خرید اقساطی در سالهای اخیر به یکی از محبوبترین روشهای تأمین کالا برای خانوارهای ایرانی تبدیل شده است. افزایش تورم، کاهش قدرت خرید و دشوار شدن دریافت تسهیلات بانکی باعث شده بسیاری از مردم برای خرید لوازم خانگی، گوشی موبایل، پوشاک و حتی کالاهای مصرفی روزانه به سراغ طرحهای اعتباری پلتفرمهای اینترنتی بروند. با این حال، کارشناسان معتقدند مصرفکنندگان باید پیش از انتخاب این روش، قیمت کالا، هزینه نهایی اقساط و شرایط قرارداد را با دقت بررسی کنند؛ زیرا در برخی موارد ممکن است مبلغ پرداختی نهایی بهمراتب بیشتر از خرید نقدی باشد.
به گزارش ایران جیب، طی چند سال گذشته خرید اعتباری از طریق پلتفرمهای اینترنتی رشد قابل توجهی داشته است. شرکتهای ارائهدهنده خدمات اعتباری با شعارهایی مانند «الان بخر، بعداً پرداخت کن» یا «بدون نیاز به پرداخت نقدی» تلاش کردهاند خرید را برای مشتریان سادهتر کنند. این شیوه در نگاه نخست میتواند فشار مالی را از دوش خانوادهها بردارد، اما بررسی نحوه قیمتگذاری برخی کالاها نشان میدهد همیشه خرید اقساطی ارزانتر یا حتی همقیمت با خرید نقدی نیست.
چرا خرید اقساطی محبوب شده است؟
اقتصاد ایران در سالهای اخیر با تورم بالا و کاهش مداوم قدرت خرید خانوارها مواجه بوده است. در چنین شرایطی بسیاری از خانوادهها دیگر توان پرداخت یکجای هزینه کالاهای ضروری را ندارند. از سوی دیگر، دریافت وام بانکی نیز به دلیل شرایط سخت ضمانت، محدودیت منابع و طولانی بودن فرآیند پرداخت، برای همه امکانپذیر نیست.
همین موضوع باعث شده خرید اقساطی به یکی از راهکارهای جایگزین تبدیل شود. امروز بسیاری از مردم برای خرید لوازم خانگی، تلفن همراه، لپتاپ، تلویزیون، یخچال، ماشین لباسشویی، مبلمان و حتی پوشاک از اعتبار ارائهشده توسط پلتفرمهای اینترنتی استفاده میکنند.
در واقع خرید اقساطی توانسته بخشی از نیاز بازار را پاسخ دهد و به خانوارها این امکان را بدهد که بدون پرداخت نقدی، کالاهای مورد نیاز خود را تهیه کنند و هزینه آن را طی چند ماه بپردازند.
تغییر الگوی خرید در بازار ایران
فروش اقساطی موضوع جدیدی نیست. سالها قبل نیز بسیاری از فروشگاههای محلی و مغازهها برای مشتریان قدیمی خود دفتر حساب داشتند و امکان پرداخت تدریجی را فراهم میکردند. بعدها فروشگاههای لوازم خانگی، خودرو و فروشگاههای زنجیرهای نیز طرحهای فروش اقساطی را اجرا کردند.
اما تفاوت مدل جدید با گذشته در این است که اکنون پلتفرمهای اینترنتی نقش واسطه میان خریدار و فروشنده را برعهده گرفتهاند. این شرکتها اعتبار خرید را در اختیار مشتری قرار میدهند و فروشنده نیز مبلغ کالا را پس از مدتی از پلتفرم دریافت میکند.
کارشناسان چه میگویند؟
برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند هرچند اصل فروش اقساطی میتواند به افزایش قدرت خرید مردم کمک کند، اما در برخی موارد هزینههای جانبی این مدل فروش بر قیمت نهایی کالا اثر میگذارد.
به گفته آنان، فروشنده باید کارمزد خدمات اعتباری را پرداخت کند و همچنین ممکن است مبلغ فروش کالا را با فاصله زمانی دریافت کند. در شرایطی که تورم بالا است، برخی فروشندگان برای جبران این هزینهها یا ریسک افزایش قیمت مواد اولیه، نرخ فروش کالا را افزایش میدهند.
