در حالی که یارانه باید «سپر تورمی» اقشار ضعیف باشد، اشتباه در سامانه رفاه مشکلاتی ایجاد کرده است.
به گزارش تسنیم، چهارمین نشست علنی بررسی لایحه بودجه 1405به صحنه انتقادات تند محمدباقر قالیباف از عملکرد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حوزه دهکبندی یارانهها تبدیل شد. رئیس مجلس با بیان اینکه دهکبندیهای جمعیتی فعلی هیچ نسبتی با توان اقتصادی مردم ندارد، اولتیماتومی جدی به وزیر کار داد و تصریح کرد: «این آخرین باری است که در خصوص دهکبندیها تذکر میدهیم.»
در حالی که رئیس مجلس با انتقادی صریح، دهکبندیهای فعلی را بیارتباط با قدرت خرید واقعی مردم دانسته است، بررسیها نشان میدهد نقص در دادههای سامانه رفاه باعث شده بسیاری از اقشار ضعیف، به دلیل «تراکنشهای اجباری» و «حسابهای تنخواه»، به اشتباه در دهکهای مرفه قرار گرفته و از سفره یارانه حذف شوند.
واقعیتهای تلخ پشت پرده دهکبندیهای اشتباه
اظهارات رئیس مجلس مبنی بر اینکه «بنا نیست به همه یکنواخت یارانه بدهیم و باید تفاوتها را در نظر بگیریم»، ریشه در مشکل عمیقی دارد که این روزها گریبانگیر بسیاری از خانوادههای طبقه متوسط و ضعیف شده است. سامانه رفاه ایرانیان بر اساس «گردش حساب» قضاوت میکند، اما از درک ماهیت این گردشها عاجز است.
قربانیان فرار مالیاتی کارفرمایان
گزارشهای میدانی حاکی از آن است که بسیاری از نیروهای کار در کلینیکهای پزشکی یا کارگاههای کوچک، تحت فشار کارفرما قرار دارند. برخی پزشکان یا صاحبان سرمایه برای فرار از مالیات، مبالغ هنگفت درآمدهای خود را به کارت بانکی منشی یا کارگر مجموعه واریز میکنند. نتیجه این اقدام، افزایش کاذب معدل حساب نیروی کاری است که با حداقل دستمزد کار میکند، اما در سامانه وزارت کار، به اشتباه جزو «دهک 8به بعد» و اقشار مرفه شناسایی شده و یارانهاش قطع میگردد.
تله تنخواه برای کارمندان
بسیاری از کارمندان بخش خصوصی که مسئولیت خرید یا رتقوفتق امور شرکت را بر عهده دارند، از حساب شخصی خود به عنوان «تنخواه شرکت» استفاده میکنند. سامانه رفاه بدون تفکیک میان «درآمد شخصی» و «تنخواه شغلی»، این گردشهای مالی را به عنوان ثروت خانوار تلقی کرده و حکم به حذف یارانه این افراد صادر کرده است.
داستان خانوادههایی که بین دهکها گم شدهاند
یک نمونه دردآور از این اختلالات، مربوط به خانوادههایی است که با وجود نیاز مبرم به حمایت، از تمامی طرحهای جبرانی محروم شدهاند. برای مثال، خانواری با فرزندان دوقلو که به دلیل واریز شدن مبالغ کارگاه به حساب سرپرست خانوار (جهت خرید مواد اولیه)، نه تنها یارانه نقدیشان قطع شده، بلکه از دریافت «طرح یسنا» (حمایت از مادران و کودکان) نیز محروم شدهاند؛ آن هم در حالی که درآمد واقعی آنها زیر خط فقر است.
خوشهبندی در برابر دهکبندی؛ راهکار مجلس
قالیباف در توضیحات خود به «خوشهبندی 8گانه» اشاره کرد که بر اساس توان اقتصادی خانوادهها طراحی شده است. به گفته وی، 34درصد جمعیت کشور در خوشه اول (فقر مطلق) قرار دارند، اما دهکبندیهای سنتی باعث شده است که این افراد به درستی شناسایی نشوند.
رئیس مجلس با تأکید بر اینکه یارانهها باید قدرت خرید مردم را در برابر تورم حفظ کند، خاطرنشان کرد: «باید با اطلاعات دقیق کار انجام شود؛ خوشه هشتم در واقعیت تنها 400هزار نفر هستند، نه 10میلیون نفر (یک دهک کامل).»
شکاف عمیق میان «آمار روی کاغذ» وزارت کار و «سفره مردم» نشان میدهد که سامانه رفاه ایرانیان نیازمند یک جراحی فوری در بخش رصد دادههای بانکی است. تا زمانی که واریزیهای شغلی، تنخواه و گردشهای مالی ناشی از فرار مالیاتی کارفرمایان از درآمدهای شخصی تفکیک نشود، سایه «بیعدالتی در توزیع یارانه» بر سر اقشار آسیبپذیر باقی خواهد ماند. اکنون باید دید وزارت کار در برابر این آخرین هشدار بهارستان، چه تغییری در رویه دهکبندیهای جنجالی خود ایجاد خواهد کرد.