در پی انتشار اخباری درباره واگذاری اراضی بندر چابهار به سرمایه‌گذاران افغانستانی، دبیرکل انجمن شرکت‌های کشتیرانی اعلام کرد که موضوع فروش زمین به اتباع خارجی مطرح نیست و مذاکرات انجام‌شده طی 10 سال گذشته صرفاً با هدف جذب سرمایه برای توسعه زیرساخت‌های بندری بوده است.
به گزارش ایران جیب، انتشار اخبار مربوط به سرمایه‌گذاری اتباع افغانستان در اراضی پس‌کرانه بندر چابهار، پرسش‌هایی درباره ماهیت قرارداد، مالکیت زمین‌ها و احتمال واگذاری بخشی از اراضی کشور به سرمایه‌گذاران خارجی ایجاد کرده است.
مسعود پل‌مه، دبیرکل انجمن شرکت‌های کشتیرانی، در توضیح این موضوع اعلام کرد که مذاکرات برای حضور سرمایه‌گذاران افغانستانی در چابهار سابقه‌ای بیش از 10 سال دارد، اما تاکنون نتیجه مشخصی از این مذاکرات اعلام نشده است.
آیا زمین‌های چابهار به افغان‌ها فروخته شده است؟
دبیرکل انجمن شرکت‌های کشتیرانی با رد برداشت‌های مطرح‌شده درباره فروش اراضی چابهار تأکید کرد که موضوع اصلی، جذب سرمایه‌گذار برای احداث و بهره‌برداری از زیرساخت‌های بندری است.
به گفته وی، برخی حواشی باعث شده این تصور شکل بگیرد که بخشی از خاک ایران قرار است به اتباع خارجی فروخته شود؛ در حالی که چنین موضوعی در چارچوب مذاکرات سرمایه‌گذاری مطرح نیست.
پل‌مه تصریح کرد که الگوی مورد بحث، فروش زمین نیست و مالکیت اراضی در این مدل به سرمایه‌گذار خارجی منتقل نمی‌شود.
ماجرای مذاکرات 10 ساله ایران و افغانستان
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، موضوع سرمایه‌گذاری افغانستان در پس‌کرانه‌های بندر چابهار بیش از یک دهه است که در مقاطع مختلف مطرح می‌شود.
با این حال، مذاکرات در دوره‌های گذشته پس از مدتی متوقف شده و بدون دستیابی به نتیجه عملی مشخص باقی مانده است.
دبیرکل انجمن شرکت‌های کشتیرانی اعلام کرد که هنوز مشخص نیست مذاکرات اخیر تا چه اندازه جدی بوده و آیا توافقی با تعهدات مالی و اجرایی لازم‌الاجرا میان طرفین منعقد شده است یا خیر.
بنابراین، در شرایط فعلی نمی‌توان از نهایی شدن قرارداد سرمایه‌گذاری یا واگذاری قطعی حق بهره‌برداری از اراضی سخن گفت.
قرارداد BOT چیست و چه ارتباطی با چابهار دارد؟
الگوی مورد بحث برای سرمایه‌گذاری در چابهار، قرارداد ساخت، بهره‌برداری و واگذاری یا BOT است.
در این روش، سرمایه‌گذار خارجی هزینه احداث زیرساخت‌ها و تأسیسات مورد نیاز را تأمین می‌کند و در مقابل، برای مدت مشخصی حق بهره‌برداری اقتصادی از پروژه را در اختیار می‌گیرد.
پس از پایان دوره قرارداد، زیرساخت‌های ایجادشده مطابق مفاد توافق به طرف ایرانی واگذار می‌شود.
همچنین ممکن است در صورت توافق طرفین، امکان ادامه بهره‌برداری از مجموعه در قالب قرارداد اجاره فراهم شود.
این روش در بسیاری از پروژه‌های زیربنایی و حمل‌ونقل در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مالکیت اراضی چابهار چه می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین ابهامات مطرح‌شده درباره حضور سرمایه‌گذاران افغانستانی، وضعیت مالکیت زمین‌های مورد استفاده است.
پل‌مه تأکید کرده است که در قراردادهای مورد بحث، انتقال مالکیت اراضی به سرمایه‌گذار خارجی موضوعیت ندارد و هدف، فراهم کردن امکان سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری اقتصادی در یک دوره مشخص است.
وی همچنین با اشاره به محدودیت‌های قانونی، فروش اراضی کشور در چارچوب مورد بحث را منتفی دانست.
چرا چابهار برای سرمایه‌گذاران افغانستانی اهمیت دارد؟
بندر چابهار به دلیل دسترسی مستقیم به دریای عمان و مسیرهای حمل‌ونقل بین‌المللی، ظرفیت مهمی برای توسعه تجارت ترانزیتی افغانستان دارد.
افغانستان کشوری محصور در خشکی است و دسترسی به بنادر دریایی می‌تواند نقش مهمی در کاهش وابستگی این کشور به مسیرهای محدود تجاری و گسترش صادرات و واردات داشته باشد.
از سوی دیگر، جذب سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های لجستیکی و پس‌کرانه‌ای چابهار می‌تواند به افزایش ظرفیت انبارداری، حمل‌ونقل و فعالیت‌های تجاری این بندر کمک کند.
سرنوشت سرمایه‌گذاری افغان‌ها در چابهار چه شد؟
با وجود سابقه طولانی مذاکرات، هنوز اطلاعات مشخصی درباره مبلغ سرمایه‌گذاری، مساحت اراضی مورد بحث، مدت احتمالی بهره‌برداری و زمان آغاز اجرای پروژه منتشر نشده است.
همچنین انعقاد قرارداد نهایی و لازم‌الاجرا در اظهارات اخیر تأیید نشده است.
در مجموع، آنچه تاکنون درباره حضور سرمایه‌گذاران افغانستانی در بندر چابهار مطرح شده، مربوط به استفاده از مدل‌های قراردادی سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری از زیرساخت‌هاست، نه فروش زمین. با این حال، مذاکراتی که بیش از 10 سال سابقه دارد، هنوز به نتیجه عملی مشخصی نرسیده است.