در حالی که نرخ سود اسمی برخی تسهیلات خرید کالا 23 درصد اعلام می‌شود، بررسی هزینه‌های جانبی نشان می‌دهد نرخ واقعی تأمین مالی در برخی طرح‌های فروش اقساطی می‌تواند از 50 درصد نیز فراتر برود.
به گزارش ایران جیب، افزایش قیمت کالاهای مصرفی و کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده استقبال از خرید اقساطی و دریافت اعتبار از شرکت‌های ارائه‌دهنده تسهیلات خرید کالا افزایش یابد؛ اما هزینه واقعی این تسهیلات در بسیاری از موارد با نرخ سود اعلام‌شده تفاوت قابل‌توجهی دارد.
بررسی‌ها نشان می‌دهد دریافت کارمزد، هزینه اشتراک، خدمات جانبی و سایر مبالغ مرتبط با اعطای اعتبار می‌تواند نرخ مؤثر سالانه برخی وام‌های خرید کالا را به بیش از 50 درصد برساند.
وام 23 درصدی چگونه به بالای 50 درصد می‌رسد؟
بسیاری از متقاضیان هنگام خرید اقساطی تنها به نرخ سود اعلام‌شده توجه می‌کنند، در حالی که هزینه واقعی وام باید براساس مجموع اقساط، کارمزدها، هزینه‌های اجباری و مبلغ اعتباری که عملاً در اختیار خریدار قرار می‌گیرد محاسبه شود.
به همین دلیل ممکن است تسهیلاتی که با نرخ اسمی 23 درصد تبلیغ می‌شود، پس از احتساب هزینه‌های جانبی، نرخ مؤثر سالانه بسیار بالاتری داشته باشد.
البته این نرخ برای تمام شرکت‌ها و طرح‌های فروش اقساطی یکسان نیست و به شرایط قرارداد بستگی دارد.
بازار پول ایران با چند نرخ متفاوت
در شرایط فعلی، هزینه تأمین مالی برای خانوارها و بنگاه‌های اقتصادی تفاوت چشمگیری دارد.
| نوع تامین مالی | نرخ اعلام شده یا برآوردی |
| تسهیلات قرض‌الحسنه | کارمزد 4 درصد |
| تسهیلات بانکی متعارف | 23 درصد سالانه |
| برخی تسهیلات تولیدکنندگان | 35 تا 40 درصد سالانه |
| اعتبار خرید کالا در برخی لندتک‌ها | نرخ مؤثر بالای 50 درصد |
| بازار غیررسمی پول | 12 تا 15 درصد ماهانه |
نرخ‌های بالاتر از 23 درصد در این جدول لزوماً نرخ سود قراردادی نیستند و ممکن است بیانگر هزینه مؤثر تأمین مالی با احتساب سایر هزینه‌ها باشند.
فشار سنگین تأمین مالی بر تولیدکنندگان
مشکل تأمین مالی تنها به خانوارها محدود نمی‌شود. بسیاری از تولیدکنندگان کوچک و متوسط نیز به دلیل محدودیت منابع بانکی، برای تأمین سرمایه در گردش با هزینه‌های بالایی مواجه هستند.
برخی فعالان اقتصادی برای دریافت منابع مالی ناچار به استفاده از بازار غیررسمی می‌شوند؛ بازاری که براساس نرخ‌های مطرح‌شده، هزینه تأمین مالی در آن ممکن است ماهانه به 12 تا 15 درصد برسد.
چنین هزینه‌ای می‌تواند بخش قابل‌توجهی از سود تولیدکنندگان را از بین ببرد و حتی ادامه فعالیت برخی بنگاه‌ها را با مشکل مواجه کند.
خریداران اقساطی مراقب هزینه‌های پنهان باشند
کارشناسان توصیه می‌کنند متقاضیان پیش از دریافت اعتبار، علاوه بر نرخ سود اسمی، مجموع اقساط، هزینه اشتراک، کارمزدها، قیمت نقدی کالا و مبلغ نهایی بازپرداخت را بررسی کنند.
نکته مهم این است که خرید اقساطی با سود اعلام‌شده 23 درصد، الزاماً به معنای پرداخت هزینه واقعی 23 درصدی نیست و در برخی قراردادها، هزینه نهایی تأمین مالی می‌تواند بیش از دو برابر نرخ تبلیغ‌شده باشد.