بسیاری از ساختمانها در صورت وقوع زلزله، در معرض تخریب باشند. او تاکید میکند که ساختوسازهای نامطلوب در شرایطی انجام شده که کاردانها از صحنه ساختوساز حذف شدهاند و اگر دوباره به کار گرفته شوند بسیاری از خلأهای کار مهندسان را پوشش خواهند داد.
موذن راهکاری برای رفع موانع حضور کاردانها در ساختوسازها پیشنهاد میکند و میگوید: باید آییننامههای بازدارنده که مانع کار کاردانهاست برداشته شود تا آنها بتوانند در حوزه ساختوساز حضور جدی داشته باشند. او معتقد است در این زمینه دفتر سازمانهای مهندسی و تشکلهای حرفهای وزارت راه و شهرسازی باید پا پیش بگذارد و آییننامههای موجود را اصلاح کند. موذن میگوید: در آییننامه قانون نظام مهندسی گفته شده که جایی که مهندس وجود دارد، کاردان نمیتواند حضور داشته باشد در حالی که این سخن نامربوطی است و تا زمانی که این آییننامه حذف نشود، مشکلات این قشر رفع نخواهد شد.
بیکاری کاردانها در انحصارگرایی نظام مهندسی
یکی از مهمترین مشکلاتی که موذن به آن اشاره کرده، توجه مطلق مسئولان صنعت ساختوساز به سازمان نظام مهندسی و غفلت از جایگاه کاردانها است. این مسئله را اسفندیار سلطانی، عضو هیات مدیره انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان نیز در گفتوگو با صمت تایید میکند و میگوید: یکی از مهمترین دلایل کنار گذاشته شدن کاردانها از نظام ساختوساز عملکرد نادرست سازمان نظام مهندسی است.
سلطانی با انتقاد از اینکه در صنعت ساختمان، سازمان نظام مهندسی ساختمان با قانون نظام مهندسی اشتباه گرفته شده و همسطح قرار داده شده است در حالی که بر اساس قانون نظام مهندسی، سازمان نظام مهندسی باید محلی برای رسیدگی به اختلافات صنفی باشد نه قانوگذاری و این سازمان به عنوان یک تشکل غیرانتفاعی، نمیتواند در امور قانونی یا اقتصادی مداخله کند. آنطور که سلطانی میگوید، در دولت دهم در یک اقدام مثبت، کانون نظام کاردانی ساختمان به سازمان تبدیل شد با این حال همچنان سازمان نظام مهندسی به نظام کاردانی بها نمیدهد و کاری به کاردانها ارجاع نمیشود.
بر اساس توضیحی که این کارشناس صنعت ساختوساز میدهد، در حال حاضر روال به این شکل است که نقشه ساختوسازها از سوی شهرداری به نظاممهندسی فرستاده میشود تا بر اساس نوبت، کار به مهندسان، ناظران و سایر دستاندرکاران ساختوساز ارجاع و سهمیه هر کدام تعیین شود اما این سازمان سهمیهای به کاردانها اختصاص نمیدهد. وی این مسئله را یکی از دلایل خروج سازمان نظام مهندسی از روند قانونی میداند و معتقد است انحصارگرایی این سازمان مانع از اختصاص سهمیه کاری به کاردانها شده و در عمل کاردانها از نظام ساختوساز حذف شدهاند.
لزوم رفع مشکلات صنفی
بر اساس سخن سلطانی، در ماده ۲۹ قانون نظام مهندسی تاکید شده است که درباره همه امور ساختوساز از عرضه و تولید تا فروش باید در تشکل صنفی، حرفهای و مهندسی تصمیمگیری شود. به گفته او در این ماده قانونی، منظور از تشکل حرفهای، سازمان نظام مهندسی، منظور از تشکل صنفی، سازمان کاردانهای ساختمان و منظور از تشکل حرفهای، کانون انبوهسازان است و بر همین اساس، اگر قرار است تصمیمی گرفته یا سهمیهای به دستاندرکاران ساختوساز داده شود، باید این ۳ تشکل نقش داشته باشند اما اکنون اینگونه نیست.
از نظر این کارشناس، کاهش سن مفید ساختمانها و کاهش کیفیت در ساختوساز میتواند یکی از آسیبهای غفلت از جایگاه کاردانها باشد. او نیز همچون موذن معتقد است برای رفع این مشکل، دفتر تشکلهای حرفهای وزارت راه و شهرسازی باید وارد میدان شده و موانع را از پیش پایکاردانها بردارد.
مجلس به دنبال رفع مشکل
آنطور که از مذاکره سازمان نظام کاردانی ساختمان استان تهران با نماینده کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی برمیآید، اگر مشکلات کاردانها به همت وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی تخصصی این بحث رفع نشود، مجلس به میدان میآید.
سیدناصر موسوی لارگانی، نایب رییس اول کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در این نشست بر لزوم رفع مشکل بیکاری کاردانها تاکید کرده و گفته است اگر مشکلات قانونی در این زمینه در میان باشد میتوان آن را با همکاری مجلس و سازمان نظام کاردانی رفع کرد و اگر مشکلات در اجرا باشد میتوان از وزیر راه و شهرسازی در این زمینه پرسش کرد که دلیل به کار نگرفتن کاردانها در امور ساختوساز چیست؟
پیشنهاد این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس این است که برای تثبیت کاردانهای فنی در جایگاه خود، میتوان اعلام کرد که آنها پس از ۱۰ سال فعالیت تجربی، همپایه مهندسان ارتقای شغلی پیدا کنند.
این نماینده مجلس شورای اسلامی نیز مانند سلطانی، کارشناس صنعت ساختوساز، به عملکرد سازمان نظام مهندسی در این زمینه انتقاد میکند و معتقد است اگر سازمان نظام مهندسی به وظایف خود عمل میکرد، شاهد بروز تخلفاتی مانند کنار گذاشته شدن کاردانها از نظام ساختوساز نبودیم.
اکرم امینی - گروه صنعت/صمت