با اجرای تدریجی مصوبه اصلاح نرخ سوم بنزین، کاهش مصرف این سوخت و افزایش استفاده از گاز طبیعی فشرده (CNG) به‌عنوان عوامل مؤثر در تغییر وضعیت تأمین بنزین کشور مطرح شده‌اند. بر اساس ادعای مطرح‌شده در گزارش فارس، ایران اکنون از واردات بنزین بی‌نیاز شده است؛ موضوعی که در صورت تداوم، می‌تواند هزینه‌های ارزی تأمین این حامل انرژی را کاهش دهد.
اصلاح نرخ سوم بنزین چگونه بر واردات اثر گذاشت؟
به گزارش ایران جیب به نقل از فارس، پیش از اجرای این سیاست، فشار ناشی از هزینه واردات بنزین به یکی از محورهای بحث درباره اصلاح قیمت سوخت تبدیل شده بود. در این گزارش آمده است که کمتر از دو ماه پیش، یک تیم کارشناسی مستقر در یکی از معاونت‌های ریاست‌جمهوری، با استناد به هزینه سنگین واردات بنزین، پیشنهاد آزادسازی قیمت بنزین مصرفی مازاد بر سهمیه هر فرد را با پرداخت یارانه مطرح کرده بود.
با این حال، رویکرد اجراشده بر اصلاح تدریجی نرخ سوم بنزین متمرکز شد. مطابق روایت گزارش، این اقدام با کاهش مصرف بنزین و افزایش استقبال از سوخت CNG همراه بوده و زمینه بی‌نیازی کشور از واردات بنزین را فراهم کرده است.
صرفه‌جویی ارزی؛ مهم‌ترین پیامد توقف واردات بنزین
در اظهارات نقل‌شده درباره وضعیت جدید تأمین سوخت کشور آمده است که ایران اکنون از واردات بنزین بی‌نیاز شده؛ در شرایطی که در صورت ادامه نیاز به واردات، ممکن بود حدود ۱۲ میلیارد دلار برای تأمین بنزین موردنیاز هزینه شود.
این رقم اهمیت اقتصادی موضوع را نشان می‌دهد، اما برای ارزیابی دقیق میزان صرفه‌جویی ارزی باید مشخص شود که رقم ۱۲ میلیارد دلار مربوط به چه بازه زمانی و چه سطحی از واردات احتمالی است. همچنین، اعلام توقف واردات به‌تنهایی برای تعیین میزان صرفه‌جویی تحقق‌یافته کافی نیست و باید با آمار رسمی واردات و تراز تولید و مصرف مقایسه شود.
افزایش استفاده از CNG در کنار کاهش مصرف بنزین
یکی از محورهای اصلی گزارش، افزایش استفاده از گاز طبیعی فشرده یا CNG پس از اجرای اصلاحات قیمتی است. انتقال بخشی از تقاضای سوخت خودروها از بنزین به CNG می‌تواند فشار بر مصرف بنزین را کاهش دهد و به مدیریت منابع سوخت کشور کمک کند.
با این حال، میزان اثرگذاری این سیاست به عواملی مانند دسترسی به جایگاه‌های CNG، هزینه سوخت برای مصرف‌کنندگان، وضعیت ناوگان خودروهای دوگانه‌سوز و استمرار تأمین گاز بستگی دارد. بنابراین، تداوم این روند نیازمند فراهم‌بودن زیرساخت‌ها و حفظ انگیزه اقتصادی استفاده از سوخت جایگزین است.
اصلاح تدریجی قیمت‌ها به جای شوک‌درمانی
در گزارش فارس تأکید شده است که کاهش مصرف و ادعای بی‌نیازی از واردات بنزین بدون اجرای سیاست موسوم به «شوک‌درمانی» رخ داده است. این موضوع، اصلاح تدریجی نرخ‌ها را به‌عنوان یکی از مسیرهای مدیریت مصرف سوخت مطرح می‌کند.
با این حال، برای سنجش موفقیت چنین سیاستی باید علاوه بر میزان مصرف و واردات، آثار آن بر هزینه خانوارها، قیمت حمل‌ونقل، تورم و توزیع منافع و هزینه‌ها میان گروه‌های درآمدی نیز بررسی شود.
آیا بی‌نیازی از واردات بنزین پایدار خواهد بود؟
اگر کاهش مصرف بنزین و افزایش استفاده از سوخت‌های جایگزین ادامه پیدا کند و تولید داخلی بتواند نیاز کشور را پوشش دهد، امکان کاهش وابستگی به واردات و فشار بر منابع ارزی وجود خواهد داشت. با این حال، پایداری این وضعیت به رشد تقاضا، ظرفیت پالایشگاه‌ها، کیفیت تولید، میزان مصرف خودروها و وضعیت تأمین سوخت جایگزین وابسته است.
در نتیجه، ادعای توقف واردات بنزین می‌تواند نشانه‌ای مهم در ارزیابی سیاست‌های مدیریت مصرف باشد، اما تأیید نهایی آن و میزان صرفه‌جویی اقتصادی نیازمند انتشار آمار رسمی و مقایسه روند تولید، مصرف و واردات در یک بازه زمانی مشخص است.