بررسی آگهی‌های منتشرشده در فضای مجازی نشان می‌دهد هزینه رحم اجاره‌ای در ایران به بیش از یک میلیارد تومان رسیده است. بازاری که در آن مشکلات اقتصادی برخی زنان و آرزوی فرزنددار شدن خانواده‌های نابارور، زمینه گسترش فعالیت واسطه‌ها را فراهم کرده است.
به گزارش ایران‌جیب، بازار رحم اجاره‌ای یا بارداری جایگزین در سال‌های اخیر ابعاد تازه‌ای پیدا کرده و مبالغ پیشنهادی در برخی آگهی‌های اینترنتی به مرز 1.5 میلیارد تومان رسیده است.
در تعدادی از آگهی‌های منتشرشده، شرایطی مانند سن کمتر از 30 سال، سابقه زایمان موفق، سلامت جسمی و سکونت در تهران برای انتخاب مادر جایگزین تعیین شده است.
در یکی از این آگهی‌ها، مبلغ یک میلیارد تومان به همراه ماهانه 30 میلیون تومان و هزینه خوراک پیشنهاد شده است. در آگهی دیگری نیز برای بارداری تک‌قلو یک میلیارد و 200 میلیون تومان و برای دوقلو یک میلیارد و 500 میلیون تومان درخواست شده است.
قیمت رحم اجاره‌ای چقدر است؟
بررسی نمونه آگهی‌های منتشرشده نشان می‌دهد مبالغ پیشنهادی بسته به شرایط فرد، سابقه بارداری و توافق طرفین متفاوت است.
| نوع خدمت | مبلغ پیشنهادی |
| رحم اجاره‌ای | 700 میلیون تا 1.2 میلیارد تومان |
| بارداری دوقلو در یک آگهی | 1.5 میلیارد تومان |
| پرداخت ماهانه مادر جایگزین | 15 تا 30 میلیون تومان |
| اهدای تخمک در برخی آگهی‌ها | 40 تا 50 میلیون تومان |
| اهدای جنین در برخی آگهی‌ها | 40 تا 50 میلیون تومان |
این ارقام مربوط به نمونه آگهی‌ها هستند و نمی‌توان آنها را نرخ رسمی یا میانگین قطعی بازار دانست.
فقر اقتصادی در برابر آرزوی فرزنددار شدن
در یک سوی این بازار، خانواده‌هایی قرار دارند که سال‌ها برای فرزنددار شدن تلاش کرده‌اند و در سوی دیگر، زنانی هستند که برخی از آنها به دلیل مشکلات مالی حاضر به پذیرش بارداری جایگزین می‌شوند.
حمیده دباغی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، در پژوهشی با انجام 11 مصاحبه عمیق و بررسی 6 مصاحبه منتشرشده، ابعاد اجتماعی و روانی این پدیده را مطالعه کرده است.
به گفته این پژوهشگر، بسیاری از زنان واردشده به فرآیند بارداری جایگزین با محدودیت‌های شدید اقتصادی روبه‌رو هستند و گاهی برای تأمین هزینه‌های زندگی یا جبران زیان‌های مالی خانواده چنین تصمیمی می‌گیرند.
رنج‌هایی که در قراردادها دیده نمی‌شود
بر اساس یافته‌های این پژوهش، بارداری جایگزین تنها یک توافق مالی نیست و می‌تواند با فشارهای جسمی، روانی و خانوادگی همراه باشد.
برخی از زنان برای پنهان نگه داشتن بارداری خود از اطرافیان، ناچار به تغییر محل زندگی می‌شوند. در مواردی نیز پس از زایمان، ارتباط مادر جایگزین با نوزاد محدود یا قطع می‌شود.
پژوهشگران همچنین به فشار ناشی از مصرف داروهای هورمونی، نگرانی‌های دوران بارداری، وابستگی عاطفی و احتمال بروز مشکلات روانی پس از زایمان اشاره کرده‌اند.
نقش واسطه‌ها در بازار رحم اجاره‌ای
بخش قابل‌توجهی از آگهی‌های اینترنتی از سوی واسطه‌هایی منتشر می‌شود که میان خانواده‌های متقاضی و زنان داوطلب ارتباط برقرار می‌کنند.
در این آگهی‌ها، معیارهایی مانند سن، وضعیت تأهل، سابقه زایمان، سلامت جسمی و حتی ویژگی‌های ظاهری برای انتخاب افراد مطرح شده است.
کارشناسان معتقدند نبود چارچوب قانونی جامع و شفاف برای قراردادهای بارداری جایگزین می‌تواند زمینه بروز اختلافات حقوقی، سوءاستفاده از شرایط اقتصادی زنان و افزایش فعالیت واسطه‌ها را فراهم کند.
ضرورت ساماندهی بازار بارداری جایگزین
اگرچه بارداری جایگزین یکی از روش‌های کمک به خانواده‌های نابارور محسوب می‌شود، گسترش مبادلات مالی در این حوزه پرسش‌های مهمی درباره حقوق زنان، سلامت مادر جایگزین، تعهدات طرفین و نظارت بر قراردادها ایجاد کرده است.
به اعتقاد پژوهشگران، حمایت حقوقی و پزشکی از زنان داوطلب، شفاف‌سازی هزینه‌ها و نظارت بر فعالیت واسطه‌ها از مهم‌ترین موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
بازار رحم اجاره‌ای امروز تنها با ارقام میلیاردی شناخته نمی‌شود؛ پشت این مبالغ، زندگی زنانی قرار دارد که تصمیم آنها گاهی بیش از آنکه ناشی از انتخاب آزادانه باشد، تحت تأثیر فشارهای اقتصادی و اجتماعی شکل می‌گیرد.