توافق آتشبس میان ایران و آمریکا که با هدف توقف درگیریها، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات شکل گرفته بود، به دلیل نبود یک چارچوب سیاسی پایدار با چالش جدی مواجه شده است. تحلیلهای منتشرشده در نشریات فارنافرز و فارنپالیسی نشان میدهد این توافق بیشتر یک توقف موقت در بحران بوده و نتوانسته اختلافات بنیادین میان دو طرف را حل کند.
به گزارش ایران جیب، بر اساس این تحلیلها، رویکرد دولت دونالد ترامپ در توافقهای محدود، به جای ایجاد یک سازوکار بلندمدت، بر مدیریت کوتاهمدت بحرانها تمرکز داشته است؛ موضوعی که در پرونده ایران نیز باعث شده احتمال بازگشت تنشها همچنان بالا باقی بماند.
بنبست در مسیر دیپلماسی
در شرایطی که واشنگتن میان ادامه حملات، احتمال عملیات محدود نظامی و بازگشت به مسیر مذاکره مردد است، نگرانیها درباره پیامدهای منطقهای بحران افزایش یافته است. کارشناسان معتقدند تشدید نظامی نهتنها تضمینی برای بازگشایی تنگه هرمز نیست، بلکه میتواند آمریکا و منطقه را وارد یک چرخه طولانی و پرهزینه از درگیری کند.
نشریه فارنافرز در تحلیلی تأکید کرده است که توافقهای موقت بدون همراهی با یک روند سیاسی پایدار، معمولا تنها به وقفهای میان دو دوره تنش تبدیل میشوند. بر همین اساس، حل بحران ایران و آمریکا نیازمند توافقی جامع است که علاوه بر موضوع هستهای، مسائل امنیت دریایی، کاهش تحریمها، تضمینهای متقابل و گفتوگوی منطقهای را نیز شامل شود.
هشدار درباره تکرار تجربه تاریخی
تحلیلهای منتشرشده، شرایط کنونی را با فضای پیش از جنگ جهانی اول مقایسه کرده و هشدار دادهاند که ضعف نهادهای بینالمللی، افزایش رقابت قدرتها و تصمیمهای کوتاهمدت میتواند زمینهساز بحرانهای زنجیرهای شود.
بر اساس این دیدگاه، خاورمیانه در صورت نبود سازوکارهای موثر مدیریت بحران، ممکن است با دورهای طولانی از بیثباتی مواجه شود؛ وضعیتی که پیامدهای آن تنها محدود به کشورهای منطقه نخواهد بود و بازار جهانی انرژی و اقتصاد بینالملل را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
مخمصه استراتژیک ترامپ
نشریه فارنپالیسی در تحلیلی، سیاست آمریکا در قبال ایران را یک «مخمصه استراتژیک» توصیف کرده است. طبق این تحلیل، ادامه حملات نظامی میتواند توان ایران برای ایجاد اختلال در امنیت دریایی و بازار انرژی را افزایش دهد، در حالی که پذیرش خواستههای حداکثری تهران نیز برای واشنگتن هزینههای سیاسی و امنیتی خواهد داشت.
این گزارش هشدار میدهد حمله به زیرساختها یا تلاش برای عملیات گستردهتر نظامی، از جمله تصرف جزایری مانند خارک، میتواند آمریکا را وارد جنگی طولانی کند و پیامدهایی مانند افزایش قیمت انرژی، بیثباتی بازار نفت و تشدید تورم جهانی به همراه داشته باشد.
گزینه کمهزینهتر؛ توافق موقت و چارچوب امنیتی جدید
بر اساس این تحلیلها، یکی از گزینههای کمهزینهتر، دستیابی به یک توافق موقت است؛ توافقی که در آن ایران محدودیتهایی در اقدامات منطقهای و هستهای بپذیرد و در مقابل، امتیازات اقتصادی دریافت کند.
در چنین شرایطی، آمریکا نیز میتواند از فرصت ایجادشده برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز، توسعه مسیرهای جایگزین انرژی و تقویت همکاریهای امنیتی با متحدان خود استفاده کند.
نگرانی از عملیات زمینی
همزمان با ادامه بحران، برخی مقامهای آمریکایی درباره احتمال عملیات زمینی در ایران ابراز نگرانی کردهاند. کارشناسان نظامی معتقدند عملیات گسترده برای کنترل مناطق نزدیک به تنگه هرمز نیازمند نیروی انسانی بسیار بیشتری از نیروهای فعلی آمریکا در منطقه خواهد بود و میتواند هزینههای سنگینی به همراه داشته باشد.
ژنرالهای بازنشسته آمریکایی نیز هشدار دادهاند که تصرف مناطقی مانند جزیره خارک، اگرچه ممکن است اهمیت راهبردی داشته باشد، اما لزوما راهحل عملی برای بازگشایی تنگه هرمز یا پایان بحران نخواهد بود.