به گزارش ایران جیب، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد هر کشتی که محموله بارگیریشده در بنادر یا سواحل ایران را از طریق انتقال کشتی به کشتی دریافت کند، ممکن است ناقض محاصره دریایی ایران تلقی شود و هدف اقدام نظامی قرار گیرد. این محدودیت تازه با هدف بستن یکی از مسیرهای دور زدن محاصره اعلام شده است.
سنتکام دقیقاً چه هشداری داده است؟
سنتکام روز چهارشنبه، 18 نوامبر، اعلام کرد هر کشتی که محموله را از یک شناور مشمول محاصره دریافت کند، ممکن است ناقض محاصره باشد؛ حتی اگر هرگز وارد آبهای سرزمینی یا بنادر ایران نشده باشد.
به گفته این فرماندهی، چنین کشتیهایی ممکن است متوقف، بازرسی، منحرف یا توقیف شوند و حتی دستور بگیرند به بندر ایرانی محل بارگیری برگردند. شناورهایی که از دستور نیروهای آمریکایی سرپیچی کنند هم ممکن است با اقدامات اجرایی، از جمله استفاده از زور، روبهرو شوند.
سابقه محاصره دریایی ایران
آمریکا نخستین بار در 13 آوریل محاصره دریایی ایران را اعمال کرد، اما در ماه ژوئن و پس از رسیدن به تفاهمی با تهران آن را متوقف ساخت. پس از فروپاشی آن توافق، واشنگتن در 14 ژوئیه محاصره را از سر گرفت.
واکنش ایران به هشدار جدید آمریکا چیست؟
مقامهای ایران تاکنون واکنش مستقیمی به اعلام سنتکام نشان ندادهاند، اما بارها با تلاش آمریکا برای محدود کردن تجارت ایران مخالفت کردهاند.
خبرگزاری فارس روز چهارشنبه در یادداشتی پیشنهاد کرد تهران برای شکستن محاصره، چند نفتکش را همزمان به حرکت درآورد. در این یادداشت هشدار داده شده در صورت مداخله نیروهای آمریکایی، زیرساختهای انرژی منطقه، بهویژه تأسیسات نفتی امارات، ممکن است هدف حمله قرار گیرند. اوایل همین ماه، سرتیپ حسین محبی، سخنگوی سپاه، گفته بود آمریکا نمیتواند محاصره را بهطور کامل اعمال کند و در صورت حمله به کشتیهای ایران، تهران «ضربه سختتری» خواهد زد.
آیا ایران میتواند محاصره دریایی را بشکند؟
ایران تاکنون بخشی از محدودیتها را دور زده، اما از سرگیری صادرات گسترده نفت خام چالشی بسیار دشوارتر است. پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه، صادرات نفت خام ایران روزانه حدود 1.5 تا 2 میلیون بشکه بود که بخش عمده آن به چین میرفت.
رویترز در اکتبر گزارش داد از ژوئیه دستکم هشت نفتکش حامل گاز مایع ایران از خلیج عمان خارج شدهاند و در سپتامبر سوخت جت به میانمار تحویل شده است. رویترز روز پنجشنبه هم به نقل از «تانکرترکرز» نوشت کشتیای در خلیج فارس در حال بارگیری نفت خام ایران از طریق انتقال از کشتی دیگر بوده است. اگر این محموله به مقصد برسد، نخستین صادرات موفق نفت خام ایران از زمان ازسرگیری محاصره در ژوئیه خواهد بود. مقامهای ایران این خبر را تأیید نکردهاند.
تحلیلگر کینگز کالج لندن چه میگوید؟
آندریاس کریگ، استاد مطالعات امنیتی کینگز کالج لندن، معتقد است ایران توان نظامی لازم برای شکستن پایدار محاصره را ندارد. به گفته او، برتری دریایی آمریکا چشمگیر است، اما کنترل تکتک محمولهها، واسطهها و انتقالهای کشتی به کشتی بسیار دشوارتر از متوقف کردن نفتکشهایی است که مستقیم از بنادر ایران خارج میشوند.
کریگ به نقش شبکههای تجاری مستقر در کشورهای حاشیه خلیج فارس در صادرات نفت ایران اشاره کرد، هرچند میزان دخالت رسمی دولتهای منطقه روشن نیست. او گفت محدودیتهای جدید ممکن است با منافع تجاری برخی شرکای آمریکا در منطقه تعارض داشته باشد و هدف ایران شاید بیشتر بالا بردن هزینه سیاسی و اقتصادی اجرای محاصره برای واشنگتن باشد. او همچنین تأکید کرد یادداشت فارس را نباید با برنامه عملیاتی تأییدشده ایران یکی دانست.
خطر گسترش درگیری در خلیج فارس
به گفته کریگ، حمله آمریکا به یک کشتی ایرانی میتواند به واکنش تهران علیه زیرساختهای انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشیده شدن همسایگان به درگیری منجر شود. او احتمال میدهد تنگه هرمز و بابالمندب به دو جبهه مرتبط در تلاش ایران برای توازن فشار اقتصادی تبدیل شوند.
پیش از جنگ، حدود 20 درصد نفت جهان و نزدیک به یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد و حدود 5 درصد تجارت انرژی جهان از بابالمندب میگذشت. ایران عملاً تنگه هرمز را بسته و تردد در آن بهشدت کاهش یافته است. تهران بارها هشدار داده حوثیهای یمن ممکن است بابالمندب را هم ببندند.
کریگ میگوید چنین راهبردی ممکن است نتیجه معکوس بدهد و دولتهای حاشیه خلیج فارس را که اکنون از واشنگتن میخواهند حمله گسترده دیگری آغاز نکند، از ایران دور کند. او تناقض اصلی را اینطور توضیح میدهد: واشنگتن معتقد است محاصره اثر کرده و تهران به نقطهای نزدیک میشود که ادامه وضع موجود برایش تحملناپذیر است؛ پس هرچه محاصره موفقتر باشد، انگیزه ایران برای تشدید تنش بیشتر میشود.
با این حال، او معتقد است هر دو طرف هنوز توافق از راه مذاکره را ترجیح میدهند، اما اگر امتیاز اقتصادی معناداری به ایران داده نشود، تهران ممکن است بیشتر به اقدام نظامی روی بیاورد. به گفته او، یک عملیات محدود برای آزمودن اراده آمریکا میتواند جرقه یک جنگ منطقهای تمامعیار دیگر شود.
