حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های انرژی ایران، اهمیت تغییر الگوی تولید برق کشور را بیش از گذشته آشکار کرده است. کارشناسان معتقدند توسعه هزاران نیروگاه خورشیدی کوچک و پراکنده می‌تواند آسیب‌پذیری شبکه برق را کاهش دهد و امنیت انرژی کشور را در برابر تهدیدهای احتمالی تقویت کند.
به گزارش ایران‌جیب، تجربه جنگ اخیر نشان داد که اتکای بیش از اندازه به نیروگاه‌های بزرگ و متمرکز، می‌تواند در شرایط بحرانی چالش‌های جدی برای تأمین پایدار برق ایجاد کند. در مقابل، گسترش نیروگاه‌های خورشیدی کوچک در شهرها، روستاها، واحدهای صنعتی و ساختمان‌های مسکونی، راهکاری برای افزایش تاب‌آوری شبکه برق کشور محسوب می‌شود.
آسیب به ۲ هزار نقطه از شبکه برق ایران
براساس گزارش‌های منتشرشده از سوی مسئولان صنعت برق، در جریان حملات آمریکا و اسرائیل، نزدیک به ۲ هزار نقطه از شبکه برق کشور آسیب دید و در مقطعی حدود ۴ هزار مگاوات از ظرفیت نیروگاهی ایران از مدار خارج شد.
با این حال، تلاش گسترده کارکنان صنعت برق موجب شد بخش قابل‌توجهی از تأسیسات آسیب‌دیده ترمیم و ظرفیت تولید به شبکه بازگردانده شود.
این تجربه بار دیگر اهمیت کاهش وابستگی به تعداد محدودی نیروگاه بزرگ و افزایش پراکندگی جغرافیایی مراکز تولید برق را نشان داد.
چرا نیروگاه‌های خورشیدی پراکنده اهمیت دارند؟
در ساختار سنتی، بخش قابل‌توجهی از برق کشور در نیروگاه‌های بزرگ تولید و از طریق خطوط انتقال به شهرها و صنایع منتقل می‌شود.
اما در الگوی تولید پراکنده، هزاران سامانه خورشیدی کوچک می‌توانند در نزدیکی محل مصرف برق تولید کنند.
مزیت این ساختار آن است که اختلال در یک نیروگاه یا بخشی از شبکه، لزوماً به معنای توقف تولید برق در سایر نقاط نخواهد بود.
البته برای تأمین برق هنگام قطع شبکه سراسری، سامانه‌های خورشیدی باید به تجهیزات مناسب، ذخیره‌ساز باتری و قابلیت بهره‌برداری مستقل مجهز باشند.
تجربه اوکراین؛ هشداری برای آینده صنعت برق
آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش‌های خود درباره جنگ اوکراین تأکید کرده است که تمرکززدایی از تولید برق می‌تواند نقش مهمی در افزایش امنیت انرژی داشته باشد.
ظرفیت تولید برق قابل‌کنترل اوکراین که پیش از جنگ حدود ۳۸ هزار مگاوات بود، پس از آسیب‌های گسترده به زیرساخت‌های انرژی در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۲ هزار مگاوات کاهش یافت.
این نهاد بین‌المللی برآورد کرده است که اوکراین برای توسعه ساختار غیرمتمرکز برق خود به احداث سالانه حدود ۴ هزار مگاوات ظرفیت خورشیدی پراکنده تا سال ۲۰۳۰ نیاز دارد.
ایران ظرفیت بزرگی برای توسعه انرژی خورشیدی دارد
ایران به دلیل برخورداری از تابش مناسب خورشید در بخش گسترده‌ای از کشور، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی دارد.
نصب پنل‌های خورشیدی بر پشت‌بام خانه‌ها، مدارس، بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها و ساختمان‌های دولتی می‌تواند علاوه بر کمک به تأمین برق، وابستگی مصرف‌کنندگان به شبکه سراسری را کاهش دهد.
از سوی دیگر، توسعه سامانه‌های خورشیدی همراه با باتری در مراکز حیاتی، از جمله بیمارستان‌ها و تأسیسات آب‌رسانی، می‌تواند به تداوم خدمات ضروری هنگام بروز اختلال کمک کند.
امنیت انرژی ایران در گرو تغییر الگوی تولید برق
کارشناسان تأکید دارند که توسعه نیروگاه‌های بزرگ همچنان برای تأمین برق کشور ضروری است، اما این نیروگاه‌ها باید در کنار سامانه‌های خورشیدی پراکنده، ذخیره‌سازهای انرژی و شبکه‌های برق محلی توسعه یابند.
چنین ترکیبی علاوه بر کمک به کاهش ناترازی برق، می‌تواند سرعت بازیابی شبکه پس از حوادث طبیعی یا آسیب‌های ناشی از جنگ را افزایش دهد.
در شرایط کنونی، سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی پراکنده دیگر صرفاً یک برنامه زیست‌محیطی یا اقتصادی نیست، بلکه می‌تواند به یکی از ارکان راهبردی تقویت امنیت انرژی ایران تبدیل شود