نخستین دور مذاکرات سطحعالی ایران و آمریکا با حضور نمایندگان قطر و پاکستان بهعنوان دو کشور میانجی، پس از یک روز طولانی در سوئیس با توافق بر نقشهراه ۶۰ روزه و تشکیل کارگروههای فنی وارد مرحلهای شد که ادامه این روند به اراده سیاسی طرف مقابل بستگی دارد.
بیانیه مشترک قطر و پاکستان که پس از حدود ۱۸ ساعت مذاکره و رایزنی در بورگناشتوک منتشر شد، نشان میدهد که طرفها برای عبور از مرحله اعلام توافق و ورود به روند اجرایی، درباره تشکیل یک کمیته عالی، آغاز فوری گفتوگوهای فنی و ایجاد سازوکار نظارت بر اجرای تعهدات توافق کردهاند.
بر اساس این بیانیه، کمیته عالی مسئولیت نظارت سیاسی بر روند اجرای یادداشت تفاهم اسلامآباد را بر عهده خواهد داشت و مذاکرهکنندگان ارشد باید بهطور منظم گزارش پیشرفت کار را به این کمیته ارائه کنند.
کارگروههای تخصصی در زمینه رفع تحریمها، موضوع هستهای و نظارت و حلوفصل اختلافات نیز زیر نظر این سازوکار تشکیل میشوند تا اجرای مؤثر یادداشت تفاهم را دنبال کنند. گفتوگوهای فنی درباره تمامی موضوعات قرار است تا پایان هفته در مجموعه بورگناشتوک ادامه یابد.
مهمترین بخش بیانیه مشترک، توافق بر سر نقشهراهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز است. این جدول زمانی، مرحله تازهای را در روند دیپلماتیک میان ایران و آمریکا ترسیم میکند، اما در عین حال به این معناست که دو ماه پیش رو بیش از آنکه صرف بیان مواضع سیاسی شود، آزمون اجرای تعهدات خواهد بود.
اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران پس از پایان مذاکرات در گفتوگو با ایرنا تأکید کرد که ورود به مذاکرات مربوط به توافق نهایی، منوط به اجرای بخشهای مشخصی از یادداشت تفاهم است و هر گامی که ایران بردارد، باید با اقدام متناظر طرف مقابل همراه باشد.
وی با بیان اینکه مبنای کار «تعهد در برابر تعهد» است، گفت که چینش تعهدات در یادداشت تفاهم، خود نوعی تضمین برای جلوگیری از شانه خالی کردن طرف مقابل از مسئولیتهایش به شمار میرود.
به گفته بقائی، موضوع فروش نفت ایران، صدور مجوزهای لازم برای صادرات نفت و آزادسازی داراییهای محدودشده یا مسدودشده ایران در جریان مذاکرات بهصورت مفصل بررسی شد.
وی افزود که تدابیر لازم در این زمینه اتخاذ شده و این موارد قاعدتاً باید بهزودی وارد مرحله اجرایی شود.
از این رو، اجرای عملی تعهدات آمریکا در زمینه فروش نفت و آزادسازی داراییهای ایران، نخستین آزمون جدی برای سنجش اعتبار این روند و ورود به مرحله بعدی مذاکرات خواهد بود.
نشست بورگناشتوک در عین حال بدون حاشیه نبود.
نشست چهارجانبه با حضور هیأتهای ایران و آمریکا و میانجیگران پاکستانی و قطری، پس از انتشار پیام تهدیدآمیز و موهن رئیسجمهور آمریکا با وقفه مواجه شد و هیأت جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که در چارچوب نشست چهارجانبه مشارکت نخواهد کرد.
با این حال، تبادل پیامها از طریق میانجیگران ادامه یافت و رایزنیها تا ساعات اولیه بامداد دوشنبه به طول انجامید.
انتشار بیانیه مشترک و توافق بر تشکیل سازوکارهای اجرایی نشان داد که دو کشور میانجی فعلا تلاش کردند مانع از تأثیرگذاری حواشی سیاسی بر اصل روند دیپلماتیک شوند.
در موضوع هستهای نیز برخلاف برخی گزارشهای رسانهای، مذاکرهای درباره جزئیات توافق نهایی صورت نگرفت.
بقائی تصریح کرد که هیأتهای ایران و آمریکا صرفاً مواضع خود را بیان کردند و هنوز زمان ورود به مذاکرات نهایی درباره موضوع هستهای و رفع تحریمها فرا نرسیده است.
وی افزود که سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه در نشست طرف آمریکایی را از تکرار دیدگاههای زیادهخواهانه و غیرمنطقی در زمینه برنامه هستهای ایران برحذر داشت و مواضع جمهوری اسلامی ایران را بهصراحت تبیین کرد.
با پایان نخستین دور گفت وگوهای سطحعالی، مسیر کلی مذاکرات روشنتر شده است. کمیته عالی باید بر روند سیاسی نظارت کند، کارگروههای فنی جزئیات اجرای تعهدات را بررسی کنند و طرفین در پایان دوره ۶۰ روزه درباره توافق نهایی تصمیم بگیرند.
با این حال، تعیین جدول زمانی و تشکیل ساختارهای نظارتی بهتنهایی برای تضمین موفقیت این روند کافی نیست.
تجربههای گذشته نشان داده است که فاصله میان اعلام تعهد و اجرای عملی آن، مهمترین چالش در روابط ایران و آمریکا بوده است.
از این رو، آینده نقشهراه بورگناشتوک و امکان دستیابی به توافق نهایی، بیش از هر چیز به اراده سیاسی آمریکا برای پایبندی عملی به تعهدات خود بستگی دارد.