شاهراه‌های حیاتی بین‌المللی در بن‌بست

به گزارش ایران جیب، بحران انرژی در خاورمیانه وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ همزمانی اختلال در تنگه هرمز با تحولات میدانی در سواحل غربی یمن و گسترش نفوذ نیروهای انصارالله در اطراف تنگه باب‌المندب، نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای انتقال نفت و تجارت جهانی را افزایش داده است.

در تازه‌ترین تحولات، نیروهای انصارالله طی روزهای اخیر در بخش‌هایی از سواحل غربی یمن پیشروی کرده و مناطق و جزایر راهبردی اطراف باب‌المندب را تحت کنترل خود درآورده‌اند. در میان مناطق مورد توجه، شهر ساحلی مخا و جزیره پریم (میون) از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

گسترش حضور انصارالله در این منطقه، اهمیت ژئوپلیتیکی باب‌المندب را بیش از گذشته افزایش داده است؛ تنگه‌ای که یکی از مهم‌ترین مسیرهای ارتباطی میان دریای سرخ، خلیج عدن و اقیانوس هند محسوب می‌شود.

باب‌المندب؛ شاهراه حیاتی تجارت جهانی زیر فشار

تنگه باب‌المندب در جنوبی‌ترین بخش دریای سرخ قرار دارد و مسیر دریایی مهمی برای انتقال کالا و انرژی میان آسیا و اروپا به شمار می‌رود.

جزیره پریم که در نزدیکی مرکز این تنگه قرار دارد، از نظر جغرافیایی موقعیتی بسیار حساس دارد. افزایش حضور نظامی و نفوذ یک بازیگر در این منطقه می‌تواند ریسک عبور کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها را افزایش دهد.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که بخشی از شرکت‌های کشتیرانی طی ماه‌های گذشته به دلیل نگرانی‌های امنیتی، مسیر دریای سرخ را کنار گذاشته و کشتی‌های خود را از مسیر طولانی‌تر اطراف دماغه امید نیک هدایت کرده‌اند.

ادامه چنین وضعیتی به معنای افزایش مسافت سفر، مصرف سوخت، هزینه بیمه و در نهایت افزایش هزینه حمل کالا در تجارت جهانی است.

عربستان با شوک جدید نفتی مواجه شد

همزمان با تحولات یمن، خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی نیز پس از حمله پهپادی هدف قرار گرفته و فعالیت آن به‌طور موقت متوقف شده است.

این خط لوله حدود 1200 کیلومتر طول دارد و نفت مناطق شرقی عربستان را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند.

اهمیت این خط لوله زمانی بیشتر مشخص می‌شود که تنگه هرمز با محدودیت مواجه باشد؛ چرا که عربستان می‌تواند بخشی از صادرات نفت خود را بدون عبور از هرمز و از طریق دریای سرخ انجام دهد.

بنابراین، اختلال در این مسیر جایگزین می‌تواند توان ریاض برای دور زدن بحران هرمز را نیز کاهش دهد.

هرمز؛ حلقه دوم بحران انرژی

در سوی دیگر منطقه، وضعیت تنگه هرمز نیز همچنان بحرانی است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره تردد دریایی، تعداد شناورهایی که از این آبراه عبور می‌کنند به‌شدت کاهش یافته و در یکی از روزهای اخیر تنها 7 شناور از تنگه عبور کرده‌اند؛ رقمی که تقریباً نصف میانگین 10 روزه گزارش‌شده بوده است.

به این ترتیب، بازار انرژی با شرایطی کم‌سابقه مواجه شده است؛ یک گلوگاه حیاتی در خلیج فارس و یک گلوگاه استراتژیک در جنوب دریای سرخ، همزمان تحت فشار امنیتی قرار گرفته‌اند.

نفت بالای 100 دلار؛ بازار انرژی در حالت آماده‌باش

تشدید ریسک‌های ژئوپلیتیکی به‌سرعت خود را در بازار نفت نشان داده است.

قیمت نفت برنت در معاملات اخیر از مرز 100 دلار عبور کرده و در محدوده 104.56 دلار به ازای هر بشکه قرار گرفته است.

افزایش قیمت نفت تنها ناشی از کاهش واقعی عرضه نیست؛ بلکه حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی نیز در قیمت‌ها افزایش یافته است.

به بیان ساده، معامله‌گران احتمال اختلال بیشتر در عرضه نفت، حمل‌ونقل دریایی و صادرات کشورهای منطقه را از هم‌اکنون در قیمت نفت لحاظ می‌کنند.

دو تنگه، یک بحران

خطر اصلی برای اقتصاد جهانی چیست؟

بحران کنونی تنها به افزایش قیمت نفت محدود نمی‌شود و در صورت تداوم می‌تواند بخش‌های مختلف اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

نخست؛ افزایش هزینه حمل‌ونقل. کشتی‌هایی که مجبور به تغییر مسیر شوند، مسافت بیشتری طی کرده و با افزایش هزینه سوخت و بیمه مواجه خواهند شد.

دوم؛ افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی. افزایش قیمت نفت خام می‌تواند هزینه بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و حمل کالا را افزایش دهد.

سوم؛ تشدید فشار تورمی. باقی ماندن نفت در محدوده بالای 100 دلار برای مدت طولانی می‌تواند هزینه تولید و حمل‌ونقل را در اقتصادهای بزرگ افزایش دهد.

چهارم؛ افزایش نوسان بازارهای مالی. در چنین شرایطی معمولاً شرکت‌های انرژی از افزایش قیمت نفت منتفع می‌شوند، در حالی که صنایع انرژی‌بر و شرکت‌های حمل‌ونقل با افزایش هزینه مواجه خواهند شد.

آیا صادرات نفت منطقه متوقف می‌شود؟

در شرایط فعلی نمی‌توان از توقف کامل صادرات نفت منطقه سخن گفت.

کشورهای صادرکننده همچنان می‌توانند از مسیرهای جایگزین، خطوط لوله، تغییر مقصد محموله‌ها و ذخایر استراتژیک برای کاهش بخشی از اثرات بحران استفاده کنند.

با این حال، ظرفیت مسیرهای جایگزین محدود است و انتقال نفت از مسیرهای طولانی‌تر نیز به کشتی، زمان و هزینه بیشتری نیاز دارد.

به همین دلیل حتی بدون توقف کامل صادرات، افزایش ریسک عبور نفتکش‌ها می‌تواند قیمت نفت را برای مدت طولانی در سطوح بالا نگه دارد.

سناریوی پیش روی بازار نفت

اگر تنش‌های منطقه‌ای کاهش پیدا کند و مسیرهای دریایی به‌تدریج به وضعیت عادی بازگردند، بخشی از «حق بیمه ریسک» موجود در قیمت نفت می‌تواند از بین برود.

اما اگر تنگه هرمز و باب‌المندب برای مدت طولانی با محدودیت مواجه شوند، بازار انرژی وارد مرحله بسیار پیچیده‌تری خواهد شد.

در این سناریو، افزایش قیمت نفت، رشد هزینه بیمه کشتی‌ها، افزایش نرخ حمل‌ونقل و طولانی‌تر شدن مسیر تجارت دریایی می‌تواند فشار تورمی تازه‌ای را به اقتصاد جهانی وارد کند.