به همین دلیل، در برخی کالاها قیمت عرضهشده در فروشگاههای متصل به طرحهای اعتباری ممکن است از قیمت همان کالا در بازار نقدی بیشتر باشد.
تفاوت قیمت نقدی و اقساطی؛ موضوعی که باید بررسی شود
یکی از موضوعاتی که کارشناسان بر آن تأکید دارند، مقایسه قیمت کالا پیش از خرید است. اگرچه برخی فروشگاهها اعلام میکنند قیمت نقدی و اقساطی یکسان است، اما بررسی بازار نشان میدهد در بعضی موارد همان کالا در فروشگاههای دیگر با قیمت پایینتری عرضه میشود.
به همین دلیل، مصرفکنندگان نباید تنها به میزان قسط ماهانه توجه کنند؛ بلکه باید مجموع مبلغی را که در پایان دوره پرداخت خواهند کرد نیز محاسبه کنند.
گاهی ممکن است مبلغ هر قسط پایین به نظر برسد، اما در مجموع هزینه نهایی خرید نسبت به خرید نقدی اختلاف قابل توجهی داشته باشد.
نقش کارمزدها در قیمت کالا
یکی دیگر از موضوعات مطرحشده، کارمزد خدمات اعتباری است. برخی کارشناسان معتقدند بخشی از این هزینهها توسط فروشندگان در قیمت کالا لحاظ میشود. همچنین زمان تسویه حساب با فروشنده نیز میتواند بر نحوه قیمتگذاری تأثیر بگذارد.
البته این موضوع در همه فروشگاهها یکسان نیست و سیاست قیمتگذاری هر کسبوکار با دیگری تفاوت دارد. برخی فروشندگان برای جذب مشتری بخشی از این هزینه را خود تقبل میکنند و برخی دیگر آن را در قیمت کالا لحاظ میکنند.
خرید هیجانی؛ یکی از پیامدهای فروش اعتباری
کارشناسان حوزه رفتار مصرفکننده معتقدند خرید اقساطی علاوه بر مزایا، میتواند باعث افزایش خریدهای غیرضروری نیز شود.
وقتی پرداخت هزینه به چند ماه آینده موکول میشود، بسیاری از افراد احساس میکنند توان مالی بیشتری دارند و کالاهایی را خریداری میکنند که شاید در شرایط خرید نقدی از تهیه آن صرفنظر میکردند.
این موضوع در بلندمدت میتواند باعث افزایش بدهی خانوار و فشار بیشتر بر بودجه ماهانه شود؛ بهویژه اگر همزمان چند خرید اعتباری انجام شده باشد.
پیش از خرید اعتباری این نکات را بررسی کنید
کارشناسان توصیه میکنند پیش از ثبت سفارش در طرحهای اقساطی، این موارد حتماً بررسی شود:
-
قیمت همان کالا در چند فروشگاه مختلف مقایسه شود.
-
مجموع مبلغ پرداختی در پایان اقساط محاسبه شود.
-
کارمزد، هزینه خدمات و شرایط قرارداد به دقت مطالعه شود.
-
میزان جریمه دیرکرد اقساط بررسی شود.
-
تنها کالاهای ضروری به صورت اعتباری خریداری شوند.
-
اقساط ماهانه متناسب با درآمد خانوار انتخاب شود تا در آینده فشار مالی ایجاد نکند.
فروش اقساطی؛ ابزاری مفید در صورت شفافیت
کارشناسان معتقدند اصل خرید اقساطی میتواند به رونق بازار و افزایش قدرت خرید مردم کمک کند، اما موفقیت این مدل به شفافیت کامل قیمتها بستگی دارد.
اگر قیمت نقدی و اقساطی بهصورت شفاف اعلام شود، هزینههای جانبی مشخص باشد و مصرفکننده بتواند مقایسه دقیقی میان گزینههای مختلف انجام دهد، خرید اعتباری میتواند به ابزاری مفید برای مدیریت هزینههای خانوار تبدیل شود.
در مقابل، اگر خریدار بدون بررسی قیمت بازار و شرایط قرارداد تنها بر اساس تبلیغات اقدام به خرید کند، ممکن است در پایان دوره اقساط هزینهای بسیار بیشتر از ارزش واقعی کالا پرداخت کرده باشد.