بازار بینبانکی را میتوان دماسنج سیاست پولی کشور دانست. هر زمان بانکها با کمبود نقدینگی مواجه شوند یا بانک مرکزی تصمیم به محدودسازی رشد پول بگیرد، نرخ سود بینبانکی به سرعت واکنش نشان میدهد.
اکنون این نرخ در آستانه سقف کریدور سیاستی بانک مرکزی قرار گرفته است؛ اتفاقی که میتواند پیامهای مهمی برای بازار سهام، بازار پول، سرمایهگذاری و حتی روند تورم در ماههای آینده داشته باشد.
کمبود نقدینگی در شبکه بانکی
افزایش نرخ سود بینبانکی معمولاً زمانی رخ میدهد که تقاضا برای منابع مالی در شبکه بانکی افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی بانکهای دارای کسری نقدینگی حاضر میشوند برای تامین منابع مورد نیاز خود نرخهای بالاتری پرداخت کنند.
رسیدن نرخ سود به محدوده ۲۳.۹۹ درصد نشان میدهد فشار نقدینگی در شبکه بانکی همچنان بالاست و بانکها برای تامین منابع کوتاهمدت با محدودیت مواجه هستند.
سیاست انقباضی بانک مرکزی ادامه دارد
یکی از مهمترین دلایل رشد نرخ سود بینبانکی را باید در سیاستهای انقباضی بانک مرکزی جستوجو کرد. در ماههای اخیر بانک مرکزی تلاش کرده از طریق کنترل ترازنامه بانکها، محدودسازی خلق پول و مدیریت رشد نقدینگی، فشارهای تورمی را مهار کند.
در چنین شرایطی تزریق نقدینگی به بازار بینبانکی محدودتر شده و همین مسئله موجب شده نرخ سود به تدریج به سمت سقف کریدور حرکت کند.
پیام برای بورس چیست؟
بازار سرمایه معمولاً رابطه معکوسی با نرخ سود دارد. هرچه نرخ سود در بازار پول افزایش پیدا کند، بخشی از منابع مالی ترجیح میدهد در سپردههای بانکی و صندوقهای درآمد ثابت باقی بماند.
به همین دلیل نزدیک شدن نرخ سود بینبانکی به محدوده ۲۴ درصد میتواند سرعت ورود نقدینگی به بازار سهام را کاهش دهد. هرچند تجربه هفتههای اخیر نشان داده ورود پول به بورس بیشتر تحت تاثیر انتظارات تورمی و چشمانداز سودآوری شرکتها قرار داشته است.
اثر بر تورم و نقدینگی
هدف اصلی بانک مرکزی از حفظ نرخهای بالا، کنترل رشد نقدینگی و مهار تورم است. زمانی که تامین مالی برای بانکها گرانتر شود، رشد اعتبارات و خلق پول نیز محدودتر خواهد شد.
البته تداوم این وضعیت در بلندمدت میتواند هزینه تامین مالی بنگاههای اقتصادی را افزایش دهد و فشار بیشتری بر بخش تولید وارد کند؛ موضوعی که همواره یکی از چالشهای سیاست پولی انقباضی محسوب میشود.
آیا نرخ سود از ۲۴ درصد عبور میکند؟
اکنون بازار پول در نقطه حساسی قرار گرفته است. اگر فشار نقدینگی بانکها ادامه یابد، احتمال عبور نرخ سود از مرز ۲۴ درصد افزایش خواهد یافت. اما در مقابل، بانک مرکزی میتواند با استفاده از عملیات بازار باز و تزریق هدفمند منابع از جهش بیشتر نرخ جلوگیری کند.
به همین دلیل مسیر آینده نرخ سود بیش از هر چیز به سیاستهای بانک مرکزی و وضعیت نقدینگی شبکه بانکی وابسته خواهد بود.
نرخ سود ۲۴ درصدی چه پیامی برای اقتصاد ایران دارد؟
محمد شعبانی، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با فارس گفت: افزایش نرخ سود بینبانکی تا محدوده ۲۴ درصد بیش از آنکه یک اتفاق مقطعی باشد، نشانه تغییر آرایش سیاست پولی کشور است.
به گفته وی، بانک مرکزی در ماههای اخیر تلاش کرده از طریق محدود کردن دسترسی بانکها به منابع ارزانقیمت، سرعت رشد نقدینگی را کنترل کند و همین موضوع موجب شده نرخ سود در بازار بینبانکی به تدریج به سقف کریدور سیاستی نزدیک شود.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به رشد بالای نقدینگی و پایه پولی در ماههای اخیر میگوید: سیاستگذار پولی با یک دوگانگی مواجه است. از یک طرف اقتصاد نیازمند تأمین مالی برای تولید و سرمایهگذاری است و از طرف دیگر رشد سریع پول میتواند فشارهای تورمی را تشدید کند. در چنین شرایطی بانک مرکزی ناچار است میان کنترل تورم و حمایت از رشد اقتصادی نوعی تعادل برقرار کند؛ موضوعی که کار را برای سیاستگذار بسیار پیچیده کرده است.
شعبانی معتقد است: افزایش نرخ سود بینبانکی لزوماً به معنای افزایش فوری نرخ سود سپردهها نیست، اما میتواند هزینه تأمین مالی بانکها را بالا ببرد. به همین دلیل بانکها در اعطای تسهیلات محتاطتر میشوند و منابع خود را با دقت بیشتری تخصیص میدهند.
این کارشناس در پایان تأکید میکند که اگر نرخ سود در هفتههای آینده همچنان در محدوده سقف کریدور باقی بماند، میتوان آن را نشانهای از تداوم سیاست پولی انقباضی دانست. اما اگر بانک مرکزی از طریق عملیات بازار باز و تزریق نقدینگی نرخ را پایینتر بیاورد، احتمالاً به این جمعبندی رسیده که فشار نقدینگی بانکها به سطحی رسیده که میتواند بر تأمین مالی اقتصاد اثر منفی بگذارد.
بازار پول به میدان اصلی نبرد سیاستگذار
رسیدن نرخ سود بینبانکی به ۲۳.۹۹ درصد را باید یکی از مهمترین تحولات پولی ماههای اخیر دانست. این اتفاق از یک سو نشاندهنده تداوم سیاستهای ضدتورمی بانک مرکزی و از سوی دیگر بیانگر فشار نقدینگی در شبکه بانکی است.
در شرایطی که رشد نقدینگی و پایه پولی همچنان در سطوح بالایی قرار دارند، بازار پول به میدان اصلی نبرد سیاستگذار برای کنترل تورم تبدیل شده است؛ نبردی که نتیجه آن میتواند مسیر بازارهای مالی و اقتصاد ایران در نیمه دوم سال را تعیین کند.