سیاست فروش ارز به مردم با سقف 10 هزار دلار، با ارزیابی‌های متفاوت کارشناسان اقتصادی روبه‌رو شده است. برخی آن را ابزاری برای کاهش التهاب کوتاه‌مدت می‌دانند، اما گروهی معتقدند عرضه اسکناس بدون اصلاح سیاست‌های پولی و مدیریت خروج سرمایه، کاهش پایدار نرخ ارز را به دنبال ندارد.
به گزارش ایران جیب از فارس، در پی افزایش نوسانات بازار ارز، بانک مرکزی برنامه عرضه تا سقف 2 میلیارد دلار اسکناس را در دستور کار قرار داده است. بر اساس جزئیات اعلام‌شده در این برنامه، در مرحله نخست یک میلیارد دلار عرضه می‌شود و افراد بالای 18 سال می‌توانند با کارت ملی تا سقف 10 هزار دلار خریداری کنند.
دیدگاه‌های 7 اقتصاددان و کارشناس حوزه ارز نشان می‌دهد اختلاف اصلی، بر سر شیوه مداخله، بازار هدف و میزان اثرگذاری فروش مستقیم دلار است. در کنار این اختلاف‌ها، اصلاح سیاست پولی، تقویت درآمدهای ارزی و مدیریت خروج سرمایه از محورهای پرتکرار پیشنهادهاست.
رحیمی: مداخله باید در بازار حواله انجام شود
محمد طاهر رحیمی، کارشناس اقتصادی، اصل مداخله در شرایط فعلی را ضروری می‌داند، اما معتقد است تمرکز بر فروش اسکناس نمی‌تواند اثر کافی بر قیمت ارز داشته باشد.
به گفته او، بازار اسکناس حدود 5 درصد از کل بازار ارز را تشکیل می‌دهد و نرخ‌ها عمدتاً از معاملات حواله در مراکزی مانند دبی، ترکیه، هرات و سلیمانیه اثر می‌گیرند. از این رو، پیشنهاد او مداخله هدفمند در بازار حواله و افزایش تدریجی عرضه برای تعدیل قیمت‌هاست.
رحیمی همچنین ساماندهی گمرک، رصد تراکنش‌های مالی، جلوگیری از خروج بی‌ضابطه سرمایه، تسهیل صادرات و کنترل واردات و قاچاق را ضروری می‌داند.
سعدوندی: بدون مهار انتظارات تورمی، کنترل دلار دشوار است
علی سعدوندی، اقتصاددان، ریشه بحران ارزی را تنها در کمبود منابع یا وضعیت تجارت نمی‌بیند و بر نقش فرار سرمایه و انتظارات تورمی تأکید دارد.
او افزایش نرخ بهره را نخستین اقدام پیشنهادی خود عنوان می‌کند، اما معتقد است این ابزار باید با اصلاح همزمان سیاست‌های ارزی، پولی، بودجه‌ای و بانکی همراه شود.
از نگاه سعدوندی، شناور شدن نرخ ارز، محدود کردن رشد پایه پولی و نقدینگی، حذف تخصیص‌های رانتی و بازگرداندن اعتماد عمومی به سیاست‌گذار، برای موفقیت برنامه‌های ارزی اهمیت دارد.
درودیان: بانک مرکزی به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل را حل کند
حسین درودیان، اقتصاددان، کاهش دریافتی‌های نفتی و تشدید خروج سرمایه را از عوامل احتمالی جهش اخیر ارز می‌داند و تأکید می‌کند علت افزایش نرخ هنوز به‌طور شفاف مشخص نشده است.
او فروش ارز نقدی را راه‌حل ریشه‌ای نمی‌داند، اما استفاده از آن را در صورت مناسب بودن ذخایر بانک مرکزی رد نمی‌کند. به اعتقاد درودیان، خرید و فروش ارز زمانی می‌تواند مفید باشد که به کاهش قابل‌توجه ذخایر منجر نشود.
او نقش دستگاه‌های مرتبط با نفت، صادرات و واردات را نیز تعیین‌کننده می‌داند؛ زیرا افزایش ورود ارز و کنترل تقاضای ارزی، صرفاً در اختیار بانک مرکزی نیست.
مصدری: اسکناس تنها بازار مؤثر بر قیمت نیست
محمدحسین مصدری، کارشناس حوزه ارز، مداخله بانک مرکزی را ضروری می‌داند، اما معتقد است هدف آن باید روشن باشد: کاهش نرخ، کنترل نوسان یا حفظ قیمت در یک محدوده مشخص.
