دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی در امور ارزی، بخشی از افزایش نرخ ارز بیش از میزان تورم را ناشی از تقاضای احتیاطی، سفته‌بازی، تأخیر در ورود کالا و بازگشت ارز صادراتی دانست. به گفته مهدی دارابی، شرایط فعلی بازار ارز از برخی جهات با دوره‌های پرالتهاب سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹ قابل مقایسه است.
چرا نرخ ارز بیشتر از تورم افزایش یافته است؟
به گزارش ایران جیب به نقل از تسنیم، مهدی دارابی، دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی در امور ارزی، با اشاره به تحولات بازار ارز در سال‌های گذشته گفت بخشی از افزایش نرخ ارز در مقاطع مختلف ناشی از شکل‌گیری تقاضای احتیاطی و هیجانی بوده است.
او معتقد است در شرایطی که نااطمینانی افزایش پیدا می‌کند، بخشی از تقاضای ارز دیگر صرفاً مربوط به نیازهای تجاری نیست و تقاضای احتیاطی و سفته‌بازانه نیز وارد بازار می‌شود. به گفته دارابی، همین مسئله می‌تواند باعث شود نرخ ارز برای مدتی با سرعتی بیشتر از نرخ تورم افزایش پیدا کند.
تجربه بازار ارز در سال ۱۳۹۷
دارابی با اشاره به مهرماه سال ۱۳۹۷ گفت در آن دوره جریان خروج سرمایه و افزایش تقاضای احتیاطی و هیجانی در بازار شکل گرفت و نرخ ارز در مقطعی به محدوده ۱۸ تا ۱۹ هزار تومان رسید.
به گفته وی، پس از کاهش هیجانات و فروکش کردن التهابات، نرخ ارز نیز افت قابل توجهی داشت و حتی در مقطعی به حدود نیمی از نرخ‌های ثبت‌شده در اوج التهاب بازار رسید.
او همچنین به محدودیت‌های آن دوره در زمینه صادرات و فروش نفت اشاره کرد و شرایط سال ۱۳۹۷ را از این جهت با وضعیت سال‌های بعد مقایسه کرد.
سال ۱۳۹۹؛ افزایش نااطمینانی و محدودیت صادرات
دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی در امور ارزی، سال ۱۳۹۹ را نمونه دیگری از افزایش نااطمینانی در بازار ارز دانست.
بر اساس توضیحات وی، بخشی از التهابات آن دوره تحت تأثیر انتخابات آمریکا و افزایش نااطمینانی‌های سیاسی قرار داشت و شیوع کرونا نیز با ایجاد محدودیت در صادرات نفتی و غیرنفتی، فشارهای دیگری بر بازار وارد کرد.
به گفته دارابی، مجموعه این عوامل باعث شد نرخ ارز در آن مقطع بیش از میزان تورم افزایش پیدا کند.
مقایسه نرخ ارز مهر ۱۴۰۵ با سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹
دارابی در ادامه با مقایسه نرخ ارز در مقاطع مختلف اظهار کرد که اگر اثر تورم از نرخ ارز فعلی حذف و نرخ‌ها به‌صورت واقعی تعدیل شوند، سطح نرخ ارز در مهرماه ۱۴۰۵ تقریباً در محدوده‌ای قرار می‌گیرد که از نظر وی با مهرماه سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹ قابل مقایسه است.
او تأکید کرد که این مقایسه بر مبنای تعدیل نرخ‌ها با در نظر گرفتن اثر تورم انجام شده و به گفته وی، نرخ ارز فعلی از نظر «سطح واقعی» شباهت‌هایی با آن دوره‌ها دارد.
عوامل دیگری که به گفته بانک مرکزی بر نرخ ارز اثر گذاشته‌اند
دارابی علاوه بر تقاضای احتیاطی و سفته‌بازی، به چند عامل دیگر نیز اشاره کرد که از نظر او می‌توانند موجب افزایش نرخ ارز بیش از میزان تورم شوند:
-
افزایش تقاضای احتیاطی
-
سفته‌بازی
-
تأخیر در ورود کالا
-
تأخیر در بازگشت ارز حاصل از صادرات
این عوامل می‌توانند همزمان بر میزان عرضه و تقاضای ارز اثر بگذارند و در دوره‌های افزایش نااطمینانی، فشار بیشتری بر بازار ایجاد کنند.
جمع‌بندی
بر اساس توضیحات دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی، مقایسه نرخ ارز تنها با تورم، تصویر کاملی از تحولات بازار ارائه نمی‌دهد و عواملی مانند رفتار احتیاطی متقاضیان، فعالیت‌های سفته‌بازانه و زمان‌بندی ورود کالا و بازگشت ارز صادراتی نیز می‌توانند بر نرخ بازار اثرگذار باشند. این دیدگاه، بخشی از تحلیل رسمی بانک مرکزی درباره دلایل افزایش نرخ ارز در مهرماه ۱۴۰۵ است.