کنه تروپیلا‌الاپس چیست و چرا خطرناک است؟
به گزارش ایران جیب به نقل از تسنیم، بهزاد بانکی‌پور، کارشناس و مدیرعامل سابق صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری کشور، درباره احتمال ورود کنه تروپیلا‌الاپس به ایران هشدار داده و خواستار اقدام فوری برای تقویت مراقبت‌های قرنطینه‌ای و پایش مستمر زنبورستان‌ها شده است.
این کنه انگلی که با نام علمی Tropilaelaps mercedesae شناخته می‌شود، از آفات تهدیدکننده زنبورعسل است و عمدتاً از نوزادان زنبور در مراحل لاروی و شفیرگی تغذیه می‌کند. سرعت بالای تکثیر این انگل می‌تواند روند گسترش آلودگی در کندوها را تسریع کند و در صورت تشخیص دیرهنگام، خسارت قابل‌توجهی به زنبورداران وارد سازد.
یکی دیگر از نگرانی‌ها، ارتباط این آفت با بیماری‌های ویروسی زنبورعسل است. در صورت گسترش آلودگی، سلامت کلنی‌ها، میزان تولید عسل و پایداری فعالیت زنبورستان‌ها ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
شناسایی آفت در ترکیه و گرجستان؛ زنگ خطر برای ایران
بر اساس بیانیه فدراسیون جهانی انجمن‌های زنبورداری، موسوم به آپیموندیا، شناسایی‌های گزارش‌شده این کنه در ترکیه و گرجستان، ضرورت افزایش آمادگی کشورهای منطقه را بیشتر کرده است.
این فدراسیون در بیانیه ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ بر تقویت نظام پایش، ارتقای توان تشخیص آزمایشگاهی، افزایش آگاهی زنبورداران و دامپزشکان و تشدید کنترل‌های مرزی تأکید کرده است.
گزارش‌های پیشین نیز از حضور این انگل در بخش‌هایی از گرجستان در سال ۲۰۲۴ و روسیه در سال ۲۰۲۵ حکایت داشت. آپیموندیا در اطلاعیه اوت ۲۰۲۶ همچنین درباره احتمال حضور آفت در کشورهایی از جمله ایران، ارمنستان و جمهوری آذربایجان ابراز نگرانی کرده بود.
این گزارش‌ها به معنای تأیید قطعی آلودگی زنبورستان‌های ایران نیست، اما نشان می‌دهد که نزدیکی جغرافیایی مناطق آلوده، اهمیت پیشگیری و شناسایی زودهنگام را دوچندان می‌کند.
چرا شناسایی کنه تروپیلا‌الاپس دشوار است؟
یکی از ویژگی‌های نگران‌کننده این انگل، سرعت حرکت و چرخه تولیدمثل آن در سلول‌های سربسته نوزادان زنبورعسل است. آلودگی ممکن است در مراحل اولیه به‌راحتی تشخیص داده نشود و نشانه‌های آن با آسیب‌های ناشی از کنه واروآ اشتباه گرفته شود.
از آنجا که تروپیلا‌الاپس عمدتاً در مرحله نوزادی زنبور فعالیت می‌کند، بررسی تخصصی کندوها و آموزش زنبورداران برای تشخیص نشانه‌های مشکوک اهمیت زیادی دارد. هرگونه تأخیر در شناسایی آلودگی می‌تواند فرصت گسترش انگل میان کلنی‌ها را افزایش دهد.
محدودیت درمان و ضرورت اقدامات پیشگیرانه
بر اساس بیانیه آپیموندیا، در اتحادیه اروپا در حال حاضر داروی دامپزشکی دارای مجوز اختصاصی برای مقابله با این کنه وجود ندارد. برخی روش‌های مورد استفاده برای کنترل کنه واروآ ممکن است اثرگذاری نسبی داشته باشند، اما احتمال باقی‌ماندن مواد دارویی در محصولات زنبورعسل، ایجاد مقاومت و کاهش اثربخشی درمان‌ها از جمله نگرانی‌های مطرح‌شده است.
به همین دلیل، پیشگیری و واکنش سریع در صورت مشاهده موارد مشکوک، نقش مهمی در مهار این آفت دارد. تشدید کنترل مرزی، پایش منظم زنبورستان‌ها، ارتقای تجهیزات تشخیصی و هماهنگی میان مراجع دامپزشکی و تشکل‌های زنبورداری از جمله اقداماتی است که می‌تواند خطر گسترش احتمالی انگل را کاهش دهد.
توصیه‌های مهم به زنبورداران ایرانی
با توجه به گزارش‌های منطقه‌ای، رعایت نکات پیشگیرانه برای حفظ سلامت زنبورستان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد:
-
از جابه‌جایی غیرمجاز کلنی‌ها، ملکه‌ها و تجهیزات مستعمل زنبورداری خودداری شود.
-
کندوها به‌صورت مستمر بررسی و هرگونه تغییر غیرعادی در وضعیت نوزادان ثبت شود.
-
در صورت مشاهده علائم مشکوک، موضوع سریعاً به اداره دامپزشکی منطقه اطلاع داده شود.
-
اقدامات درمانی صرفاً با نظر متخصصان و بر اساس دستورالعمل‌های معتبر انجام شود.
-
زنبورداران اخبار و اطلاعیه‌های رسمی سازمان دامپزشکی را برای اطلاع از هشدارها و محدودیت‌های احتمالی دنبال کنند.
آینده زنبورداری به تشخیص زودهنگام وابسته است
کنه تروپیلا‌الاپس هنوز به‌عنوان یک تهدید منطقه‌ای مطرح است و گزارش‌های موجود به‌تنهایی ورود قطعی آن به ایران را ثابت نمی‌کند. با این حال، تجربه گسترش آفات زنبورعسل نشان می‌دهد که تأخیر در شناسایی و کنترل می‌تواند هزینه‌های سنگینی به صنعت زنبورداری تحمیل کند. تقویت نظارت‌های دامپزشکی و همکاری زنبورداران با نهادهای مسئول، مهم‌ترین ابزارها برای کاهش خطر و حفاظت از تولید عسل کشور هستند.