جنجال دلتا فورس و بازار نفت

در بامداد سوم ژانویه ۲۰۲۶، ونزوئلا با انفجارهای مهیبی که پایتخت، کاراکاس، را لرزاند از خواب بیدار شد. ساعاتی بعد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، از اجرای یک عملیات نظامی گسترده خبر داد؛ عملیاتی که به بازداشت نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، و همسرش و انتقال هوایی آن‌ها به خارج از کشور انجامید. 

هم‌زمان، پرواز جنگنده‌ها در ارتفاع پایین و استقرار واحدهای نظامی در اطراف کاخ ریاست‌جمهوری گزارش شد. دولت کاراکاس وضعیت فوق‌العاده حداکثری و بسیج عمومی اعلام کرد و آنچه رخ داد را «تجاوزی امپریالیستی و خطرناک» با هدف تصاحب ثروت‌های نفتی کشور توصیف کرد.
با وجود شدت تحولات سیاسی و نظامی، بازارهای انرژی واکنشی محتاطانه نشان دادند و این رویداد را بیش از آنکه یک شوک نفتی بدانند، بحرانی سیاسی ارزیابی کردند. برآوردهای اولیه از اثر قیمتی محدود حکایت دارد، هرچند حساسیت زمانی و باز بودن سناریوی تشدید تنش‌ها همچنان نگرانی‌هایی را زنده نگه داشته است.

حمله‌ای بدون هدف‌گیری مستقیم نفت
روزنامه «نشنال» به نقل از کارشناسان نوشت که حمله آمریکا به‌طور مستقیم تأسیسات نفتی را هدف قرار نداد، اما در امتداد کارزاری پیشین شامل محاصره دریایی و تشدید تحریم‌ها علیه صادرات ونزوئلا قرار می‌گیرد. جیووانی استاونوفو از بانک «یو‌بی‌اس» گفته است که صادرات و تولید نفت ونزوئلا پیش از این نیز تحت فشار نزولی بوده و هشدار داده این روند ممکن است ادامه یابد.

در همین حال، آمریتا سِن از مؤسسه «انرژی اَسپکتس» توضیح داده که تحریم‌ها و حملات پیشین به کشتی‌ها تولید را حدود ۲۵ درصد کاهش داده است، اما تأکید کرده که با توجه به پیش‌بینی افزایش سطح ذخایر جهانی، اثر قیمتی قابل‌توجهی انتظار نمی‌رود.

رویترز نیز به نقل از منابع شرکت ملی نفت ونزوئلا گزارش داده که عملیات تولید و پالایش «به‌صورت عادی» ادامه دارد، هرچند خسارت‌های قابل‌توجهی به بندر غیرنفتی لاگوایرا وارد شده است.

بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان، تولیدی ناچیز
شبکه «سی‌ان‌ان» یادآور می‌شود که ونزوئلا با در اختیار داشتن ۳۰۳ میلیارد بشکه نفت خام، حدود یک‌پنجم ذخایر اثبات‌شده جهان را دارد؛ رقمی که بنا بر داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا حتی از ذخایر عراق نیز فراتر می‌رود. 

با این حال، این ثروت عظیم در عمل به تولیدی محدود تبدیل شده و تولید فعلی از مرز یک میلیون بشکه در روز فراتر نمی‌رود؛ یعنی کمتر از ۰.۸ درصد عرضه جهانی. این نکته را تحلیل «رستاد انرژی» که توسط «نشنال» نقل شده نیز تأیید می‌کند.

سی‌ان‌ان توضیح می‌دهد که تولید کنونی به کمتر از نصف سطح پیش از آغاز ریاست‌جمهوری مادورو در سال ۲۰۱۳ و به کمتر از یک‌سوم تولید پیش از روی کار آمدن نظام سوسیالیستی رسیده است. این افت شدید به ترکیبی از تحریم‌های بین‌المللی، فروپاشی اقتصادی، کمبود سرمایه‌گذاری و ضعف در نگهداشت زیرساخت‌ها نسبت داده می‌شود؛ عواملی که به‌تدریج توان تولیدی صنعت نفت را فرسوده‌اند، بی‌آنکه از ظرفیت بالقوه کشور بکاهند.

بازار میان مازاد عرضه و ریسک ژئوپلیتیک
فاندانا هاری، مدیرعامل شرکت «واندا اینسایتس»، گفته است پیامدهای فوری تحولات اخیر از «افزایش جزئی در حق بیمه ریسک مرتبط با ونزوئلا» فراتر نمی‌رود. امینا بکر از مؤسسه «کلیر» نیز معتقد است بازار تا حدی ریسک‌های ژئوپلیتیک را دست‌کم می‌گیرد، اما مازاد عرضه جهانی مانع از نگرانی جدی نسبت به از دست رفتن عرضه‌های بیشتر می‌شود.

