دولت در شرایطی به دنبال راهکاری برای کنترل ناترازی بنزین است که مصرف روزانه در برخی روزهای مرداد از 140 میلیون لیتر عبور کرده و ظرفیت تولید روزانه حدود 121 میلیون لیتر اعلام شده است. اکنون 3 سناریو برای مدیریت مصرف بنزین روی میز دولت قرار دارد؛ از محدود کردن عرضه تا اختصاص سهمیه به افراد. با این حال، هنوز هیچکدام از این طرحها نهایی نشده و قرار است طی 10 تا 15 روز آینده درباره آنها تصمیمگیری شود.
3 سناریوی دولت برای آینده بنزین
به گزارش ایران جیب، موضوع ناترازی بنزین در سالهای اخیر به یکی از چالشهای جدی اقتصاد و صنعت انرژی کشور تبدیل شده است. افزایش مصرف، فرسودگی ناوگان خودروها، ضعف حملونقل عمومی، قاچاق سوخت و رشد تعداد خودروها باعث شده فاصله میان تولید و مصرف بنزین بیشتر شود.
در چنین شرایطی، دولت به جای تمرکز صرف بر افزایش تولید، به دنبال اصلاح شیوه توزیع و مدیریت تقاضای بنزین است. طبق اظهارات رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، 3 مدل در حال بررسی است و هنوز تصمیم نهایی درباره هیچیک اتخاذ نشده است.
سناریوی اول؛ قیمت بنزین تغییر نمیکند، اما عرضه محدود میشود
در مدل نخست، قیمت بنزین بدون تغییر باقی میماند، اما میزان عرضه روزانه به سقف تولید یعنی حدود 121 میلیون لیتر محدود خواهد شد.
در این حالت، پس از عرضه این میزان بنزین، امکان سوختگیری در جایگاهها متوقف میشود و نازلها تا زمان آغاز عرضه روز بعد فعال نخواهند بود.
این مدل اگرچه از افزایش مستقیم قیمت جلوگیری میکند، اما میتواند مشکلاتی مانند تشکیل صفهای طولانی، افزایش تقاضای هیجانی و اختلال در تأمین سوخت خودروها در ساعات پایانی روز ایجاد کند.
سناریوی دوم؛ سهمیهبندی بنزین میان خودروها
در مدل دوم، تولید روزانه 121 میلیون لیتر میان خودروهای موجود تقسیم میشود و هر خودرو سهم مشخصی از بنزین یارانهای دریافت میکند.
اگر مالک خودرو بیش از سهمیه تعیینشده مصرف داشته باشد، باید بنزین مورد نیاز خود را با نرخ آزاد خریداری کند. این مدل تا حدودی مشابه طرحی است که پیشتر قرار بود بهصورت آزمایشی در کرمان اجرا شود.
مزیت این روش آن است که مصرفکننده تا سقف سهمیه خود همچنان از بنزین یارانهای استفاده میکند، اما مصرف بیشتر هزینه بالاتری خواهد داشت و به این ترتیب انگیزه برای کاهش مصرف افزایش پیدا میکند.
سناریوی سوم؛ بنزین به جای خودرو به افراد اختصاص مییابد
اما متفاوتترین گزینه، اختصاص سهمیه بنزین به افراد به جای خودروهاست.
بر اساس توضیحات مطرحشده، در این مدل همه افراد، چه خودرو داشته باشند و چه نداشته باشند، سهمیه دریافت میکنند. در این طرح حدود 30 میلیون لیتر در روز نیز برای حملونقل عمومی و تاکسیهای آنلاین و غیرآنلاین اختصاص خواهد یافت تا افزایش هزینه سوخت به قیمت خدمات آنها منتقل نشود.
بر اساس توضیحات اولیه، سهم هر فرد حدود 30 لیتر در ماه خواهد بود و امکان انتقال یا خرید و فروش سهمیه نیز مطرح شده است.
این مدل میتواند از نظر عدالت در توزیع یارانه بنزین تفاوت مهمی با نظام فعلی ایجاد کند؛ زیرا در وضعیت موجود، بخش عمده یارانه سوخت نصیب افرادی میشود که خودرو دارند و بیشتر مصرف میکنند.
آیا قیمت بنزین افزایش پیدا میکند؟
یکی از مهمترین پرسشهای مردم این است که آیا اجرای این طرحها به معنای افزایش قیمت بنزین خواهد بود؟
پاسخ فعلی این است که هنوز قیمت جدیدی برای بنزین اعلام نشده است. آنچه از اظهارات مسئولان مشخص شده، بررسی چند مدل برای مدیریت مصرف و توزیع سوخت است و هیچکدام هنوز به تصویب نهایی دولت نرسیدهاند.
بنابراین اخبار مربوط به «قطعی شدن قیمت جدید بنزین» را نباید به معنای تصمیم نهایی دولت تلقی کرد.
چرا دولت به دنبال تغییر سیاست بنزینی است؟
ریشه اصلی این تصمیم به فاصله قابل توجه میان تولید و مصرف بازمیگردد. در روزهای پرتردد، مصرف بنزین به بیش از 130 میلیون لیتر میرسد و در برخی روزها حتی از 140 میلیون لیتر عبور کرده است؛ در حالی که تولید روزانه حدود 121 میلیون لیتر اعلام شده است.
این فاصله باید از طریق واردات، ذخایر یا سایر روشهای تأمین جبران شود و در نتیجه هزینه قابل توجهی به دولت تحمیل میکند.
از سوی دیگر، پایین بودن قیمت بنزین نسبت به هزینه واقعی تأمین آن باعث شده اصلاح مصرف و کنترل تقاضا به یکی از محورهای اصلی سیاست انرژی تبدیل شود.
تصمیم نهایی بنزین چه زمانی اعلام میشود؟
در حال حاضر هیچیک از 3 سناریوی مطرحشده قطعی نیست. رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی اعلام کرده است که دولت پیشبینی میکند طی 10 تا 15 روز آینده درباره این طرحها به تصمیم نهایی برسد. همچنین تأکید شده که جزئیات طرح پیش از اجرا به اطلاع مردم خواهد رسید و قرار نیست تصمیمی درباره بنزین به شکل ناگهانی اجرا شود.
جمعبندی؛ بنزین در آستانه تغییر یک مدل قدیمی
آنچه اکنون روی میز دولت قرار دارد، صرفاً بحث افزایش یا کاهش قیمت بنزین نیست؛ بلکه موضوع اصلی، تغییر شیوه توزیع یارانه و مدیریت مصرف سوخت است.
3 مسیر پیشنهادی دولت تفاوتهای جدی با یکدیگر دارند: در مدل نخست عرضه محدود میشود، در مدل دوم سهمیه به خودروها اختصاص مییابد و در مدل سوم سهمیه به افراد تعلق میگیرد.
با توجه به آثار مستقیم بنزین بر هزینه حملونقل، قیمت کالاها و خدمات و معیشت خانوارها، نحوه اجرای هر طرح اهمیت بسیار زیادی دارد. بنابراین تا زمان اعلام رسمی تصمیم دولت، نمیتوان درباره قیمت یا سهمیه نهایی بنزین اظهارنظر قطعی کرد.