کارشناسان هشدار میدهند که طی روزهای آینده دمای هوا در برخی از کشورهای اتحادیه اروپا که معمولا آبوهوای خنکتری دارند، به ۴۰ درجه سانتیگراد خواهد رسید؛ شرایطی که میتواند بیمارستانها، مدارس و خدمات اضطراری را با فشار جدی روبهرو کند.
دمای بیسابقه در بخش بزرگی از اروپای غربی طی هفته جاری ادامه داشته و تازهترین موج گرمای سال اکنون به اوج خود نزدیک میشود.
در فرانسه، همزمان با تلاش شهروندان برای فرار از گرما و شنا در رودخانهها و کانالها، شمار قربانیان غرقشدگی افزایش یافته است. همچنین هزاران خانه در پی وقوع حادثهای ناشی از گرمای شدید در منطقه فینیستر در شمالغرب این کشور با قطع برق روبهرو شدند.
فرانسه روز سهشنبه (۲۳ ژوئن) گرمترین روز ثبتشده تاریخ خود را تجربه کرد. سازمان هواشناسی این کشور، «متئو-فرانس»، دمای ۴۴.۳ درجه سانتیگراد را در شهر پوسوس ثبت کرد؛ در حالی که دیگر مناطق دارای هشدار قرمز نیز گرمایی بیسابقه را تجربه کردند.
در بریتانیا نیز مردم خود را برای دمایی تا ۳۸ درجه سانتیگراد آماده میکنند. این کشور پیشتر با ثبت دمای ۳۶.۱ درجه، گرمترین روز ماه ژوئن در تاریخ خود را تجربه کرده است. صدها مدرسه نیز به دلیل نگرانی از ایمن نبودن ساختمانها برای دانشآموزان تعطیل شدهاند.
در اسپانیا پیشبینی میشود دما اندکی کاهش یابد؛ کاهشی که پس از ثبت دمای ۴۴ درجه در جنوب آندلس در روز سهشنبه، خبری امیدوارکننده محسوب میشود. با این حال، هوا همچنان بسیار گرم باقی خواهد ماند.
اما پیشبینیکنندگان هواشناسی هشدار میدهند که «گنبد گرمایی» حاکم بر اروپای غربی بهزودی به سمت شرق حرکت خواهد کرد؛ جایی که کشورها آمادگی بسیار کمتری برای مقابله با گرمای شدید دارند.
موج گرمای اروپا در حال جابهجایی است
بر اساس تازهترین پیشبینیهای پلتفرم WFY24، دمای هوا در آخر هفته در بوداپست به ۴۰ درجه و در پراگ به ۳۹ درجه سانتیگراد خواهد رسید؛ یعنی حدود ۱۵ درجه بالاتر از میانگین معمول روزهای ژوئن.
براتیسلاوا، پایتخت اسلواکی، نیز خود را برای دمایی تا ۳۹ درجه آماده میکند؛ رقمی که ۱۷ درجه بالاتر از میانگین روزانه این شهر است. در همین حال، دمای هوا در دشت دانوب در بلغارستان ممکن است روز یکشنبه (۲۸ ژوئن) به ۴۱ درجه سانتیگراد برسد.
تمام این مناطق در آخر هفته «شبهای گرمسیری» را نیز تجربه خواهند کرد؛ شبهایی که طی یک دوره ۲۴ ساعته دمای هوا هرگز به زیر ۲۰ درجه سانتیگراد نمیرسد.
آیا اروپای مرکزی توان مقابله با این موج گرما را دارد؟
موج گرمای اخیر در اروپای غربی با وجود سالها آمادگی کشورهای مدیترانهای برای مقابله با چنین شرایطی، باعث هرجومرج گسترده و مرگ دهها نفر شده است.
برای مثال، اسپانیا اکنون یکی از گستردهترین شبکههای پناهگاههای اقلیمی جهان را در اختیار دارد؛ مکانهایی که افراد آسیبپذیر میتوانند برای خنک شدن و نوشیدن آب به آنها پناه ببرند.
