به گزارش ایران جیب، یک تحلیل جدید درباره پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در فوریه 2026، از تغییرات احتمالی در معادلات امنیتی و اقتصادی خلیج فارس خبر میدهد؛ تحولاتی که به اعتقاد ولی نصر، مشاور ارشد غیرمقیم برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، میتواند زمینهساز شکلگیری نظمی متفاوت در منطقه شود.
نصر در یادداشتی که 14 سپتامبر منتشر کرده، معتقد است جنگی که با هدف تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه آغاز شد، لزوما به تضعیف ایران منجر نشده و حتی میتواند فضای مانور تهران در منطقه را افزایش دهد.
جنگ؛ فراتر از میدان نظامی
بر اساس این تحلیل، هدف اولیه آمریکا و اسرائیل از جنگ، تضعیف توان هستهای و نظامی ایران و در سناریویی گستردهتر، تغییر ساختار سیاسی منطقه بود. در این چارچوب قرار بود با کاهش قدرت ایران، زمینه برای شکلگیری ترتیبات امنیتی جدید، گسترش روابط اسرائیل و عربستان و افزایش نقش اسرائیل در معماری امنیتی منطقه فراهم شود.
اما نصر معتقد است روند جنگ با این اهداف اولیه فاصله گرفت و ایران توانست با استفاده از توان موشکی و پهپادی خود، فشار قابل توجهی بر زیرساختهای نظامی آمریکا در منطقه وارد کند.
به نوشته او، پایگاههای آمریکا در کشورهای مختلف منطقه، سامانههای راداری، باندهای پروازی و برخی زیرساختهای دریایی در معرض حملات قرار گرفتند. این شرایط، به گفته نصر، محدودیتهای توان نظامی آمریکا و آسیبپذیری معماری امنیتی موجود در خلیج فارس را آشکار کرد.
تردید کشورهای عربی درباره امنیت منطقه
یکی از پیامدهای مهم جنگ، از نگاه این تحلیل، افزایش تردید کشورهای عربی خلیج فارس درباره کارآمدی حضور نظامی آمریکا است.
پایگاههای نظامی آمریکا که برای بسیاری از کشورهای منطقه بخشی از ساختار بازدارندگی و امنیت محسوب میشوند، در جریان جنگ خود به اهدافی تبدیل شدند که میتوانستند زیرساختهای اقتصادی و تجاری کشورهای میزبان را نیز در معرض خطر قرار دهند.
به اعتقاد نصر، همین مسئله میتواند بحث درباره آینده حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس را جدیتر کند.
تنگه هرمز؛ اهرم مهم ایران
در بخش دیگری از این تحلیل، تنگه هرمز بهعنوان یکی از مهمترین محورهای فشار ایران معرفی شده است.
نصر معتقد است اختلال در عبور و مرور از هرمز میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد؛ چراکه بخش مهمی از تجارت جهانی انرژی از این مسیر عبور میکند.
اختلال در صادرات نفت و گاز و افزایش ریسک حملونقل دریایی میتواند قیمت انرژی، هزینه بیمه کشتیها و هزینه حملونقل را افزایش دهد و در نهایت فشار تورمی بیشتری بر اقتصاد جهانی وارد کند.
از سوی دیگر، مسیرهای جایگزین صادرات نفت عربستان و امارات نیز بهطور کامل نمیتوانند جایگزین ظرفیت و اهمیت تنگه هرمز شوند و خود در برابر تحولات امنیتی منطقه آسیبپذیر هستند.
رقابت ایران و اسرائیل ادامه دارد
در این تحلیل، پایان رقابت ایران و اسرائیل نیز پیشبینی نمیشود. با این حال، نصر معتقد است جنگ اخیر میتواند معادلات میان کشورهای منطقه را پیچیدهتر کند.
کشورهای عربی خلیج فارس از یک سو نگرانیهای امنیتی خود درباره ایران را دارند و از سوی دیگر، در برابر پیامدهای اقدامات نظامی اسرائیل نیز قرار گرفتهاند. به اعتقاد نصر، همین وضعیت باعث میشود شکلگیری یک ائتلاف منطقهای صرفا بر مبنای مهار ایران دشوارتر شود.
چین، اروپا و پاکستان در نظم آینده
ولی نصر در نهایت از احتمال حرکت خاورمیانه به سمت یک ساختار چندقطبیتر سخن میگوید.
بر اساس این دیدگاه، چین میتواند در حوزههای اقتصادی، دیپلماتیک و امنیتی خلیج فارس نقش پررنگتری پیدا کند. پاکستان نیز ممکن است اهمیت بیشتری در معادلات امنیتی منطقه به دست آورد و کشورهای اروپایی به دلیل وابستگی به انرژی و تجارت منطقه، به دنبال نقش مستقلتری در تحولات خاورمیانه باشند.
در چنین شرایطی، حضور همزمان قدرتهایی مانند چین، روسیه و کشورهای اروپایی در کنار بازیگران منطقهای میتواند ساختار امنیتی خلیج فارس را پیچیدهتر کند.
آیا خلیج فارس وارد دوره تازهای میشود؟
جمعبندی این تحلیل آن است که جنگ اخیر تنها یک درگیری نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل نبوده و پیامدهای آن میتواند معماری امنیتی و اقتصادی خلیج فارس را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
از نگاه ولی نصر، کاهش قطعیت درباره نقش آمریکا، افزایش اهمیت تنگه هرمز و ورود پررنگتر قدرتهای غیرآمریکایی میتواند زمینهساز شکلگیری نظمی چندقطبیتر در منطقه شود؛ نظمی که در آن ایران همچنان یکی از بازیگران اصلی معادلات خلیج فارس باقی خواهد ماند./ دنیای اقتصاد