به گزارش ایران جیب به نقل از همشهری، سیاست تازه توزیع بنزین با هدف مدیریت مصرف و کنترل عرضه سوخت اجرا می‌شود، اما هم‌زمانی افزایش سهمیه با نرخ بالاتر و حذف کارت‌های اضطراری، نگرانی‌هایی درباره دسترسی مصرف‌کنندگان به سوخت مورد نیاز ایجاد کرده است.
جزئیات طرح جدید بنزین در ۵ استان
بر اساس این طرح، ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم، یعنی هر لیتر ۱۰ هزار تومان، به سهمیه کارت‌های سوخت شخصی در استان‌های خراسان رضوی، کردستان، اردبیل، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی اضافه شده است. هم‌زمان، جمع‌آوری کارت‌های سوخت اضطراری از جایگاه‌های این استان‌ها در دستور کار قرار گرفته است.
نتیجه این تغییر آن است که رانندگان می‌توانند از سهمیه بیشتری با نرخ بالاتر استفاده کنند، اما پس از پایان سهمیه‌های کارت شخصی، امکان دسترسی آنها به بنزین مازاد با محدودیت مواجه می‌شود.
این موضوع به‌ویژه برای افرادی اهمیت دارد که به دلیل شرایط شغلی، مسافت‌های طولانی یا استفاده روزانه از خودرو، مصرف ماهانه بیشتری دارند.
چرا توزیع بنزین با محدودیت مواجه شده است؟
تغییرات در شبکه تولید و توزیع بنزین پس از جنگ تحمیلی سوم، شرایط سوخت‌رسانی را دشوارتر کرده است. بر اساس گزارش منتشرشده، حمله به واحدهای پتروشیمی متانولی بر تولید بنزین تأثیر گذاشته و آسیب به مخازن ذخیره بنزین در استان‌های تهران و البرز نیز انتقال سوخت به جایگاه‌ها را با اختلال مواجه کرده است.
از سوی دیگر، کاهش تراز تولید و مصرف بنزین، نیاز دوباره کشور به واردات و محدودیت ورود محموله‌های سوخت از بنادر جنوبی، فشار بیشتری بر شبکه تأمین و توزیع وارد کرده است.
در تهران، بخشی از بنزین مورد نیاز جایگاه‌ها که پیش‌تر از طریق مخازن ذخیره و تانکرها تأمین می‌شد، باید با پیمایش بیشتر تانکرها از پالایشگاه تهران و استان‌های همجوار منتقل می‌شد. این شرایط مدیریت موجودی جایگاه‌ها را دشوارتر کرد و در برخی موارد، تعدادی از تلمبه‌ها برای حفظ ذخایر تا رسیدن محموله بعدی به‌طور موقت از مدار خارج شدند.
محدودیت سوخت‌گیری چگونه صف جایگاه‌ها را افزایش داد؟
دولت برای مدیریت مصرف و استمرار سوخت‌رسانی، ابتدا استفاده از کارت‌های سوخت جایگاه‌ها را محدود کرد و سپس با اجرای طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری، محدودیت بیشتری برای دریافت بنزین خارج از سهمیه در نظر گرفت.
همچنین، محدودیت حجم سوخت‌گیری در هر نوبت، شامل ۲۵ لیتر در تهران و مراکز استان‌ها و ۱۵ لیتر در سایر مناطق، موجب شده است برخی رانندگان برای تأمین نیاز خود در فاصله‌های زمانی کوتاه‌تری به جایگاه‌ها مراجعه کنند.
اگرچه محدود کردن مقدار سوخت‌گیری در هر مراجعه می‌تواند به مدیریت موجودی جایگاه‌ها کمک کند، تکرار مراجعات نیز احتمال افزایش ازدحام را بالا می‌برد. از این رو، باید میان محدودیت حجم سوخت‌گیری در هر نوبت و محدود کردن امکان خرید بنزین پس از پایان سهمیه ماهانه تفاوت قائل شد.
بن‌بست سوخت‌گیری برای رانندگان در ۵ استان
در ۲۶ استان کشور، مشکل اصلی همچنان صف‌های ناشی از محدودیت سوخت‌گیری و مراجعه مکرر خودروها به جایگاه‌هاست؛ اما در پنج استان مشمول طرح جدید، جمع‌آوری کارت‌های اضطراری می‌تواند مسئله‌ای فراتر از افزایش زمان انتظار ایجاد کند.