این کشور همچنین قوانین مربوط به کار در فضای باز را اصلاح کرده تا از کارکنان بهتر محافظت شود و فرهنگ سنتی استراحت نیمروزی یا «سیستا» نیز تا حدی فشار ناشی از گرمترین ساعات روز را کاهش میدهد.
در فرانسه نیز شهر پاریس برای مقابله با پدیده «جزیره گرمایی شهری» ــ وضعیتی که شهرها را نسبت به مناطق روستایی گرمتر نگه میدارد ــ اقدام به حذف آسفالت و بتنهای جذبکننده گرما از خیابانها کرده است.
بر اساس اعلام اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، از سال ۲۰۲۰ تاکنون بیش از ۱۰۰ هزار درخت در پاریس کاشته شده است که از این تعداد، ۴۰ هزار اصله تنها در زمستان ۲۰۲۳ کاشته شدند؛ اقدامی که سایه بیشتری برای شهروندان فراهم کرده است.
ببا این حال، بخشهای وسیعی از اروپای مرکزی و شرقی به دلیل آبوهوای سنتا خنکتر خود، همچنان آمادگی بسیار اندکی برای مقابله با گرمای سوزان دارند.
«یوانا ورجینی»، بنیانگذار پلتفرم WFY24، به یورونیوز میگوید: «بافتهای آجری قدیمی شهرهای اروپای مرکزی و بلوکهای بتنی دوران کمونیسم ظرفیت بالایی برای جذب گرما دارند، اما هرگز برای دفع گرمای تابستان طراحی نشدهاند.»
او توضیح میدهد: «این ساختمانها به دلیل سایه کم، تهویه محدود و نبود سامانههای سرمایشی، گرما را در طول روز جذب میکنند و تا ساعتها پس از غروب آن را در داخل ساختمان آزاد میکنند. واحدهای طبقه آخر بیش از همه آسیب میبینند و این ساختمانهای پیشساخته بارها بهعنوان آسیبپذیرترین واحدهای مسکونی منطقه در برابر گرما معرفی شدهاند.»
استفاده از دستگاههای تهویه مطبوع، که در موجهای گرما میتواند جان افراد را نجات دهد، در اروپای مرکزی بسیار کمتر از کشورهای مدیترانهای رواج دارد؛ حتی در مقایسه با کشورهایی مانند فرانسه که خود نیز نرخ نصب پایینی دارند.
ورجینی میگوید: «برای بیشتر خانوادههای اروپای مرکزی تنها راه فرار از گرما، باز کردن پنجرهها در طول شب است؛ اما این موج گرما دقیقا همین امکان را هم از آنها گرفته است.»
«شبهای گرمسیری» باعث میشوند مردم حتی پس از غروب آفتاب نیز نتوانند از گرما فرار کنند و در نتیجه بدن فرصت کافی برای بازیابی در طول شب را از دست میدهد.
ورجینی میافزاید: «شبهای گرم، مستقل از دمای اوج روز، یکی از عوامل اصلی افزایش مرگومیر ناشی از گرما در اروپا هستند و پژوهشهای جدید نشان میدهد ترکیب روزهای بسیار گرم و شبهای داغ، خطرناکترین وضعیت ممکن است.»
پیامدهای گرمای شدید
بلغارستان، مجارستان و جمهوری چک اکنون با خطر وارد شدن فشار شدید بر بیمارستانها و خدمات اورژانس روبهرو هستند؛ مراکزی که معمولا در دورههای گرمای شدید با افزایش مراجعهکنندگان مواجه میشوند.
همانند بریتانیا، مدارس و نهادهای عمومی که زیرساختهای سرمایشی مناسبی ندارند نیز ممکن است ناچار شوند تعطیل شوند یا ساعت فعالیت خود را تغییر دهند.
ورجینی هشدار میدهد: «کارگران بخش ساختوساز و کشاورزی در دشت دانوب، همراه با شبکه راهآهن، از اصلیترین بخشهایی هستند که تحت فشار قرار خواهند گرفت.»
او افزود: «گرمای شدید باعث اعمال محدودیت سرعت قطارها و افزایش خطر تاب برداشتن ریلها میشود و چندین شرکت راهآهن در اروپای مرکزی نیز از هماکنون اجرای تدابیر ویژه مقابله با گرما را آغاز کردهاند.»