افزایش قیمت دلار و سایر ارزهای جهانروا طی دو روز گذشته، بازار طلا و سکه را نیز تحت تأثیر قرار داده و نگرانیها درباره تشدید تورم و افزایش هزینههای زندگی را افزایش داده است. در همین حال، رئیسکل بانک مرکزی از افزایش عرضه ارز و برنامههای این بانک برای تأمین نیازهای ارزی کشور خبر داده و تأکید کرده است که بخشی از جهش اخیر نرخ ارز ناشی از عوامل کوتاهمدت و روانی است.
دلار و طلا در مدار صعود
در پی رشد نرخ ارز، قیمت هر مثقال طلا به ۹۶ میلیون و ۶۵۳ هزار تومان و هر گرم طلای ۱۸ عیار به ۲۲ میلیون و ۳۲۴ هزار تومان رسید. همچنین هر قطعه سکه امامی ۲۲۳ میلیون تومان و سکه بهار آزادی ۲۱۹ میلیون تومان قیمتگذاری شد.
تداوم این روند میتواند فشار بیشتری بر قیمت کالاها و خدمات وارد کرده و نگرانیها درباره اثرگذاری افزایش نرخ ارز بر سبد معیشتی خانوارها را افزایش دهد.
همتی: اقتصاد از شرایط سخت عبور میکند
عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، با اشاره به شرایط بازار ارز اعلام کرد بانک مرکزی بهطور میانگین روزانه ۱۷۵ میلیون دلار ارز تأمین میکند و تا پایان سال نیز برنامه تأمین ۲۰ میلیارد دلار ارز مورد نیاز بخش صنعت را در دستور کار دارد.
وی همچنین از اختصاص ۷۰۰ هزار میلیارد تومان منابع مالی برای حمایت از تولید از طریق ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای خبر داد و تأکید کرد این منابع بدون اتکا به چاپ پول تأمین خواهد شد.
همتی گفت از بهمنماه سال گذشته پیشبینی شرایط سخت اقتصادی انجام شده و برای تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو، ذخایر ارزی در نقاط مختلف تقویت شده است.
به گفته رئیسکل بانک مرکزی، فاصله ایجادشده میان نرخهای مختلف ارز در بازار موقتی است و نباید سیاستهای ارزی را صرفاً تحت تأثیر نوسانات کوتاهمدت تغییر داد.
آیا دلار میتواند دوباره زیر ۲۰۰ هزار تومان برگردد؟
یکی از سناریوهای مطرح برای روزهای آینده، مداخله مؤثرتر بانک مرکزی در بازار ارز و افزایش عرضه است. در صورتی که بخش قابل توجهی از رشد اخیر ناشی از انتظارات تورمی و هیجان روانی باشد، با کاهش این هیجان احتمال عقبنشینی بخشی از قیمتها وجود دارد.
در چنین شرایطی، بازگشت دلار به زیر محدوده ۲۰۰ هزار تومان نیز نمیتواند منتفی باشد؛ بهخصوص اگر عرضه ارز افزایش پیدا کند یا اخبار مثبتی از تحولات سیاسی و دیپلماتیک منتشر شود.
با این حال، این سناریو به معنای پایان روند صعودی بلندمدت ارز نیست. متغیرهایی مانند تورم، رشد نقدینگی، کسری بودجه و محدودیتهای ارزی همچنان میتوانند در بلندمدت فشار افزایشی بر نرخ ارز ایجاد کنند.
سیاست بانک مرکزی برای تأمین ارز تجاری
حسین تاجیکنژاد، مدیر اداره تخصیص ارز بانک مرکزی، نیز از تلاش برای تسهیل روند صادرات و بازگشت ارز خبر داده است.
به گفته وی، سازوکارهایی از جمله توافق مستقیم میان صادرکننده و واردکننده و حذف برخی واسطهها برای تسهیل تأمین ارز ایجاد شده است.
بانک مرکزی همچنین اعلام کرده است که برای جلوگیری از طولانیتر شدن صف تخصیص ارز، متقاضیان میتوانند در سامانه اعلام کنند که ریال مورد نیاز را در اختیار دارند و پس از آن فرآیند تخصیص ارز انجام شود.
کاهش تنشهای سیاسی میتواند بازار ارز را آرام کند
یکی دیگر از متغیرهای اثرگذار بر بازار ارز، تحولات سیاسی و دیپلماتیک است. در شرایطی که فشارهای تحریمی همچنان ادامه دارد، هرگونه نشانه از کاهش تنشها یا پیشرفت در مسیر مذاکرات میتواند انتظارات فعالان بازار را تغییر دهد.
افزایش رفتوآمدهای دیپلماتیک کشورهای منطقه و احتمال شکلگیری مسیرهای جدید برای گفتوگو با ایران نیز از جمله عواملی است که میتواند بر چشمانداز بازار ارز تأثیر بگذارد.
در صورت انتشار اخبار مثبت سیاسی، بخشی از تقاضای احتیاطی و سفتهبازانه ممکن است از بازار خارج شود و همین موضوع میتواند زمینه کاهش قیمت دلار را فراهم کند.
چرا خرید هیجانی دلار میتواند خطرناک باشد؟
ورود دلار به کانالهای بالاتر از ۲۰۰ هزار تومان طبیعی است که نگرانی و هیجان ایجاد کند، اما تجربه بازار ارز نشان میدهد قیمتها در دورههای التهاب میتوانند برای مدتی از عوامل بنیادی فاصله بگیرند.
اگر فردی صرفاً با این تصور که «دلار هرچه گرانتر شود، باز هم گرانتر خواهد شد» در اوج هیجان اقدام به خرید کند، در صورت کاهش تنشهای سیاسی، افزایش عرضه ارز یا مداخله بانک مرکزی ممکن است با کاهش قابل توجه قیمت مواجه شود.
البته این موضوع به معنای بیاهمیت بودن عوامل بنیادی نیست. تورم، رشد نقدینگی، کسری بودجه و محدودیتهای ارزی همچنان از عوامل مهم تعیینکننده نرخ ارز در بلندمدت هستند؛ اما جهش کوتاهمدت قیمت با روند بلندمدت تفاوت دارد.
دلار ۲۰۰ هزار تومانی ماندگار است؟
پاسخ قطعی به این پرسش در شرایط فعلی ممکن نیست. ماندگاری دلار در سطوح بالای ۲۰۰ هزار تومان به مجموعهای از عوامل اقتصادی، ارزی و سیاسی بستگی دارد.
اگر بانک مرکزی بتواند عرضه ارز را افزایش دهد و همزمان نشانههایی از کاهش تنشهای سیاسی و پیشرفت دیپلماتیک نمایان شود، احتمال اصلاح بخشی از رشد اخیر وجود دارد. در مقابل، تداوم تورم بالا، رشد نقدینگی، کسری بودجه و تشدید محدودیتهای ارزی میتواند از قیمتهای بالاتر در بلندمدت حمایت کند.
برای مردم، پیام اصلی این است که دلار بازار تضمینشده سود نیست. خرید ارز صرفاً از ترس置 ماندن از بازار یا با هدف کسب سود سریع، بهویژه در روزهای التهاب، میتواند ریسک قابل توجهی داشته باشد.