تحولات ژئوپلیتیکی اخیر در خاورمیانه، در کنار چالشهای اقتصادی و امنیتی ایران، فرصتهای تازهای برای ترکیه ایجاد کرده است. آنکارا با تکیه بر موقعیت جغرافیایی، توسعه کریدورهای ترانزیتی و تقویت همکاریهای دفاعی، تلاش میکند جایگاه خود را در نظم جدید منطقهای ارتقا دهد؛ موضوعی که میتواند آینده روابط اقتصادی ایران و ترکیه را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
تجارت ایران و ترکیه؛ روابطی با ظرفیت بالا اما محدودشده
به گزارش ایران جیب، تجارت دوجانبه ایران و ترکیه یکی از مهمترین بخشهای روابط اقتصادی دو کشور محسوب میشود. بر اساس دادههای مرکز تجارت بینالمللی (ITC)، در سال 2025 ارزش واردات ترکیه از ایران حدود 2.5 میلیارد دلار و صادرات ترکیه به ایران حدود 3.1 میلیارد دلار بوده است.
بررسی روند مبادلات نشان میدهد صادرات ترکیه به ایران طی سالهای اخیر ثبات نسبی داشته، اما صادرات ایران به ترکیه، بهویژه پس از خروج آمریکا از برجام در سال 2018 و بازگشت تحریمهای ثانویه، با کاهش قابل توجهی مواجه شده است.
صادرات ترکیه به ایران بیشتر صنعتی است
ساختار صادرات ترکیه به ایران نشان میدهد بخش عمده کالاهای مبادلهشده را محصولات صنعتی، ماشینآلات و کالاهای واسطهای تشکیل میدهند.
در سال 2025، ماشینآلات، تجهیزات مکانیکی و قطعات مرتبط با ارزش حدود 383 میلیون دلار، بزرگترین بخش صادرات ترکیه به ایران را تشکیل داده و حدود 12.5 درصد از کل صادرات این کشور به بازار ایران را به خود اختصاص داده است. پس از آن نیز مواد پلاستیکی، تجهیزات برقی و کالاهای صنعتی قرار دارند.
چرا ترکیه از تحولات منطقه فرصت میسازد؟
تحولات امنیتی اخیر، ترکیه را در سه حوزه با فرصتهای جدید مواجه کرده است:
1- تقویت جایگاه دفاعی و امنیتی
افزایش نگرانیهای امنیتی در منطقه باعث شده کشورهای خاورمیانه به دنبال شرکای جدید دفاعی باشند. ترکیه با توسعه صنایع دفاعی خود و افزایش همکاریهای نظامی، تلاش دارد به یکی از تامینکنندگان مهم تجهیزات دفاعی منطقه تبدیل شود.
2- تبدیل شدن به هاب ترانزیتی منطقه
ناامنی در مسیرهای سنتی انتقال انرژی و تجارت، اهمیت مسیرهای جایگزین را افزایش داده است. ترکیه با تمرکز بر پروژههایی مانند «کریدور میانی» و «جاده توسعه عراق» تلاش میکند نقش خود را در اتصال آسیا، خاورمیانه و اروپا پررنگتر کند.
این پروژهها تنها طرحهای حملونقلی نیستند، بلکه میتوانند بر موازنههای اقتصادی و ژئوپلیتیکی منطقه اثرگذار باشند و قدرت چانهزنی آنکارا را افزایش دهند.
3- شکلگیری همکاریهای منطقهای جدید
ترکیه در تلاش است با ایجاد سازوکارهای همکاری با کشورهایی مانند عربستان، پاکستان و مصر، نقش خود را در ترتیبات جدید خاورمیانه تقویت کند. این همکاریها بیشتر بر هماهنگی سیاسی، اقتصادی و امنیتی استوار است.
آینده روابط اقتصادی ایران و ترکیه
آینده روابط تهران و آنکارا به چند عامل کلیدی وابسته است:
همکاریهای انرژی: قرارداد صادرات گاز ایران به ترکیه که در سال 2026 به پایان میرسد، یکی از شاخصهای مهم آینده روابط دو کشور خواهد بود.
رقابت در کریدورهای تجاری: ایران بر توسعه مسیر شمال–جنوب و پروژههایی مانند راهآهن رشت–آستارا تمرکز دارد، در حالی که ترکیه به دنبال تثبیت جایگاه خود در مسیرهای جایگزین تجارت جهانی است.
تاثیر تحریمها و روابط ترکیه با غرب: عضویت ترکیه در ناتو و روابط آنکارا با آمریکا و اروپا همچنان یکی از عوامل محدودکننده در گسترش روابط اقتصادی ایران و ترکیه است.