رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با هشدار نسبت به گسترش فرونشست زمین در جنوب تهران گفت: در برخی نقاط این پهنه، نرخ فرونشست به بیش از ۲۰ سانتیمتر در سال رسیده و در منطقه ۱۸ تهران حتی از ۳۰ سانتیمتر عبور کرده است؛ وضعیتی که میتواند پروژههای مترو، راهآهن و سایر زیرساختهای شهری را با خطر جدی مواجه کند.
فرونشست به زیرساختهای تهران نزدیک شده است
علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با اشاره به وضعیت فرونشست در تهران اظهار کرد که این پدیده در بخشهایی از جنوب و مرکز پایتخت گسترش یافته است.
به گفته وی، نوار جنوبی تهران از محدوده بعد از خیابان آزادی به سمت جنوب، بخشهایی از مناطق ۲۱، ۱۹، ۱۸، ۱۷، ۱۰ و ۱۲، محدوده مرکزی تهران، حوالی شهرری و نقاط شرقیتر را دربر میگیرد.
بیتاللهی هشدار داد که در برخی نقاط این محدوده، نرخ فرونشست به بیش از ۲۰ سانتیمتر در سال رسیده است. در منطقه ۱۸ تهران نیز طبق اعلام همکاران سازمان نقشهبرداری، نرخ فرونشست اخیراً به بیش از ۳۰ سانتیمتر در سال رسیده است.
هشدار درباره مترو و راهآهن تهران
رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تأکید کرد که خطر فرونشست فقط متوجه متروی پرند نیست و نمونههای مشابهی در تهران و اصفهان نیز رخ داده است.
وی به موارد فروریزش زمین در شهران، خیابان شریعتی، خیابان مولوی، میدان محمدیه و میدان قیام اشاره کرد و گفت برخی از این حوادث در امتداد مسیر خطوط مترو اتفاق افتادهاند.
به گفته بیتاللهی، در حادثه میدان قیام حتی دو نفر جان خود را از دست دادند و در صورت وقوع چنین حوادثی در ساعات پرتردد، احتمال گرفتار شدن خودروها، اتوبوسها و مسافران وجود دارد.
فرونشست منطقه ۱۸ تهران سه برابر شده است
بیتاللهی با اشاره به شرایط منطقه ۱۸ گفت در یک لکه مشخص از این منطقه، به دلیل کمبود آب، نرخ فرونشست طی دو سال سه برابر شده است.
نکته قابل توجه این است که این پهنه با مسیر راهآهن تهران ـ تبریز نیز منطبق است؛ موضوعی که نگرانیها درباره آسیبپذیری زیرساختهای ریلی در برابر فرونشست را افزایش میدهد.
وی تأکید کرد که خطر فقط متوجه راهآهن و مترو نیست و ساختمانها، بیمارستانها، برجها و سایر پروژههای عمرانی نیز باید پیش از اجرا از نظر خطر فرونشست بررسی شوند.
خلأ قانونی برای ساختوساز در مناطق فرونشستی
رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی یکی از مشکلات اصلی را نبود مقررات الزامآور برای ساخت پروژههای عمرانی در پهنههای فرونشستی دانست.
به گفته وی، باید مشخص شود اگر پروژهای مانند مترو، راهآهن، بیمارستان یا ساختمان در منطقهای با خطر فرونشست احداث میشود، آیا اساساً امکان ساخت وجود دارد و در صورت امکان، چه تمهیدات مهندسی باید برای کاهش ریسک در نظر گرفته شود.
او معتقد است در شرایط فعلی، مهندسان مشاور و پیمانکاران در بسیاری از پروژهها با یک چارچوب قانونی الزامآور برای رعایت ملاحظات فرونشست مواجه نیستند.
وضعیت فرونشست در پرند چگونه است؟
بیتاللهی درباره وضعیت فرونشست در محدوده پرند گفت هرچه از تهران به سمت جنوب حرکت کنیم، وارد زونهای فرونشستی با نرخ بالاتر میشویم.
با این حال، به گفته وی، خود شهر پرند به دلیل قرار گرفتن در حاشیه ارتفاعات، نرخ فرونشست پایینتری دارد و میزان آن در این محدوده کمتر از پنج سانتیمتر و در برخی گزارشها حدود هفت سانتیمتر اعلام شده است.
او تأکید کرد که نمیتوان وضعیت خود شهر پرند را به کل مسیر متروی پرند تعمیم داد؛ چراکه خط مترو از مناطق مختلفی عبور میکند و نرخ فرونشست در طول مسیر یکسان نیست.
دو خطر متفاوت؛ فرونشست تدریجی و فروریزش ناگهانی
بیتاللهی با اشاره به وضعیت تهران گفت در پایتخت باید دو پدیده متفاوت را از یکدیگر تفکیک کرد؛ فرونشست تدریجی زمین و فروریزش ناگهانی.
فرونشست تدریجی در جنوب تهران بیشتر با افت سطح آبهای زیرزمینی ارتباط دارد، اما در بخشهای شمالی و برخی مسیرهای مترو، وجود قنوات قدیمی میتواند خطر ایجاد حفره و فروریزش ناگهانی را افزایش دهد.
وی افزود در مسیرهای مترو، عملیات حفاری نیز میتواند در شرایط خاص موجب تغییر وضعیت زمین شود و به همین دلیل پایش سطح زمین همزمان با حفاری اهمیت زیادی دارد.
هشدار درباره حفاری مترو در پهنههای پرخطر
رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به تجربه حفاری مترو در امتداد خیابان مولوی گفت در برخی نقاط، همزمان با فعالیت دستگاههای حفاری TBM، مواردی از فروریزشهای ناگهانی مشاهده شده است.
به گفته وی، این مسئله باید بهویژه در خطوط متروی تهران که در مناطق دارای قنوات یا پهنههای فرونشستی احداث میشوند، جدی گرفته شود.
پایش مستمر زمین؛ راهکار فوری برای کاهش خطر
بیتاللهی معتقد است در مواردی که تغییر مسیر پروژه به دلیل هزینههای انجامشده، طراحی، جانمایی ایستگاهها و تملک اراضی امکانپذیر نیست، باید از راهکارهای نظارتی و مهندسی برای کاهش خطر استفاده کرد.
وی پیشنهاد کرده است همزمان با حفاریهای زیرسطحی، نشست سطح زمین در امتداد مسیر حفاری بهصورت مستمر پایش و مانیتور شود.
به گفته این مقام مسئول، پایش مستمر ممکن است مانع اصل فرونشست نشود، اما میتواند تغییرات خطرناک را زودتر شناسایی کرده و فرصت لازم برای جلوگیری از تلفات جانی و وقوع حوادث را فراهم کند.
فرونشست تهران به یک تهدید زیرساختی تبدیل شده است
گسترش پهنههای فرونشستی در جنوب تهران، رسیدن نرخ نشست در برخی نقاط به بیش از ۳۰ سانتیمتر در سال و عبور پروژههای ریلی و مترو از این مناطق، ضرورت پایش دائمی و تدوین مقررات الزامآور را بیش از گذشته مطرح کرده است. در شرایطی که تغییر مسیر پروژههای بزرگ ممکن است بسیار پرهزینه باشد، کنترل مستمر وضعیت زمین میتواند مهمترین ابزار برای کاهش ریسک حوادث باشد.