به گفته او، ساختار بازار از سال 1397 تغییر کرده و حواله، معاملات فردایی و تتر در قیمت‌گذاری و انتقال انتظارات نقش مهمی پیدا کرده‌اند. بنابراین، مداخله محدود به اسکناس، همه بخش‌های مؤثر بازار را پوشش نمی‌دهد.
مصدری بر بازارسازی هدفمند تأکید دارد و ممنوعیت معاملات یا قطع نمایش نمودارهای قیمت را راهکار مناسبی نمی‌داند. تقویت شبکه‌های پرداخت رسمی، افزایش درآمدهای ارزی و کاهش مصارف غیرضروری نیز از پیشنهادهای بلندمدت اوست.
بهرامی: درمان بازار ارز از اصلاح بازار پول می‌گذرد
عطا بهرامی، کارشناس اقتصادی، منتقد مداخله مستقیم بانک مرکزی در خرید و فروش دلار است و معتقد است تمرکز این نهاد باید بر کنترل تورم و اصلاح سیاست پولی باشد.
او رشد پایه پولی و نقدینگی، ناترازی بانک‌ها و کسری بودجه را از ریشه‌های افزایش نرخ ارز می‌داند. به اعتقاد او، تثبیت نرخ سود بین‌بانکی در حدود 24 درصد، در شرایط تورم بسیار بالاتر، به مهار فشار ارزی کمک کافی نمی‌کند.
بهرامی کنترل رشد پایه پولی، اصلاح نظام بانکی و بودجه، بازنگری در معافیت‌های مالیاتی و قیمت‌گذاری انرژی را پیشنهاد می‌کند. او همچنین جذب گردشگران خارجی را یکی از مسیرهای افزایش عرضه ارز می‌داند.
بغزیان: فروش دلار شاید ثبات کوتاه‌مدت ایجاد کند
آلبرت بغزیان، اقتصاددان، تفاوت اصلی طرح جدید با گذشته را افزایش سقف فروش ارز از حدود 2 هزار دلار به 10 هزار دلار می‌داند.
از نگاه او، این سیاست ممکن است در کوتاه‌مدت به ثبات بازار کمک کند، اما اثر قابل‌توجهی بر کاهش نرخ ندارد. او معتقد است مداخله باید زودتر و زمانی انجام می‌شد که دلار در محدوده 230 هزار تومان قرار داشت.
بغزیان همچنین تأکید می‌کند تا زمانی که تنش‌های سیاسی حل نشود، انتظار کاهش پایدار نرخ ارز دشوار خواهد بود.
مروی: فروش مستقیم می‌تواند قیمت‌های بالا را تثبیت کند
علی مروی، کارشناس اقتصادی، مداخله بانک مرکزی برای حفظ ارزش پول را ضروری می‌داند، اما فروش مستقیم ارز به مردم را روشی ناکارآمد ارزیابی می‌کند.
به اعتقاد او، عرضه ارز در نرخ اعلام‌شده می‌تواند به همان قیمت رسمیت بدهد و باعث ماندگاری بازار در آن سطح شود؛ در حالی که منابع ارزی نیز مصرف می‌شوند.
مروی اجرای کامل تعهدات بازگشت ارز صادراتی، تعیین تکلیف منابع ارزی نزد واسطه‌ها، توسعه پیمان‌های پولی دوجانبه و متنوع کردن مسیرهای تأمین ارز را پیشنهاد می‌کند. استفاده از نرخ بهره و نرخ اوراق برای مدیریت انتظارات نیز از دیگر محورهای مورد تأکید اوست.
کاهش پایدار دلار به چه عواملی وابسته است؟
این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد فروش اسکناس، حتی از نظر کارشناسان موافق مداخله، جایگزین اصلاح عوامل بنیادی بازار ارز نیست. میزان دسترسی به درآمدهای ارزی، خروج سرمایه، رشد نقدینگی، وضعیت بودجه و اعتماد عمومی می‌توانند بر نتیجه سیاست بانک مرکزی اثر بگذارند.
در نتیجه، پرسش اصلی تنها حجم دلار عرضه‌شده نیست؛ بلکه این است که عرضه ارز تا چه اندازه با سیاست‌های پولی، تجاری و مالی هماهنگ می‌شود و آیا می‌تواند فراتر از آرامش مقطعی، به ثبات پایدار بازار کمک کند.