پس از ماهها انتظار، سامانه میخک وزارت امور خارجه بهعنوان درگاه احراز هویت ایرانیان مقیم خارج از کشور برای واردات خودرو، به طور رسمی فعال شد تا همزمان با اتصال به سامانه جامع تجارت، فرآیند ثبت سفارش خودرو وارد فاز اجرایی شود. این اقدام در شرایطی انجام میشود که بازار خودرو همچنان با کمبود عرضه، فشار قیمتی و محدودیتهای ارزی دستوپنجه نرم میکند و وزارت صمت تلاش میکند با واردات خودرو از مسیر ایرانیان خارج از کشور، بخشی از این فشار را تعدیل کند.
فعال شدن سامانه میخک را میتوان یکی از گامهای اجرایی وزارت صمت در تکمیل پازل واردات خودرو دانست. مسیری که از ابتدای طرح واردات، همواره با چالشهای اداری، ارزی و اجرایی همراه بود. هرچند در آبانماه، ضوابط، محدودیتها و مهلت ثبت سفارش خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور اعلام شد، اما به علت بالا نیامدن سایت میخک در عمل این مسیر را متوقف نگه داشته بود. اکنون با آغاز به کار این بخش از سیاست واردات خودرو از حالت دستورالعمل خارج و وارد فاز اجرایی شده است.
در این میان، نگرانی اصلی متقاضیان، نه اصل مجوز واردات، بلکه طولانی شدن فرآیندهای اداری و تکرار تجربههای زمانبر ثبت سفارش است؛ نگرانیای که به گفته محمدعلی حاجیزاده، سرپرست دفتر صنایع خودرو، نیرومحرکه و حملونقل وزارت صمت درباره اتصال سامانهها قرار است به آن پاسخ دهد. حاجیزاده با اشاره به این موضوع، از اتصال سیستمی سامانه میخک وزارت امور خارجه به سامانه جامع تجارت در چند روز گذشته خبر میدهد و در گفتوگو با «ایران»، تأکید میکند: «این اتصال با هدف حذف رفتوآمدهای زائد و کوتاهشدن مسیر ثبت سفارش انجام شده است.» به گفته او، «ثبت سفارش خودروهای ایرانیان مقیم خارج از کشور ازاینپس بهصورت کاملاً سیستمی و بدون وقفه بین دو سامانه(میخک و جامع تجارت) انجام خواهد شد.»
تأیید 24 ساعته متقاضیان
توسط وزارت صمت
حاجیزاده درباره جزئیات این فرآیند نیز توضیح میدهد: «احراز صلاحیت و تأیید هویت متقاضیان بر عهده وزارت امور خارجه است که از طریق سامانه میخک انجام میشود. بهمحض تأیید اطلاعات در این سامانه، متقاضی بهصورت سیستمی به سامانه جامع تجارت معرفی خواهد شد.» سرپرست دفتر صنایع خودرو، نیرومحرکه و حملونقل با تأکید بر سرعت فرآیندها تصریح میکند: «کمتر از یک هفته از آغاز به کار سامانه میخک میگذرد، اما اقدامات لازم برای تأیید سریع ثبتنامکنندگان انجام شده است. پس از اعلام تأیید متقاضی از سوی وزارت امور خارجه، مرحله تأیید ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت حدود ۲۴ ساعت و در برخی موارد حتی کمتر از یک روز کاری زمان میبرد.» این زمانبندی، در مقایسه با تجربههای پیشین ثبت سفارش خودرو، یک تغییر معنادار محسوب میشود.
افزایش آمار
عرضه خودروهای وارداتی
بااینحال، آمار دقیق ثبتنامکنندگان هنوز مشخص نیست. حاجیزاده در این باره میگوید: «باتوجه به تازهکار بودن سامانه، برای اعلام آمار ثبتنامها هنوز زود است، اما وزارت صمت پیشبینی میکند تا پایان سال حدود هزار متقاضی از این مسیر اقدام به واردات خودرو کنند.» به گفته او، در صورت افزایش تعداد متقاضیان، وزارت صمت از رشد این تقاضا استقبال خواهد کرد؛ موضوعی که نشان میدهد دولت نگاه محدودی به این مسیر ندارد.
در کنار واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور، عرضه خودروهای وارداتی برای متقاضیان عادی نیز در هفتههای اخیر شتاب گرفته است. بهطوریکه پنجم بهمنماه، سامانه جامع عرضه خودروهای وارداتی با انتشار اطلاعیهای جدید، ثبتنام فروش خودروهای وارداتی را بدون نیاز به مسدودسازی وجه و افتتاح حساب وکالتی آغاز کرد. حاجیزاده با اشاره به این مرحله از عرضه میگوید: «تنها در بازه ۵ تا ۷ بهمنماه، حدود ۷ هزار دستگاه خودرو عرضه شده و پیشبینی میشود در هفته جاری نیز اطلاعیه جدیدی منتشر شود.» به گفته سرپرست دفتر صنایع خودرو، نیرومحرکه و حملونقل وزارت صمت، «از تیرماه تاکنون حدود ۳۰ هزار دستگاه خودروی وارداتی عرضه شده و انتظار میرود این آمار تا پایان سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش محسوسی داشته باشد.» او همچنین از ارسال حدود ۱۵۰ هزار پرونده درخواست ثبت سفارش خودرو خبر میدهد: «از این میان، ۱۲۰ هزار ثبت سفارش تأیید شده است.» آماری که به گفته این مقام مسئول، تا پایان سال قطعاً افزایش خواهد یافت.
گره کور خودروهای وارداتی باز شد
آنچه بهطورجدی مسیر واردات خودرو را در ماههای گذشته کند کرد، محدودیتهای ارزی و فرآیند پیچیده تأمین ارز بود. هرچند امکان واردات بدون انتقال ارز برای ایرانیان مقیم خارج از کشور فراهم شده بود، اما بسیاری از واردکنندگان همچنان در صف تخصیص ارز قرار داشتند. این مسأله در نهایت دولت را به سمت استفاده از ارز شخصی و سایر منابع ارزی سوق داد. تصمیمی که به گفته مسئولان، گره اصلی واردات را باز کرد.حاجیزاده در توضیح علت تمرکز عرضه خودروها در ماههای پایانی سال نیز میگوید: «نوسانات نرخ ارز، طولانیشدن پروسه واردات و تأخیر در تأمین ارز از سوی بانک مرکزی باعث شد بخش قابلتوجهی از عرضهها به پایان سال منتقل شود.» او تأکید میکند: «با مصوبه دولت و همکاری وزارت صمت، امکان تأمین ارز از محل سپرده شخصی فراهم شد تا واردکنندگان در صف تخصیص ارز نمانند.»
چرا عرضه خودروها
به پایان سال رسید؟
به گفته سرپرست دفتر صنایع خودرو، نیرومحرکه و حملونقل وزارت صمت، «در حال حاضر بخش عمدهای از خودروهای وارداتی یا وارد گمرک شدهاند یا طی هفتههای آینده وارد خواهند شد و به همین دلیل، تعداد اطلاعیههای فروش در ماههای پایانی سال افزایشیافته است؛ روندی که در صورت تداوم، میتواند تا حدی فشار تقاضا در بازار خودرو را کاهش دهد.»