سقوط سهم هر ایرانی از درآمد نفتی

بررسی درآمدهای نفتی ایران در نیم قرن گذشته نشان می‌دهد سهم سرانه هر ایرانی از ارزش واقعی صادرات نفت، از 347 دلار در ماه در سال 1353 به حدود 40 دلار در سال‌های اخیر کاهش یافته است.

به گزارش ایران‌جیب، بررسی روند 50 ساله درآمدهای نفتی کشور نشان می‌دهد تحریم‌ها، کاهش تولید و صادرات، نوسانات قیمت جهانی نفت و رشد جمعیت، نقش مهمی در کاهش سرانه درآمد نفتی ایران داشته‌اند.

بر اساس این بررسی، ارزش واقعی صادرات نفت ایران در سال 1353 حدود 136 میلیارد دلار بوده که با توجه به جمعیت آن زمان، سهم فرضی هر ایرانی از این درآمد معادل 347 دلار در ماه محاسبه می‌شود.

در سال 1390، ارزش واقعی صادرات نفت ایران به رکورد 164 میلیارد دلار رسید، اما به دلیل افزایش جمعیت، سرانه ماهانه درآمد نفتی به حدود 175 دلار محدود شد. این رقم در سال‌های اخیر به حدود 40 دلار کاهش یافته است.

مقایسه سهم ایرانی‌ها از درآمد نفت

این ارقام بر اساس ارزش واقعی صادرات نفت و تقسیم فرضی آن میان جمعیت محاسبه شده و به معنای پرداخت مستقیم این مبالغ به شهروندان نیست.

4 شوک بزرگ به درآمدهای نفتی ایران

اقتصاد ایران طی نیم قرن گذشته با 4 دوره کاهش شدید درآمد نفتی مواجه شده است. نخستین شوک در سال‌های 1357 تا 1359 و همزمان با اختلال در تولید و صادرات نفت رخ داد.

دومین شوک در سال 1365 با سقوط قیمت جهانی نفت شکل گرفت. سومین دوره کاهش شدید درآمدها در سال‌های 1391 تا 1394 و در پی تشدید تحریم‌ها و افت قیمت نفت اتفاق افتاد.

چهارمین شوک نیز در سال‌های 1397 تا 1399 با بازگشت تحریم‌های آمریکا و سپس شیوع کرونا به وقوع پیوست.

سقوط درآمد نفتی از 164 میلیارد دلار به 37 میلیارد دلار

بررسی آمارهای تاریخی نشان می‌دهد ارزش واقعی صادرات نفت ایران از حدود 164 میلیارد دلار در سال 1390 به 37 میلیارد دلار در سال 1394 کاهش یافت.

همچنین ارزش صادرات نفت کشور که در سال 1397 حدود 60.5 میلیارد دلار بود، در سال 1399 به تنها 7.9 میلیارد دلار رسید.

چرا درآمدهای نفتی به رفاه پایدار تبدیل نشد؟

کارشناسان اقتصادی معتقدند وابستگی بودجه کشور به نفت و افزایش هزینه‌های جاری در دوره‌های رونق، موجب شده است اقتصاد ایران در زمان کاهش درآمدهای نفتی با فشارهای ارزی، کسری بودجه و تورم مواجه شود.

در چنین شرایطی، ایجاد سازوکار پایدار برای ذخیره درآمدهای مازاد نفتی، تقویت سرمایه‌گذاری مولد و کاهش وابستگی بودجه به صادرات نفت می‌تواند از انتقال مستقیم نوسانات بازار جهانی به اقتصاد داخلی جلوگیری کند.

نکته مهم این است که کاهش سرانه درآمد نفتی لزوماً به معنای کاهش درآمد واقعی خانوارها به همان نسبت نیست، اما نشان می‌دهد منابع ارزی حاصل از نفت به ازای هر نفر، نسبت به قله‌های تاریخی به‌شدت کاهش یافته است.