به گزارش ایران جیب به نقل از خبرگزاری تسنیم، بازارهای جهانی کالا پس از یک دوره کاهش نسبی قیمت‌ها در ماه‌های تابستان، در سپتامبر ۲۰۲۶ با موج تازه‌ای از افزایش قیمت مواجه شدند. طبق گزارش یادشده، تشدید تنش‌های منطقه‌ای و اختلال در مسیرهای راهبردی انتقال انرژی، به‌ویژه تنگه هرمز، از عوامل اصلی فشار بر بازارها بوده است.
رشد ۴۱ درصدی شاخص جهانی کالاها؛ انرژی در صدر افزایش قیمت‌ها
بر اساس گزارش Econovis در ۷ اکتبر ۲۰۲۶، شاخص کلی قیمت کالاها از فوریه تا سپتامبر ۴۱ درصد افزایش یافته است. در همین دوره، قیمت انرژی ۶۱.۱ درصد و قیمت مواد غذایی ۹.۱ درصد رشد کرده است.
اختلاف قابل توجه میان رشد قیمت انرژی و مواد غذایی نشان می‌دهد شوک اخیر بیش از همه در بازارهای مرتبط با نفت، گاز و سایر منابع انرژی متمرکز بوده است.
قیمت کالاهای جهانی از سال ۲۰۲۳ روندی نزولی داشت، اما آغاز درگیری‌های نظامی در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ مسیر بازار را تغییر داد. هرچند قیمت‌ها در ماه‌های مه، ژوئن و ژوئیه از اوج اولیه فاصله گرفتند، تحولات سپتامبر بار دیگر انتظارات افزایشی را تقویت کرد.
قیمت جهانی نفت دوباره از ۱۰۰ دلار عبور کرد
بازار نفت یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش شاخص جهانی کالاها در سال ۲۰۲۶ بوده است. طبق گزارش Econovis، میانگین قیمت نفت خام بر اساس شاخص‌های وست‌تگزاس اینترمدیت (WTI)، برنت و دبی، پس از آغاز جنگ به حدود ۹۶ دلار در هر بشکه در مارس و ۱۰۴ دلار در آوریل رسید.
با کاهش بخشی از فشار اولیه، میانگین قیمت نفت در ژوئن به ۸۲ دلار و در ژوئیه به ۸۰ دلار در هر بشکه رسید. اما با تشدید دوباره تنش‌ها در سپتامبر، قیمت‌ها مسیر صعودی در پیش گرفتند و میانگین ماهانه به ۱۰۲ دلار در هر بشکه افزایش یافت.
این رقم نشان‌دهنده رشد ۵۰.۴ درصدی نسبت به فوریه و افزایش ۶۸ درصدی از ابتدای سال، طبق ارقام گزارش‌شده، است.
تنگه هرمز؛ گلوگاه تعیین‌کننده بازار انرژی
اهمیت تنگه هرمز در بازار جهانی انرژی باعث شده هرگونه اختلال در عبور نفتکش‌ها و محموله‌های گاز، نگرانی درباره عرضه را افزایش دهد. افزایش ریسک حمل‌ونقل و دشوارتر شدن تأمین انرژی می‌تواند هزینه واردات را برای کشورهای وابسته به منابع خارجی بالا ببرد.
بازگشت میانگین قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در سپتامبر همچنین نشان می‌دهد افت قیمت‌ها در تابستان الزاماً به معنای پایان شوک عرضه نبوده است. در بازاری که بخش مهمی از عرضه آن از مسیرهای جغرافیایی محدود عبور می‌کند، تحولات سیاسی و نظامی می‌تواند در مدت کوتاهی جهت قیمت‌ها را تغییر دهد.
گاز اروپا ۸.۶ برابر آمریکا شد؛ فشار تازه بر صنایع اروپایی
بازار گاز طبیعی اروپا نیز از افزایش ریسک‌های ژئوپولیتیکی تأثیر قابل توجهی پذیرفته است. بر اساس گزارش Econovis، میانگین قیمت گاز طبیعی اروپا در سپتامبر ۲۰۲۶ به ۲۵.۴ دلار به ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا (MMBtu) رسید؛ بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲ تاکنون.
در مقابل، میانگین قیمت گاز طبیعی در آمریکا در همین ماه حدود ۳ دلار به ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا گزارش شده است. به این ترتیب، قیمت گاز در اروپا حدود ۸.۶ برابر آمریکا بوده است.
