مؤسسه بینالمللی تحقیقات صلح استکهلم (SIPRI) در جدیدترین گزارش خود اعلام کرد هزینههای نظامی جهان در سال ۲۰۲۵ با افزایش ۲.۹ درصدی به حدود ۲.۸۹ تریلیون دلار رسیده است.
این یازدهمین سال متوالی رشد هزینههای نظامی در جهان محسوب میشود و این رقم بالاترین سطح از سال ۲۰۰۹ تاکنون است.
بر اساس این گزارش، هزینههای نظامی جهانی اکنون معادل ۲.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) جهان را تشکیل میدهد که خود شاخصی از ادامه تنشها و مناقشات بینالمللی است و کشورها را به تقویت توان نظامی خود واداشته است.
هرچند نرخ رشد در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال ۲۰۲۴ که افزایش ۹.۷ درصدی ثبت شد، آهستهتر بوده اما روند کلی همچنان صعودی است. مؤسسه استکهلم در گزارش خود تأکید کرده: با توجه به دامنه بحرانهای کنونی و همچنین اهداف بلندمدت هزینههای نظامی بسیاری از کشورها، به احتمال زیاد این رشد در سال ۲۰۲۶ و پس از آن نیز ادامه خواهد یافت.
سه کشور آمریکا، چین و روسیه به عنوان بزرگترین هزینهکنندگان نظامی جهان، مجموعاً ۱.۴۸ تریلیون دلار (معادل ۵۱ درصد کل هزینههای جهانی) را به خود اختصاص دادهاند.
کاهش موقت آمریکا
ایالات متحده که بزرگترین هزینهکننده نظامی جهان است، در سال ۲۰۲۵ با کاهش ۷.۵ درصدی هزینههای نظامی خود به ۹۵۴ میلیارد دلار رسید. گزارش مؤسسه استکهلم علت اصلی این کاهش را توقف بستههای جدید کمک مالی - نظامی آمریکا به اوکراین از سوی «دونالد ترامپ» رئیسجمهور وقت این کشور دانسته است.
در سه سال پیش از آن، مجموع کمکهای نظامی آمریکا به اوکراین به حدود ۱۲۷ میلیارد دلار رسیده بود و توقف این کمکها عامل اصلی کاهش هزینهها در سال گزارش شده است.
با این حال، گزارش پیشبینی کرده این کاهش موقتی باشد؛ زیرا کنگره آمریکا قبلاً هزینه دفاعی بیش از یک تریلیون دلار برای سال ۲۰۲۶ تصویب کرده است و در صورت تصویب پیشنهادهای بودجه جدید، این رقم تا سال ۲۰۲۷ به حدود ۱.۵ تریلیون دلار افزایش خواهد یافت.
همچنین واشنگتن به سرمایهگذاری در تواناییهای هستهای و متعارف خود برای حفظ برتری نظامی و بازدارندگی چین در منطقه اقیانوس هند و آرام ادامه میدهد
اروپا پیشران رشد جهانی
اروپا بزرگترین سهم را در رشد هزینههای نظامی جهان در سال ۲۰۲۵ داشت. هزینههای نظامی در این قاره ۱۴ درصد افزایش یافت و به ۸۶۴ میلیارد دلار رسید که بالاترین نرخ افزایش سالانه در اروپای مرکزی و غربی از پایان جنگ سرد تاکنون محسوب میشود.
این افزایش مستقیماً به جنگ جاری در اوکراین و تلاشهای گسترده تسلیح مجدد در داخل کشورهای عضو ناتو مرتبط است. کشورهای اروپایی عضو ناتو مجموعاً حدود ۵۵۹ میلیارد دلار هزینه کردهاند و ۲۲ کشور از این کشورها حداقل ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به امور دفاعی اختصاص دادهاند.
گزارش همچنین اشاره کرده که آلمان با افزایش ۲۴ درصدی هزینههای نظامی به ۱۱۴ میلیارد دلار، به بزرگترین هزینهکننده نظامی در اروپا تبدیل شده است.
هم روسیه و هم اوکراین برای چهارمین سال متوالی از زمان شروع جنگ میان خود، هزینههای نظامیشان را افزایش دادهاند. هزینه نظامی روسیه ۵.۹ درصد افزایش یافت و به ۱۹۰ میلیارد دلار رسید. در همین حال، هزینه نظامی اوکراین ۲۰ درصد رشد کرد و به ۸۴.۱ میلیارد دلار رسید که معادل حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور است.
گزارش تصریح کرده که هر دو کشور بالاترین سطح هزینه نظامی را نسبت به بودجه دولتی خود ثبت کردهاند و اگر جنگ ادامه یابد، پیشبینی میشود این روند افزایشی همچنان ادامه داشته باشد. روسیه احتمالاً از افزایش درآمدهای نفتی بهره خواهد برد و اوکراین نیز انتظار دارد وامهای بزرگی از اتحادیه اروپا برای تأمین هزینههای نظامی خود دریافت کند
رشد سریع آسیا از ۲۰۰۹ تاکنون
منطقه آسیا و اقیانوسیه رشد چشمگیری در هزینههای نظامی داشته است. این هزینهها ۸.۱ درصد افزایش یافت و به ۶۸۱ میلیارد دلار رسید که سریعترین نرخ رشد سالانه در این منطقه از سال ۲۰۰۹ محسوب میشود.
چین هزینه نظامی خود را ۷.۴ درصد افزایش داد و به ۳۳۶ میلیارد دلار رساند. ژاپن نیز هزینههای خود را ۹.۷ درصد افزایش داد و تایوان (جزیره اشغالی در چین) ۱۴ درصد افزایش هزینه داشت.
ثبات هزینهها در خاورمیانه؛ کاهش در ایران و اسرائیل
بر اساس این گزارش، هزینههای نظامی در خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ نسبتاً پایدار بود و حدود ۲۱۸ میلیارد دلار ثبت شد.
ایران برای دومین سال متوالی با کاهش ۵.۶ درصدی هزینه نظامی خود به ۷.۴ میلیارد دلار رسیده است. مؤسسه استکهلم علت این کاهش را فشارهای اقتصادی و نرخ بالای تورم دانسته است. با این حال، گزارش تأکید کرده که ارقام رسمی ممکن است اندازه واقعی هزینهها را منعکس نکند؛ زیرا ایران از درآمدهای نفتی خارج از بودجه برای تأمین برنامههای نظامی خود استفاده میکند.
هزینه نظامی اسرائیل نیز ۴.۹ درصد کاهش یافت و به ۴۸.۳ میلیارد دلار رسید. این کاهش همزمان با کاهش شدت عملیات نظامی در نوار غزه در طول سال ۲۰۲۵ صورت گرفته است.