در حالی که بسیاری از خودروهای توربوشارژ، وارداتی و حتی برخی محصولات مونتاژی موجود در بازار ایران برای عملکرد مطلوب به بنزین با عدد اکتان 95 یا بالاتر نیاز دارند، بنزین معمولی کشور عموماً با عدد اکتان مرجع 87 شناخته می‌شود. این اختلاف 8 واحدی، پرسش مهمی را برای مالکان خودروها ایجاد کرده است؛ آیا استفاده از بنزین معمولی به موتور آسیب می‌زند و در نبود بنزین سوپر چه راهکاری وجود دارد؟
به گزارش ایران جیب، افزایش تعداد خودروهای مجهز به موتورهای توربوشارژ و پیشرانه‌های پیشرفته در بازار ایران، موضوع کیفیت سوخت و عدد اکتان بنزین را به یکی از دغدغه‌های مهم خریداران تبدیل کرده است.
بسیاری از خودروهای جدید به دلیل فشار بالای احتراق، نسبت تراکم موتور و تنظیمات سیستم مدیریت پیشرانه، نیازمند سوختی با مقاومت بیشتر در برابر خودسوزی هستند. این در حالی است که دسترسی به بنزین سوپر در تمام جایگاه‌های کشور امکان‌پذیر نیست.
عدد اکتان بنزین ایران چقدر است؟
عدد اکتان نشان‌دهنده مقاومت بنزین در برابر احتراق زودهنگام و پدیده ناک یا ضربه موتور است. هرچه این عدد بالاتر باشد، سوخت مقاومت بیشتری در برابر خودسوزی ناشی از فشار و حرارت خواهد داشت.
مقادیر مرجع و مشخصات اعلام‌شده برای انواع بنزین در ایران به شرح زیر است:
| نوع بنزین | عدد اکتان (RON) |
| بنزین معمولی | حدود 87 |
| بنزین معمولی با مشخصات یورو 4 | حدود 91 |
| بنزین سوپر | حدود 95 |
| بنزین سوپر وارداتی | 95 یا بالاتر، بسته به مشخصات محموله |
البته این اعداد به معنای یکسان بودن کیفیت بنزین در تمام جایگاه‌های کشور نیست. عدد اکتان واقعی هر محموله باید از طریق آزمایش مشخص شود و استاندارد آلایندگی یورو 4 نیز به‌تنهایی تضمین‌کننده یک عدد اکتان مشخص نیست.
وقتی کارخانه بنزین اکتان 95 می‌خواهد، اما بنزین موجود 87 است!
فرض کنید فردی خودرویی خریداری کرده که شرکت سازنده در دفترچه راهنمای آن تأکید کرده است فقط باید از بنزین با عدد اکتان 95 یا بالاتر استفاده شود.
در چنین شرایطی، استفاده از بنزین اکتان 87 به معنای مصرف سوختی با 8 واحد اکتان کمتر از مقدار موردنیاز سازنده است.
این اختلاف می‌تواند به‌ویژه در موتورهای توربوشارژ، هنگام شتاب‌گیری، حرکت در سربالایی، رانندگی در هوای گرم و وارد شدن فشار زیاد به پیشرانه، احتمال بروز ناک را افزایش دهد.
ناک زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از مخلوط سوخت و هوا به‌صورت کنترل‌نشده مشتعل شود و موج فشار غیرعادی در محفظه احتراق ایجاد کند.
آیا بنزین معمولی موتور خودرو را خراب می‌کند؟
پاسخ به این سؤال به طراحی موتور و دستورالعمل سازنده بستگی دارد.
بسیاری از موتورهای جدید به سنسور ناک و سیستم مدیریت الکترونیکی مجهز هستند. این سیستم‌ها در صورت تشخیص احتراق غیرعادی می‌توانند با تغییر زمان جرقه و در برخی موتورها کاهش فشار توربو، احتمال آسیب را کمتر کنند.
اما وجود سنسور ناک به این معنا نیست که استفاده دائمی از بنزین با اکتان پایین‌تر از حداقل مجاز، بی‌خطر است.
پیامدهای احتمالی استفاده از سوخت نامناسب عبارت‌اند از:
- کاهش قدرت موتور و افت شتاب خودرو
- افزایش مصرف سوخت در برخی شرایط رانندگی
- افزایش احتمال ناک در فشار و دمای بالا
- افزایش فشار حرارتی و مکانیکی بر قطعات موتور
- احتمال آسیب به پیستون، رینگ و سایر اجزای پیشرانه در صورت بروز ناک شدید یا مداوم
نکته مهم اینکه آسیب موتور قطعی و فوری نیست، اما استفاده طولانی‌مدت از سوخت نامناسب می‌تواند احتمال مشکلات فنی را افزایش دهد.
