با نزدیک شدن به فصل سرما، ناترازی گاز کشور به یکی از مهم‌ترین چالش‌های بخش انرژی تبدیل شده است. آسیب به پالایشگاه‌های پارس جنوبی در جریان جنگ، ظرفیت فرآورش گاز ایران را به‌شدت کاهش داده و اکنون دولت برای عبور از زمستان به دنبال ترکیبی از بازسازی تأسیسات، واردات گاز و مدیریت مصرف است.
به گزارش ایران‌جیب، تازه‌ترین بررسی‌ها از وضعیت صنعت گاز نشان می‌دهد که آسیب‌های واردشده به تأسیسات پارس جنوبی، فشار مضاعفی بر شبکه تأمین گاز کشور وارد کرده است. در حالی که عنوان گزارش‌ها از کسری 430 میلیون مترمکعبی گاز حکایت دارد، بخشی از این ناترازی به کاهش ظرفیت پالایش و فرآورش گاز پس از حملات نظامی مربوط می‌شود.
خروج 230 میلیون مترمکعب گاز از مدار
در جریان حملات 27 اسفند 1404، پالایشگاه‌های سوم تا ششم پارس جنوبی آسیب دیدند و حدود 230 میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز کشور از مدار خارج شد.
نکته مهم این است که ذخایر گاز همچنان در مخازن وجود دارد، اما آسیب به تجهیزات پالایشی و شیرین‌سازی باعث شده امکان انتقال بخشی از این گاز به شبکه سراسری فراهم نباشد.
وزارت نفت برای جبران این کاهش، استفاده از ظرفیت خالی پالایشگاه‌های سالم را در دستور کار قرار داده و تاکنون موفق شده است حدود 100 میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت ازدست‌رفته را به چرخه بازگرداند.
با این حال، برآوردها نشان می‌دهد ظرفیت تولید و تحویل گاز کشور همچنان حدود 130 میلیون مترمکعب در روز کمتر از پیش از جنگ است.
بازسازی پارس جنوبی چقدر زمان می‌برد؟
بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، قرار است نخستین ردیف پالایشگاه ششم پارس جنوبی تا پایان سال جاری به مدار تولید بازگردد.
برای پالایشگاه چهارم نیز اردیبهشت 1406 به‌عنوان زمان اولیه بازگشت بخشی از ظرفیت اعلام شده است.
اما بازسازی کامل پالایشگاه‌های سوم و پنجم زمان بیشتری نیاز دارد. برآوردهای اولیه از دوره‌ای 3 ساله حکایت داشت، هرچند اکنون تلاش می‌شود این زمان به حدود 2 سال کاهش یابد.
تأمین منابع مالی، خرید تجهیزات تخصصی و رعایت الزامات ایمنی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده سرعت بازسازی هستند.
واردات گاز از ترکمنستان برای عبور از زمستان
یکی از گزینه‌های فوری دولت، افزایش واردات گاز از ترکمنستان است.
ظرفیت اسمی خطوط لوله میان دو کشور حدود 55 میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شود، اما میزان واردات قابل تحقق در شرایط فعلی بین 15 تا 30 میلیون مترمکعب در روز تخمین زده شده است.
در صورت تحقق این میزان واردات، امکان جبران حدود 12 تا 23 درصد از کاهش ظرفیت 130 میلیون مترمکعبی ناشی از جنگ وجود خواهد داشت.
با این حال، کاهش فشار چاه‌های ترکمنستان در زمستان و تعهدات صادراتی این کشور به چین، از موانع تأمین پایدار گاز به شمار می‌رود.
واردات گاز روسیه به زمستان امسال نمی‌رسد؟
در کنار ترکمنستان، مذاکرات ایران و روسیه برای انتقال گاز نیز ادامه دارد.
در برنامه‌های مطرح‌شده، ظرفیت بالقوه واردات سالانه تا 55 میلیارد مترمکعب گاز از روسیه مورد بحث قرار گرفته که معادل حدود 150 میلیون مترمکعب در روز است.
با این حال، نبود مرز زمینی مشترک، ضرورت استفاده از مسیرهای ترانزیتی و نهایی نشدن برخی مسائل فنی و قراردادی باعث شده این گزینه فعلاً راهکاری فوری برای زمستان 1405 نباشد.
احتمال افزایش مصرف سوخت جایگزین در نیروگاه‌ها
در شرایط محدودیت عرضه گاز، استفاده از گازوئیل، نفت کوره و سایر سوخت‌های جایگزین در نیروگاه‌ها نیز از گزینه‌های مدیریت شرایط زمستانی است.
البته افزایش مصرف این سوخت‌ها می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، مدیریت مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنعتی همچنان یکی از سریع‌ترین ابزارهای کاهش فشار بر شبکه در روزهای سرد سال محسوب می‌شود.
زمستان سخت در انتظار شبکه گاز؟
بررسی وضعیت فعلی نشان می‌دهد که با وجود بازگشت بخشی از ظرفیت پالایشگاه‌های آسیب‌دیده، جبران کامل خسارت‌ها در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست.
واردات گاز از ترکمنستان، استفاده از ظرفیت ذخیره‌سازی، افزایش بهره‌وری و مدیریت مصرف می‌تواند بخشی از کمبود را جبران کند، اما راهکار پایدار، تکمیل بازسازی پالایشگاه‌های پارس جنوبی است.
در مجموع، صنعت گاز ایران در آستانه زمستان 1405 با چالشی جدی روبه‌روست و سرعت بازسازی تأسیسات پارس جنوبی نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش فشار بر شبکه گاز کشور خواهد داشت.