افزایش تحرکات دیپلماتیک قطر، مخالفت کشورهای منطقه با ادامه جنگ و فشارهای سیاسی داخلی آمریکا، نشانه‌هایی از تغییر رویکرد واشنگتن در قبال تهران را آشکار کرده است. تحلیلگران معتقدند دولت ترامپ در شرایط کنونی به دنبال جایگزین کردن فشار اقتصادی و محاصره دریایی به جای حملات نظامی تازه است.
به گزارش ایران‌جیب، تحرکات دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا در روزهای اخیر افزایش یافته است. سفر شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، به واشنگتن و دیدار با دونالد ترامپ و جی‌دی ونس از مهم‌ترین نشانه‌های فعال شدن دوباره کانال‌های میانجی‌گری محسوب می‌شود.
پس از این دیدار، ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی خود از بعید بودن استفاده مجدد از گزینه نظامی سخن گفت. این موضع‌گیری از نگاه برخی تحلیلگران می‌تواند نشانه تغییر محاسبات کاخ سفید درباره ادامه تقابل با ایران باشد.
چرا احتمال جنگ دوباره کاهش یافته است؟
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران، معتقد است چند عامل مهم احتمال ازسرگیری جنگ در کوتاه‌مدت را کاهش داده است.
به گفته وی، ناکامی آمریکا در دستیابی به اهداف سیاسی موردنظر از طریق حملات نظامی، مخالفت افکار عمومی این کشور با جنگ، پیامدهای انتخابات میان‌دوره‌ای و مخالفت کشورهای منطقه با تشدید درگیری‌ها، بر تصمیم‌گیری واشنگتن تأثیر گذاشته‌اند.
از نگاه این تحلیلگر، دولت ترامپ اکنون ترجیح می‌دهد به جای ورود به یک جنگ تازه، فشار اقتصادی و محاصره دریایی علیه ایران را ادامه دهد و هم‌زمان مسیر دیپلماسی را باز نگه دارد.
شروط ایران برای توافق احتمالی چیست؟
بر اساس چارچوب‌های مطرح‌شده در رایزنی‌های دیپلماتیک، مهم‌ترین مطالبات ایران شامل توقف جنگ در تمامی جبهه‌ها، رفع محاصره دریایی، لغو تحریم‌های نفتی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و لغو تحریم‌های اعمال‌شده پس از جنگ ژوئن است.
همچنین تهران خواستار به‌رسمیت شناخته شدن ترتیبات مورد توافق ایران و عمان درباره تنگه هرمز است.
در مقابل، بازگشایی تنگه هرمز از تعهدات احتمالی ایران در چارچوب توافق خواهد بود، هرچند درباره شرایط و سازوکار اجرایی آن هنوز ابهام وجود دارد.
اختلاف اصلی تهران و واشنگتن بر سر چیست؟
یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق، ترتیب اجرای تعهدات است.
بر اساس چارچوب پیشنهادی مطرح‌شده در اسلام‌آباد، ابتدا آمریکا باید بخشی از تعهدات اقتصادی و تحریمی خود را اجرا کند و ایران نیز در مقابل، تنگه هرمز را بازگشایی کند. پس از آن، مذاکرات هسته‌ای در یک دوره 60 روزه آغاز شود.
اما طبق این تحلیل، واشنگتن خواهان آغاز مذاکرات هسته‌ای از همان مراحل ابتدایی است و اجرای تعهدات اقتصادی را به پیشرفت گفت‌وگوهای هسته‌ای مشروط می‌کند.
همین اختلاف موجب شده مسیر دستیابی به توافق نهایی همچنان با موانع جدی روبه‌رو باشد.
پیشنهاد تازه قطر برای شکستن بن‌بست
قطر در تلاش است با ارائه فرمول اجرای مرحله‌ای و هم‌زمان تعهدات، فاصله مواضع تهران و واشنگتن را کاهش دهد.
بر اساس این پیشنهاد، آمریکا بخشی از اقدامات مورد مطالبه ایران را انجام می‌دهد و تهران نیز به‌صورت متقابل اقداماتی را اجرا می‌کند.
با این حال، هنوز نشانه روشنی از پذیرش رسمی این فرمول از سوی ایران منتشر نشده است.
چشم‌انداز روابط ایران و آمریکا
کوروش احمدی معتقد است حتی در صورت ناکامی مذاکرات، احتمال بازگشت به جنگ طی 1 تا 2 ماه آینده پایین است و تداوم فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی می‌تواند سناریوی اصلی واشنگتن باشد.
البته این ارزیابی به معنای منتفی شدن کامل خطر درگیری نیست و تحولات سیاسی و نظامی همچنان می‌تواند بر محاسبات دو طرف تأثیر بگذارد.
در مجموع، افزایش میانجی‌گری قطر و تغییر لحن اخیر ترامپ نشان می‌دهد فرصت تازه‌ای برای کاهش تنش‌ها ایجاد شده است، اما دستیابی به توافق همچنان به حل اختلافات اساسی درباره تحریم‌ها، تنگه هرمز و ترتیب اجرای تعهدات بستگی دارد.