تهدیدهای تازه ترامپ علیه اروپا فقط یک دعوای تجاری نیست؛ بازارهای جهانی حالا نگرانند که رئیسجمهور آمریکا با تبدیل تعرفه به سلاح سیاسی، اعتماد به دلار را هدف گرفته باشد؛ مسیری که میتواند خروج سرمایه از آمریکا و تضعیف پول این کشور را کلید بزند.
بازارهای مالی جهان این روزها بیش از آنکه به آمارهای اقتصادی آمریکا نگاه کنند، چشمشان به دهان دونالد ترامپ دوخته شده است. رئیسجمهوری که بارها نشان داده اقتصاد و تجارت را نه بهعنوان ابزار توسعه، بلکه بهعنوان سلاح فشار سیاسی میبیند.
تازهترین نمونه، گره زدن تعرفههای تجاری به پرونده جنجالی «گرینلند» است؛ اقدامی که حالا پای دلار آمریکا را هم به یک بحران ژئوپلیتیکی باز کرده و اعتماد سرمایهگذاران را هدف گرفته است.
ترامپ بهتازگی تهدید کرده از ابتدای فوریه، بر کالاهای وارداتی از هشت کشور تعرفه ۱۰ درصدی وضع میکند؛ کشورهایی که به گفته او نیروهای نظامی به گرینلند اعزام کردهاند.
او همچنین اعلام کرده این تعرفهها از ابتدای ژوئن به ۲۵ درصد افزایش مییابد. این تهدیدها در ظاهر تجاری است، اما وقتی با پروندهای سیاسی و امنیتی مثل گرینلند گره میخورد، پیام روشنی برای بازارها دارد: آمریکا آماده است اقتصاد جهانی را قربانی اهداف سیاسی خود کند.
همین نگاه باعث شده دلار که سالها بهعنوان ستون اصلی نظام مالی جهان شناخته میشد، وارد فضایی تازه و پرریسک شود؛ فضایی که در آن ارزش پول آمریکا نه فقط به اقتصاد، بلکه به رفتارهای غیرقابل پیشبینی کاخ سفید وابسته شده است.
واکنش اروپا؛ مقابله با سیاست فشار
در برابر این تهدیدها، اتحادیه اروپا اعلام کرده در حال بررسی بستهای از اقدامات تلافیجویانه به ارزش ۹۳ میلیارد یورو، معادل حدود ۹۸ میلیارد دلار است. این اقدامات میتواند شامل تعرفههای سنگین و محدودیت برای فعالیت شرکتهای آمریکایی در بازار اروپا باشد.
مقامهای اروپایی صراحتاً گفتهاند این تصمیم پاسخی به تهدیدهای ترامپ علیه کشورهایی است که با برنامههای آمریکا درباره گرینلند مخالفت کردهاند. به این ترتیب، یک پرونده جغرافیایی و سیاسی حالا به جرقهای برای تنش اقتصادی تبدیل شده؛ تنشی که میتواند مستقیماً بازار ارز و جایگاه دلار را تحت تأثیر قرار دهد.
نگرانی در بازار هست، اما هنوز فرار بزرگ شروع نشده
با وجود این فضای ملتهب، برخی تحلیلگران میگویند بازارها هنوز وارد فاز وحشت نشدهاند. کیت جوکس، تحلیلگر ارشد بازار ارز در بانک سوسیته ژنرال، در تحلیلی که والاستریت ژورنال منتشر کرده، گفته نگرانی درباره خروج گسترده سرمایه از آمریکا و سقوط شدید دلار، فعلاً بیش از اندازه بزرگ شده است.
او توضیح میدهد تهدیدهای ترامپ قطعاً بیاثر نیست و سرمایهگذاران خارجی را محتاطتر کرده، اما هنوز به نقطهای نرسیده که بازیگران بزرگ بازار حاضر باشند منافع اقتصادی خود را بهخاطر پیامهای سیاسی واشنگتن کنار بگذارند.
به گفته او، ممکن است برخی نهادهای دولتی در اروپا خرید داراییهای آمریکایی را کمتر کنند یا حتی فروش محدودی انجام دهند، اما برای شکلگیری یک موج جدی خروج سرمایه، بحران باید بسیار عمیقتر شود.
