اعلام ناگهانی آتش‌بس انرژی میان روسیه و اوکراین از سوی دونالد ترامپ، با واکنش متفاوت کی‌یف و مسکو روبه‌رو شده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد دولت آمریکا بیش از هر چیز به دنبال توقف حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه و مهار افزایش قیمت سوخت است؛ موضوعی که برخی منتقدان آن را با پیامدهای جنگ با ایران و نگرانی‌های انتخاباتی ترامپ مرتبط می‌دانند.
به گزارش ایران جیب، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز یکشنبه اعلام کرد روسیه و اوکراین بر سر آتش‌بس در حوزه انرژی به توافق رسیده‌اند؛ ادعایی که تنها چند ساعت بعد با گزارش حملات تازه روسیه به زیرساخت‌های برق اوکراین و اظهارات ولودیمیر زلنسکی درباره بی‌اطلاعی از چنین توافقی همراه شد.
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که آتش‌بس انرژی از همان لحظه اجرایی شده و هر دو طرف با آن موافقت کرده‌اند.
با این حال، توضیحات بعدی مقام‌های کاخ سفید نشان داد که موضوع هنوز در مرحله بررسی و مذاکره قرار دارد و توافق نهایی میان مسکو و کی‌یف تأیید نشده است.
آتش‌بس انرژی یا توقف حملات به پالایشگاه‌های روسیه؟
بر اساس توضیحات یک مقام کاخ سفید، پیشنهاد مورد نظر ترامپ در مرحله نخست بر توقف متقابل حملات به پالایشگاه‌های نفت متمرکز است.
در صورت اجرای این طرح، ممکن است مذاکرات برای توقف حملات به نیروگاه‌ها و شبکه‌های برق نیز آغاز شود.
با این حال، مقام‌های اوکراینی معتقدند چنین توافقی برای دو کشور آثار یکسانی ندارد؛ زیرا اوکراین برخلاف روسیه، شبکه گسترده‌ای از پالایشگاه‌های فعال در اختیار ندارد و بخش مهمی از نیاز خود به بنزین و گازوئیل را وارد می‌کند.
از نگاه کی‌یف، اولویت اصلی باید توقف حملات روسیه به شبکه برق و زیرساخت‌های انرژی اوکراین باشد.
گزارش رسانه‌های اوکراینی از حملات جدید به نیروگاه‌ها، ابهام درباره امکان اجرای این طرح را افزایش داده است.
توافق ترامپ و پوتین برای عرضه گازوئیل روسیه
هم‌زمان با مطرح شدن آتش‌بس انرژی، ترامپ از توافق با ولادیمیر پوتین برای عرضه گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی خبر داده است.
بر اساس اظهارات رئیس‌جمهوری آمریکا، قرار است روسیه در مرحله نخست بیش از 300 هزار تن گازوئیل به بازارهای آمریکا و جهان عرضه کند و 500 هزار تن دیگر نیز در ماه نوامبر روانه بازار شود.
وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز از صدور مجوز موقت برای عرضه گازوئیل روسیه در بازارهای جهانی خبر داده است.
این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی به یکی از نگرانی‌های اقتصادی دولت آمریکا تبدیل شده است.
ارتباط تصمیم ترامپ با جنگ ایران و افزایش قیمت سوخت
بر اساس گزارش واشنگتن‌پست، برخی منتقدان دولت آمریکا معتقدند تلاش ترامپ برای توقف حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، با نگرانی او از افزایش قیمت سوخت و پیامدهای اقتصادی جنگ با ایران ارتباط دارد.
در این ارزیابی، دولت آمریکا می‌کوشد با افزایش عرضه گازوئیل روسیه و جلوگیری از آسیب بیشتر به پالایشگاه‌های این کشور، فشار بر بازار جهانی سوخت را کاهش دهد.
در مقابل، منتقدان معتقدند سهم توافق اعلام‌شده در مقایسه با مصرف جهانی فرآورده‌های نفتی محدود است و نمی‌تواند به‌تنهایی افزایش قیمت‌ها را جبران کند.
کارل بیلت، وزیر خارجه پیشین سوئد، با اشاره به نگرانی ترامپ از آثار افزایش قیمت گازوئیل بر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، اعلام کرد حجم سوخت مورد توافق با روسیه معادل حدود 0.03 درصد مصرف جهانی است.
به گفته وی، بعید است این توافق تأثیر قابل توجهی بر قیمت‌ها داشته باشد.
اعتراض سناتورهای آمریکایی به توافق سوختی با روسیه
تصمیم واشنگتن برای صدور مجوز عرضه گازوئیل روسیه با انتقاد شماری از قانون‌گذاران آمریکایی نیز مواجه شده است.
هفت سناتور از هر دو حزب آمریکا، به رهبری جین شاهین، دولت ترامپ را متهم کرده‌اند که با مجاز کردن واردات گازوئیل روسیه، محدودیت‌های قانونی مصوب سال 2022 را نادیده گرفته است.
این سناتورها خواستار تجدیدنظر در تصمیم دولت شده و هشدار داده‌اند که درآمد حاصل از صادرات انرژی می‌تواند منابع مالی بیشتری در اختیار روسیه قرار دهد.
چاک شومر، رهبر اقلیت دموکرات سنا، نیز از توافق سوختی واشنگتن و مسکو به‌شدت انتقاد کرده است.
تهدید واشنگتن به قطع حمایت تسلیحاتی از اوکراین
در تحولی دیگر، فایننشال‌تایمز به نقل از مقام‌های اروپایی گزارش داده است که دولت ترامپ برای متوقف کردن حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، احتمال قطع برخی حمایت‌های اطلاعاتی و تسلیحاتی را مطرح کرده است.
بر اساس این گزارش، یکی از ابزارهای فشار احتمالی آمریکا، توقف سازوکار موسوم به PURL است؛ برنامه‌ای تحت مدیریت ناتو که از طریق آن کشورهای متحد، تسلیحات آمریکایی را برای تحویل به اوکراین خریداری می‌کنند.
با این حال، درباره جزئیات گفت‌وگوها اختلاف روایت وجود دارد و یک مقام آمریکایی، ادعای تهدید مستقیم مذاکره‌کنندگان واشنگتن به قطع اطلاعات امنیتی را رد کرده است.
آینده آتش‌بس انرژی چه خواهد شد؟
هم‌زمان با اختلاف‌نظر میان واشنگتن و کی‌یف، گزارش‌ها از تعویق سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر به مسکو حکایت دارد.
به نظر می‌رسد ادامه مذاکرات به میزان همراهی اوکراین و کشورهای اروپایی با پیشنهاد تازه آمریکا بستگی خواهد داشت.
از منظر اقتصادی، تحولات اخیر نشان می‌دهد بازار جهانی انرژی به یکی از محورهای مهم مذاکرات سیاسی میان آمریکا، روسیه و اوکراین تبدیل شده است.
در مجموع، اگرچه ترامپ از برقراری آتش‌بس انرژی خبر داده، اما هنوز شواهد کافی برای تأیید اجرای یک توافق فراگیر وجود ندارد. در عین حال، تلاش واشنگتن برای افزایش عرضه گازوئیل روسیه و توقف حملات به پالایشگاه‌های این کشور، نشان‌دهنده اهمیت مهار قیمت سوخت در تصمیمات اقتصادی و سیاست خارجی دولت آمریکاست؛ موضوعی که منتقدان آن را به فشارهای ناشی از جنگ با ایران نیز مرتبط می‌دانند.