در نبود بنزین سوپر چه باید کرد؟
مهم‌ترین اقدام، بررسی دقیق دفترچه راهنمای خودرو است. برخی خودروسازان بنزین اکتان 95 را توصیه می‌کنند، اما استفاده موقت از اکتان پایین‌تر را با کاهش عملکرد مجاز می‌دانند. در مقابل، برخی موتورها دارای حداقل اکتان الزامی هستند که نباید نادیده گرفته شود.
اگر سازنده استفاده از اکتان 95 را الزامی اعلام کرده باشد، بهترین راهکار استفاده از سوختی است که این شرط را برآورده کند.
در صورت نبود چنین سوختی، کاهش فشار روی موتور، خودداری از شتاب‌گیری شدید، رانندگی با بار سنگین و پرهیز از افزایش دمای موتور می‌تواند احتمال ناک را کاهش دهد، اما جایگزین بنزین استاندارد نیست.
آیا مکمل اکتان مشکل را حل می‌کند؟
یکی از راهکارهایی که بسیاری از مالکان خودروهای توربوشارژ به آن روی آورده‌اند، استفاده از مکمل‌های افزایش اکتان است.
با این حال، تمام مکمل‌های موجود در بازار عملکرد یکسانی ندارند و ادعای افزایش چندواحدی اکتان روی بسته‌بندی، الزاماً به معنای دستیابی به همان نتیجه در باک خودرو نیست.
اثر واقعی مکمل به ترکیبات شیمیایی، میزان مصرف، حجم بنزین و اکتان اولیه سوخت بستگی دارد.
برخی ترکیبات نامناسب یا مصرف بیش از اندازه افزودنی‌ها نیز می‌تواند به شمع‌ها، سنسور اکسیژن، کاتالیزور و دیگر اجزای سیستم سوخت‌رسانی و کنترل آلایندگی آسیب برساند.
بنابراین استفاده از مکمل‌های ناشناخته و فاقد تأییدیه معتبر، راهکار مطمئنی برای جبران اختلاف اکتان نیست. استفاده از هر افزودنی باید با دستورالعمل شرکت سازنده خودرو سازگار باشد.
آیا ترکیب بنزین معمولی و سوپر راهگشاست؟
در صورت دسترسی به بنزین سوپر، ترکیب آن با بنزین معمولی می‌تواند عدد اکتان نهایی را افزایش دهد؛ اما نتیجه به نسبت ترکیب بستگی دارد.
برای مثال، اگر بنزین معمولی اکتان 87 و بنزین سوپر اکتان 95 داشته باشد، ترکیب مساوی آن‌ها به‌صورت تقریبی عدد اکتان 91 ایجاد می‌کند، نه 95.
این محاسبه تقریبی است و رفتار واقعی ترکیب سوخت‌ها ممکن است کاملاً خطی نباشد.
بنابراین برای خودرویی که حداقل اکتان 95 نیاز دارد، مخلوط کردن بنزین معمولی 87 با سوپر 95 نمی‌تواند تضمین‌کننده دستیابی به عدد اکتان موردنیاز باشد.
مسئولیت کیفیت سوخت خودروهای جدید با کیست؟
با افزایش عرضه خودروهای توربوشارژ و وارداتی در ایران، موضوع تناسب سوخت موجود با نیاز فنی خودروها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
خریدار خودرویی که سازنده آن حداقل اکتان 95 را الزامی کرده، باید امکان دسترسی به سوخت مناسب را داشته باشد. در غیر این صورت، میان الزامات فنی خودرو و شرایط واقعی استفاده از آن فاصله ایجاد می‌شود.
این موضوع ضرورت اطلاع‌رسانی شفاف شرکت‌های عرضه‌کننده خودرو درباره حداقل اکتان مجاز، پیامدهای استفاده از سوخت نامناسب و شرایط گارانتی موتور را افزایش می‌دهد.
همچنین اعلام شفاف و قابل استناد عدد اکتان بنزین در جایگاه‌ها می‌تواند به مصرف‌کنندگان کمک کند تا درباره سوخت موردنیاز خودروهای خود تصمیم دقیق‌تری بگیرند.
جمع‌بندی؛ خودرو اکتان 95 می‌خواهد، تکلیف مالک چیست؟
اگر سازنده خودرو حداقل اکتان 95 را الزامی کرده باشد، بنزین اکتان 87 سوخت مناسبی برای استفاده دائمی از آن خودرو محسوب نمی‌شود؛ حتی اگر موتور به سنسور ناک مجهز باشد.
رانندگی آرام و کاهش فشار روی موتور تنها می‌تواند بخشی از خطرات را کاهش دهد و استفاده از مکمل‌های متفرقه نیز تضمینی برای رفع مشکل نیست.
مسئله اصلی این است که با ورود گسترده خودروهای جدید و حساس به کیفیت سوخت، تأمین بنزین متناسب با نیاز فنی این خودروها دیگر صرفاً یک انتخاب لوکس نیست، بلکه به موضوعی مرتبط با دوام موتور، هزینه نگهداری و حقوق مصرف‌کننده تبدیل شده است.