راننده‌ای که سهمیه ماهانه خود را به پایان رسانده باشد، با محدودیتی روبه‌رو می‌شود که صرفاً با انتظار بیشتر یا پرداخت هزینه بالاتر لزوماً قابل حل نیست.
این در حالی است که احراز هویت در طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری، طبق گزارش منتشرشده، تنها چند ثانیه زمان می‌برد و نمی‌توان آن را به‌تنهایی عامل اصلی صف‌های طولانی دانست. محدودیت حجم سوخت‌گیری در هر نوبت و مراجعه دوباره خودروها نیز در افزایش رفت‌وآمد به جایگاه‌ها نقش دارد.
بنابراین، اگر هدف اصلی سیاست‌های جدید کاهش ازدحام و مدیریت مصرف باشد، حذف امکان دسترسی به بنزین مازاد باید جداگانه بررسی شود تا محدودیت‌های توزیع، مشکلات تازه‌ای برای مصرف‌کنندگان ایجاد نکند.
سهمیه ماهانه بنزین به ۱۶۰ لیتر می‌رسد
پیش از اجرای طرح جدید، سهمیه ماهانه هر خودروی سواری در مجموع ۱۱۰ لیتر بود که از ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان تشکیل می‌شد.
با اضافه شدن ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم، مجموع سهمیه قابل دریافت از کارت شخصی به ۱۶۰ لیتر در ماه می‌رسد.
|
نوع سهمیه |
مقدار ماهانه |
قیمت هر لیتر |
|---|---|---|
|
سهمیه اول |
۶۰ لیتر |
۱۵۰۰ تومان |
|
سهمیه دوم |
۵۰ لیتر |
۳۰۰۰ تومان |
|
سهمیه سوم |
۵۰ لیتر |
۱۰ هزار تومان |
|
مجموع |
۱۶۰ لیتر |
بر اساس نرخ هر سهمیه |
با وجود افزایش حجم سهمیه، مسئله اصلی برای رانندگانی که مصرف بیشتری دارند، نحوه دسترسی به سوخت پس از اتمام این ۱۶۰ لیتر است. پیش از این، استفاده از کارت اضطراری جایگاه پس از احراز هویت، راهی برای دریافت بنزین بیشتر بود؛ اما با جمع‌آوری این کارت‌ها در پنج استان، این امکان نیز محدود می‌شود.
احتمال شکل‌گیری بازار غیررسمی سهمیه بنزین
یکی از پیامدهای احتمالی محدود شدن دسترسی به بنزین مازاد، افزایش تقاضا برای سهمیه خودروهایی است که مصرف روزانه یا ماهانه آنها کمتر از سهمیه اختصاص‌یافته است. در چنین شرایطی، احتمال شکل‌گیری بازار غیررسمی خریدوفروش سهمیه، به‌ویژه از سوی برخی وانت‌بارها و تاکسی‌ها، مطرح می‌شود؛ هرچند تحقق این سناریو به نحوه اجرای طرح و تصمیم‌های بعدی دولت بستگی دارد.
از سوی دیگر، تعیین نرخ سوم ۱۰ هزار تومانی این انتظار را ایجاد می‌کند که مصرف‌کنندگان بتوانند در صورت نیاز، بنزین بیشتری با قیمت بالاتر تهیه کنند. اگر پس از پایان سهمیه، مسیر مشخصی برای خرید سوخت وجود نداشته باشد، افزایش قیمت به‌تنهایی مشکل دسترسی را حل نخواهد کرد.
سرنوشت بنزین مازاد پس از پایان سهمیه چیست؟
چالش اصلی طرح جدید صرفاً افزایش قیمت بنزین یا بالا رفتن سهمیه ماهانه نیست؛ بلکه مشخص نبودن مسیر تأمین سوخت برای رانندگانی است که مصرف آنها از سقف تعیین‌شده فراتر می‌رود. در صورتی که دولت قصد دارد هم مصرف را مدیریت کند و هم از ایجاد صف و بازار غیررسمی سهمیه جلوگیری کند، لازم است سازوکار روشنی برای سوخت‌گیری پس از پایان سهمیه اعلام شود.
در غیر این صورت، ممکن است محدودیت‌های تازه به جای حل مشکلات توزیع، رانندگان پرمصرف و افرادی را که به‌صورت روزانه از خودرو برای کسب درآمد استفاده می‌کنند، با دشواری بیشتری مواجه کند.