این اختلاف چشمگیر تا حد زیادی به تفاوت ساختار تأمین گاز در دو منطقه مربوط می‌شود. آمریکا بخش عمده گاز مورد نیاز خود را در داخل تولید می‌کند، در حالی که اروپا وابستگی بیشتری به واردات، به‌ویژه گاز طبیعی مایع‌شده (LNG)، دارد و در نتیجه از اختلالات عرضه جهانی آسیب‌پذیرتر است.
تعطیلی تأسیسات قطر و اختلال در هرمز؛ عوامل فشار بر بازار گاز
طبق گزارش مورد استناد، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، تعطیلی تأسیسات رأس‌لفان قطر و بسته‌شدن تنگه هرمز از عوامل تشدید فشار بر بازار گاز اروپا بوده‌اند.
قطر یکی از بازیگران مهم صادرات گاز طبیعی مایع‌شده در جهان است و هرگونه اختلال در ظرفیت صادراتی این کشور می‌تواند بر عرضه محموله‌های LNG تأثیر بگذارد. تنگه هرمز نیز مسیر راهبردی انتقال بخش مهمی از تجارت جهانی LNG محسوب می‌شود.
عامل دیگر، پایین بودن غیرمعمول سطح ذخایر گاز اروپا در آغاز سال ۲۰۲۶ عنوان شده است. ترکیب ذخایر پایین، وابستگی به واردات و اختلال در عرضه می‌تواند رقابت میان خریداران برای تأمین محموله‌های گاز را تشدید کند و قیمت‌ها را افزایش دهد.
تداوم چنین شرایطی می‌تواند هزینه انرژی صنایع اروپایی، قیمت برق و هزینه تولید را بالا ببرد و بر رقابت‌پذیری شرکت‌های انرژی‌بر فشار وارد کند. شدت این آثار به مدت اختلال در عرضه، امکان جایگزینی محموله‌ها و سرعت بازگشت ظرفیت صادراتی بستگی خواهد داشت.
افزایش قیمت انرژی چه پیامدی برای اقتصاد جهان دارد؟
رشد سریع قیمت انرژی می‌تواند از چند مسیر بر اقتصاد جهانی اثر بگذارد:
-
افزایش تورم: بالا رفتن هزینه سوخت و برق می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، تولید و توزیع کالاها را افزایش دهد.
-
فشار بر صنایع: بنگاه‌های انرژی‌بر با افزایش هزینه تمام‌شده روبه‌رو می‌شوند و ممکن است بخشی از این افزایش را به مصرف‌کننده منتقل کنند.
-
افزایش هزینه واردات: کشورهای واردکننده انرژی برای تأمین نیازهای خود به منابع مالی بیشتری احتیاج خواهند داشت.
-
تغییر سیاست‌های اقتصادی: تداوم فشارهای تورمی می‌تواند تصمیم‌گیری بانک‌های مرکزی درباره نرخ بهره را دشوارتر کند.
البته افزایش شاخص جهانی کالاها به معنای رشد یکسان قیمت همه محصولات نیست. اختلاف رشد ۶۱.۱ درصدی انرژی با رشد ۹.۱ درصدی مواد غذایی در گزارش یادشده، نشان می‌دهد اثر شوک اخیر میان گروه‌های مختلف کالا متفاوت بوده است.
چشم‌انداز بازار جهانی؛ تداوم تنش‌ها، عامل اصلی ریسک قیمت‌ها
آمارهای گزارش‌شده از جهش ۴۱ درصدی شاخص جهانی کالاها حکایت دارد؛ با این حال، مسیر آینده قیمت‌ها به تحولات عرضه و تقاضا، وضعیت مسیرهای انتقال انرژی و مدت اختلال در صادرات نفت و گاز وابسته خواهد بود.
اگر محدودیت‌های عرضه ادامه پیدا کند، فشار بر قیمت انرژی و هزینه تولید می‌تواند در اقتصادهای واردکننده تشدید شود. در مقابل، کاهش تنش‌ها و بازگشت جریان عادی محموله‌های انرژی می‌تواند از شدت فشار بازار بکاهد. در شرایط فعلی، بازار انرژی بیش از بسیاری از گروه‌های کالایی در معرض ریسک‌های ژئوپولیتیکی قرار دارد.