جوکس همچنین به این نکته اشاره میکند که دلار در حال حاضر نسبت به یک سال قبل ارزانتر است و وضعیت رشد اقتصاد آمریکا هم نسبت به دوره پس از موج تعرفههای قبلی، کمی بهتر دیده میشود. همین عوامل فعلاً مانع سقوط شدید دلار شده و به آن نوعی مهلت موقت داده است.
بازگشت یک واژه نگرانکننده به بازار: «فروش آمریکا»
اما همه کارشناسان اینقدر خوشبین نیستند. دریک هالبینی، تحلیلگر بانک امیوافجی، هشدار داده سیاستهای ترامپ میتواند سرمایهگذاران را بهسمت کاهش وابستگی به دلار سوق دهد. به گفته او، بازارها کمکم در حال در نظر گرفتن سناریویی هستند که به «فروش آمریکا» معروف است؛ یعنی بیرون کشیدن پول از داراییهای دلاری به دلیل بیثباتی سیاسی.
طبق گزارش والاستریت ژورنال، شاخص دلار که ارزش این ارز را در برابر مجموعهای از ارزهای مهم جهان نشان میدهد، حدود ۰.۲ درصد کاهش یافته و به نزدیکی ۹۹ واحد رسیده است. عدد بزرگی نیست، اما پیام دارد.
هالبینی میگوید اگر تعرفهها از یک تهدید مقطعی به سیاستی ثابت تبدیل شود، اثر آن میتواند خیلی سریعتر و سنگینتر شود. در این صورت دلار مستقیماً به تصمیمهای سیاسی غیرقابل پیشبینی ترامپ گره میخورد و این دقیقاً همان چیزی است که سرمایهگذاران از آن فراریاند.
از نگاه بخشی از بازار، خطر دلار دیگر فقط کسری بودجه یا نرخ بهره نیست؛ بلکه این است که پول آمریکا به ابزار بازیهای سیاسی تبدیل شود.
واکنش آرام ارزهای دیگر
در کنار دلار، ارزهای بزرگ دیگر هم واکنشهایی محتاطانه نشان دادهاند. یورو تا محدوده ۱.۱۶ دلار بالا رفته و ین ژاپن هم به دلیل کاهش تمایل بازارها به ریسک، تقویت شده است.
تحلیلگران میگویند این تحرکات نشان میدهد سرمایهگذاران فعلاً در حال سبکسنگین کردن اوضاع هستند، نه فرار شتابزده. کریستوفر کیار لومهولت از بانک دانسکه معتقد است بازارها فعلاً بدون وحشت به بحران گرینلند نگاه میکنند، اما هشدار میدهد اگر ترامپ سطح تنش را بالا ببرد، فشار فقط روی دلار نخواهد بود و اروپا هم آسیب میبیند.
در این میان، پوند انگلیس بیش از همه به نوسانات دلار واکنش نشان داده؛ نشانهای از اینکه هنوز قطبنمای اصلی بازارها روی پول آمریکا تنظیم است.
مرز خطرناک سیاست و پول
ثو لان نگوین، تحلیلگر بانک کامرزبانک، معتقد است اگر آمریکا استفاده از تعرفهها را به ابزار دائمی فشار سیاسی تبدیل کند، جایگاه دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی وارد مرحله آزمون میشود.
او هشدار داده تشدید این روند میتواند جریان سرمایهای را که کسری بزرگ حساب جاری آمریکا را پوشش میدهد، تهدید کند؛ یعنی همان پولی که ستون تعادل اقتصاد آمریکاست.
جمعبندی تحلیلهای منتشرشده نشان میدهد بازارها فعلاً دلار را زیر نظر گرفتهاند، نه اینکه مستقیماً تنبیهش کنند؛ اما این نظارت از جنس هشدار است.
سرمایهگذاران منتظرند ببینند آیا پرونده گرینلند یک مانور مقطعی ترامپ است یا آغاز مسیری که در آن سیاستهای پرتنش آمریکا، اعتماد دیرینه به دلار را یکییکی فرسوده میکند. مسیری که اگر ادامه پیدا کند، میتواند هزینهای بهمراتب سنگینتر از هر تعرفهای برای اقتصاد آمریکا داشته باشد./ فارس