افزایش هزینه‌های زندگی و کاهش توان خرید نقدی خانوارها، بازار خرید اقساطی را در ایران داغ‌تر کرده است. خرید قسطی که زمانی بیشتر برای خودرو و لوازم خانگی کاربرد داشت، حالا به بسیاری از کالاها و خدمات روزمره نیز رسیده است.
به گزارش ایران جیب، گسترش فروشگاه‌های اینترنتی و پلتفرم‌های اعتبار خرید باعث شده مصرف‌کنندگان بتوانند کالاهای مورد نیاز خود را امروز دریافت کنند و هزینه آن را در ماه‌های آینده بپردازند؛ روشی که اگرچه فشار پرداخت نقدی را کاهش می‌دهد، اما نگرانی‌هایی درباره افزایش بدهی خانوارها ایجاد کرده است.
رشد چشمگیر خریدهای اعتباری در ایران
گزارش عملکرد شرکت‌های فعال در حوزه خرید اعتباری نشان می‌دهد استقبال از این خدمات طی سال‌های اخیر افزایش قابل توجهی داشته است.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی یکی از شرکت‌های اعتباردهنده، میزان استفاده از خدمات اعتباری این مجموعه در سال 1403 بیش از 290 درصد رشد داشته و بیش از 2.5 میلیون کاربر از خدمات آن استفاده کرده‌اند.
همچنین گزارش یکی دیگر از پلتفرم‌ها در سال 1404 نشان می‌دهد ارزش سفارش‌های خرید 4 قسطه این مجموعه 103 درصد و تعداد سفارش‌ها 48 درصد افزایش یافته است.
تعداد کاربران ثبت‌نام‌شده این پلتفرم نیز از 13.5 میلیون حساب عبور کرده و بیش از 10.5 میلیون کاربر دارای اعتبار بوده‌اند.
البته این آمار مربوط به عملکرد شرکت‌های مشخص است و نمی‌توان آن را به کل بازار خرید اقساطی کشور تعمیم داد.
خرید امروز با درآمد ماه‌های آینده
کارشناسان اقتصادی معتقدند خرید اعتباری لزوماً به معنای افزایش قدرت خرید واقعی نیست. در این روش، مصرف‌کننده در واقع بخشی از درآمد آینده خود را پیشاپیش هزینه می‌کند.
در شرایطی که هزینه خوراک، مسکن و سایر نیازهای ضروری افزایش یافته، پرداخت اقساطی می‌تواند راهکاری برای مدیریت مخارج باشد؛ اما استفاده هم‌زمان از چند سرویس اعتباری ممکن است خانوارها را با انباشت بدهی مواجه کند.
خطر بدهکار شدن خانوارها
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره گسترش خرید قسطی، افزایش تعهدات مالی مصرف‌کنندگان است. اگر مجموع اقساط ماهانه از توان پرداخت خانوار فراتر برود، حتی خریدهای کوچک نیز می‌توانند به فشار مالی قابل توجهی تبدیل شوند.
از سوی دیگر، شرکت‌های اعتباردهنده با دریافت کارمزد از فروشندگان و ارائه خدمات مالی، به توسعه این بازار کمک کرده‌اند؛ بازاری که نظارت بر قراردادها، هزینه‌های جانبی و توان بازپرداخت مشتریان در آن اهمیت زیادی دارد.
خرید قسطی نشانه رفاه است یا فشار اقتصادی؟
افزایش خریدهای اعتباری از یک سو نشان‌دهنده توسعه خدمات مالی دیجیتال است و از سوی دیگر می‌تواند بازتابی از دشوارتر شدن خرید نقدی کالاها برای بخشی از جامعه باشد.
با این حال، برای تشخیص سهم هر یک از این عوامل باید آمار درآمد واقعی خانوارها، بدهی‌های معوق و میزان استفاده از اعتبار بررسی شود.
در نهایت، خرید اقساطی می‌تواند پرداخت هزینه‌ها را آسان‌تر کند، اما درآمد خانوار را افزایش نمی‌دهد؛ واقعیتی که با گسترش خریدهای اعتباری در اقتصاد ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده است.