رئیس مؤسسه تحقیقات آب با اشاره به پیش‌بینی‌های اقلیمی، از احتمال افزایش ۳۰ تا ۷۰ درصدی بارش در برخی مناطق کشور طی پاییز خبر داد؛ با این حال تأکید کرد که افزایش بارندگی لزوماً به معنای پایان خشکسالی یا افزایش متناسب منابع آب قابل استفاده نیست. به گفته وی، احتمال بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت، افزایش دما و تغییر سهم باران و برف، مدیریت منابع آب را پیچیده‌تر می‌کند.
بارش پاییزی در برخی مناطق تا ۷۰ درصد بیشتر می‌شود
به گزارش ایران جیب به نقل از تسنیم، محمدرضا کاویان‌پور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب، درباره تأثیر احتمالی پدیده ال‌نینو بر وضعیت بارش کشور گفت: بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، انتظار می‌رود میزان بارش در بخش‌هایی از کشور طی فصل پاییز حدود ۳۰ تا ۷۰ درصد بیشتر از نرمال باشد.
به گفته وی، احتمال افزایش بارش در مناطق غربی زاگرس، به‌ویژه حوضه‌های آبریز کارون و کرخه، بیشتر است.
با این حال، کاویان‌پور تأکید کرد که افزایش بارش الزاماً به معنای افزایش متناسب منابع آب قابل استفاده نیست؛ زیرا شدت، زمان و محل وقوع بارش در میزان رواناب و ذخیره آب نقش تعیین‌کننده دارد.
خطر سیلاب در کنار افزایش ورودی سدها
رئیس مؤسسه تحقیقات آب با اشاره به احتمال افزایش رواناب و ورودی برخی سدها گفت در صورت تحقق پیش‌بینی‌ها، ممکن است منابع ورودی به مخازن در مناطق پربارش افزایش پیدا کند.
اما اگر بارندگی‌ها به شکل رگباری، شدید و کوتاه‌مدت رخ دهند، بخشی از آب می‌تواند به‌صورت سیلاب از دسترس خارج شود و فرصت کافی برای نفوذ در زمین یا ذخیره‌سازی در مخازن ایجاد نشود.
به همین دلیل، مدیریت منابع آب در چنین شرایطی تنها به میزان ظرفیت سدها محدود نمی‌شود و باید به‌صورت همزمان ریسک سیلاب، ذخیره آب و تولید انرژی مورد توجه قرار گیرد.
چرا بارش بیشتر لزوماً به معنای آب بیشتر نیست؟
به گفته کاویان‌پور، سطح ذخایر بسیاری از مخازن کشور همچنان پایین است. پایین بودن ذخایر از یک سو می‌تواند فضای بیشتری برای کنترل بخشی از سیلاب ایجاد کند، اما از سوی دیگر نشان‌دهنده آسیب‌پذیری منابع آب و ضرورت بهره‌برداری دقیق از ظرفیت مخازن است.
همچنین نوع بارش اهمیت زیادی دارد. اگر بارش در ارتفاعات به‌جای برف به شکل باران اتفاق بیفتد، ممکن است ذخیره برفی کاهش پیدا کند و الگوی زمانی ورود آب به رودخانه‌ها و سدها تغییر کند.
بنابراین حتی یک پاییز پربارش نیز به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل کم‌آبی بلندمدت کشور را برطرف کند.
افزایش دما می‌تواند بخشی از اثر بارش را خنثی کند
یکی دیگر از عوامل مهم در ارزیابی وضعیت منابع آب، دمای هواست. بر اساس برآوردهای فعلی مورد اشاره رئیس مؤسسه تحقیقات آب، دما در دوره مورد بررسی ممکن است حدود یک تا دو درجه سانتی‌گراد بالاتر از نرمال باشد.
افزایش دما می‌تواند میزان تبخیر را افزایش دهد و همزمان نیاز آبی، به‌خصوص در بخش کشاورزی، را بالا ببرد. در نتیجه بخشی از منابع آبی حاصل از افزایش بارش ممکن است صرف افزایش تقاضای آب شود.
پیش‌بینی بارش زمستان در محدوده نرمال است
کاویان‌پور درباره چشم‌انداز زمستان نیز گفت پیش‌بینی‌های فعلی، بارش زمستان را در مجموع در محدوده نرمال نشان می‌دهد.
به همین دلیل، افزایش بارش در پاییز نباید به‌عنوان نشانه قطعی آغاز یک دوره ترسالی پایدار در کل سال در نظر گرفته شود.
پیش‌بینی ورودی ۳۰ سد مهم کشور با کمک هوش مصنوعی
رئیس مؤسسه تحقیقات آب همچنین از توسعه مدل‌های داده‌محور برای پیش‌بینی جریان‌های ورودی به سدها خبر داد.
به گفته وی، در حال حاضر جریان ورودی به ۳۰ سد مهم کشور تا افق شش‌ماهه پیش‌بینی می‌شود و استفاده از روش‌های هوش مصنوعی در کنار مدل‌های هواشناسی و هیدرولوژیکی می‌تواند به مدیریت بهتر مخازن و منابع آب کمک کند.
هدف از این مدل‌ها حذف کامل عدم قطعیت نیست، بلکه تلاش می‌شود احتمال وقوع و پیامدهای رویدادهای مختلف با دقت بیشتری برآورد و اطلاعات قابل استفاده‌تری در اختیار مدیران منابع آب قرار گیرد.
ال‌نینو به‌تنهایی نمی‌تواند پایان خشکسالی را تضمین کند
ال‌نینو یک پدیده اقلیمی ناشی از گرم‌تر شدن غیرعادی سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی است که می‌تواند الگوهای دما و بارش را در مناطق مختلف جهان تغییر دهد.
با این حال، اثر این پدیده در همه مناطق یکسان نیست و رابطه آن با میزان بارش ایران نیز قطعی و مستقیم نیست. حتی در برخی سال‌های همراه با ال‌نینو نیز امکان وقوع خشکسالی در ایران وجود داشته است.
از این رو، افزایش احتمالی بارش پاییزی را نباید به معنای حل شدن بحران آب کشور دانست.
پاییز پربارش پایان کم‌آبی ایران نیست
پیش‌بینی افزایش بارش می‌تواند فرصتی برای تقویت ذخایر آبی و بهبود وضعیت برخی سدها باشد، اما مدیریت منابع آب همچنان به برنامه‌ریزی بر اساس سناریوهای مختلف نیاز دارد.
به گفته رئیس مؤسسه تحقیقات آب، حتی در صورت تحقق بارش‌های بیشتر، باید سناریوی خشک نیز در برنامه‌ریزی‌ها حفظ شود. به‌ویژه در بخش‌های شرب و کشاورزی، تصمیم‌گیری نباید صرفاً بر مبنای احتمال بارش بیشتر در یک فصل انجام شود.
در نهایت، ال‌نینو را نمی‌توان ناجی آب ایران دانست؛ بلکه بارش‌های احتمالی پاییز باید فرصتی برای تقویت منابع آب و کاهش ریسک تلقی شود، در حالی که برنامه‌ریزی برای تداوم خشکسالی و مدیریت مصرف همچنان ضروری است.