در آغاز سال ۲۰۲۶، قیمت نفت در محدوده ۶۱ دلار برای هر بشکه معامله شد؛ قیمتی که هم‌زمان تحت تأثیر حملات اوکراین به تأسیسات روسیه نیز قرار داشت. با این حال، ماهیت نفت سنگین ونزوئلا که بیش از ۶۷ درصد تولید را تشکیل می‌دهد، به این معناست که هرگونه وقفه طولانی‌مدت می‌تواند بر قیمت فرآورده‌های پالایشی فشار وارد کند، حتی اگر اثر کلی بر بازار محدود بماند.

سی‌ان‌ان در گزارشی تحلیلی می‌نویسد هر افزایش احتمالی قیمت، بیشتر «روانی» خواهد بود تا ساختاری، آن هم در شرایطی که بازار با نگرانی از مازاد عرضه جهانی، افزایش تولید اوپک، کاهش تقاضا به‌دلیل تورم و افت قدرت خرید مصرف‌کنندگان مواجه است. 

فیل فلین، تحلیلگر ارشد بازار در «پرایس فیوچرز گروپ»، به این شبکه گفته است که نفت ونزوئلا به‌راحتی می‌تواند از سوی تولیدکنندگان دیگر جایگزین شود و تأکید کرده اثر واقعی زمانی محسوس خواهد بود که کشور به سمت جنگ داخلی یا تشدید منطقه‌ای بحران سوق داده شود.

قرائت‌های متفاوت و احتمال شوک کوتاه‌مدت
در نشانه‌ای از عبور پرونده از سطح تحلیل به عرصه اقدام سیاسی، دونالد ترامپ اعلام کرده است که واشنگتن قصد دارد مستقیماً در بخش نفت ونزوئلا وارد عمل شود.

او در گفت‌وگو با شبکه «فاکس نیوز» گفت ایالات متحده پس از عملیات منجر به بازداشت مادورو «به‌شدت» در صنعت نفت ونزوئلا درگیر خواهد شد و افزود: «ما بزرگ‌ترین و بهترین شرکت‌های نفتی جهان را داریم و به‌طور جدی وارد این بخش می‌شویم.» این اظهارات، به‌زعم ناظران، بیش از آنکه نشانه ثبات باشد، بعدی عملی به سناریوی مداخله خارجی می‌دهد که نگرانی‌ها درباره آینده حاکمیت اقتصادی ونزوئلا را تشدید کرده است.

از مسکو، الکساندر فرولوف به خبرگزاری تاس گفته است این عملیات می‌تواند قیمت‌ها را به‌طور موقت به محدوده ۷۰ تا ۸۰ دلار برای هر بشکه برساند، اما سپس به‌سرعت فروکش خواهد کرد، زیرا تولید ونزوئلا در عمل اثر حاشیه‌ای بر عرضه جهانی دارد. 

او یادآور شده که تحریم‌ها حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز از بازار خارج کرده‌اند و هزینه‌های بالای تولید و بحران‌های انباشته در طول سال‌ها بیش از یک میلیون بشکه در روز از ظرفیت تولیدی را از بین برده‌اند.

نفت سنگین ونزوئلا و منافع پنهان آمریکا
در عین حال، سی‌ان‌ان توجه می‌دهد که بیش از ۶۷ درصد نفت ونزوئلا سنگین و پرگوگرد است؛ نوعی نفت که جایگزینی آن با نفت‌های سبک به‌سادگی ممکن نیست و به پالایشگاه‌های تخصصی نیاز دارد.

بسیاری از پالایشگاه‌های آمریکا به‌طور تاریخی برای فرآورش نفت ونزوئلا طراحی شده‌اند و بازگشت احتمالی این نفت می‌تواند «مزیتی راهبردی» برای بخش پالایش آمریکا، به‌ویژه در تولید دیزل، آسفالت و سوخت‌های صنعتی، ایجاد کند.

فلین بر این باور است که اجازه بازگشت شرکت‌های آمریکایی برای بازسازی صنعت نفت ونزوئلا، در صورت رفع تدریجی تحریم‌ها و گشایش سیاسی، می‌تواند به نقطه عطفی در بازار جهانی نفت بدل شود. با این حال، همان‌گونه که نشنال تأکید می‌کند، این سناریو به ثبات سیاسی وابسته است؛ ثباتی که در شرایط کنونی و با خطر خلأ قدرت یا تشدید تنش‌های داخلی تضمین‌شده نیست و می‌تواند اثر حمله اخیر بر قیمت‌های انرژی را محدود و به تعویق بیندازد.

در مجموع، بیشتر برآوردهای اولیه بر این نکته هم‌نظرند که شوک واردشده پیش از هر چیز ماهیتی سیاسی دارد. خطر واقعی برای بازار جهانی نفت نه در وضعیت فعلی تولید ونزوئلا، بلکه در احتمال گسترش رویارویی‌ها در سطح منطقه‌ای نهفته است؛ وضعیتی که می‌تواند این کشور را از یک پرونده نفتی نسبتاً منزوی به جرقه‌ای برای بی‌ثباتی گسترده‌تر در معادلات امنیت انرژی جهان تبدیل کند./ فارس