در شرایطی که قیمت گوجه‌فرنگی و پیاز در برخی خرده‌فروشی‌ها به ترتیب تا ۱۳۳ هزار و ۱۴۵ هزار تومان افزایش یافته و فاصله محسوسی با نرخ‌های اعلام‌شده در میادین دارد، سازمان توسعه تجارت صادرات این دو محصول را «مجاز مشروط» اعلام کرده است. همزمان، صنایع تبدیلی نیز نسبت به کاهش عرضه گوجه‌فرنگی و افزایش قیمت ماده اولیه تولید رب هشدار داده‌اند.
به گزارش ایران جیب به نقل از ایسنا، نرخ‌های اعلام‌شده برای گوجه و پیاز در بازار خرده‌فروشی فاصله قابل توجهی با نرخنامه رسمی دارد؛ موضوعی که همزمانی آن با مجاز شدن مشروط صادرات، پرسش‌هایی درباره نحوه کنترل بازار داخلی ایجاد کرده است.
قیمت گوجه و پیاز در خرده‌فروشی‌ها چقدر است؟
بر اساس نرخنامه اعلام‌شده، قیمت هر کیلوگرم گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای و گوجه‌فرنگی بوته‌رس ۵۷ هزار تومان تعیین شده است. همچنین قیمت پیاز سفید و پیاز زرد کیلویی ۶۲ هزار تومان اعلام شده است.
با این حال، قیمت‌ها در خرده‌فروشی‌ها بسیار بالاتر گزارش شده است. گوجه‌فرنگی بسته به نوع و کیفیت از حدود ۸۵ هزار تومان آغاز شده و در برخی واحدهای خرده‌فروشی به ۱۳۳ هزار و ۶۵۰ تومان رسیده است.
پیاز سفید نیز در برخی خرده‌فروشی‌ها بین ۸۹ تا ۱۳۰ هزار تومان عرضه شده و قیمت پیاز زرد از حدود ۹۵ هزار تومان آغاز شده و تا ۱۴۵ هزار تومان رسیده است.
به این ترتیب، قیمت برخی انواع گوجه و پیاز در بازار خرده‌فروشی بیش از دو برابر نرخ‌های درج‌شده در نرخنامه رسمی است.
صادرات گوجه و پیاز «مجاز مشروط» شد
در همین شرایط، سازمان توسعه تجارت ایران در نامه‌ای به دفتر صادرات گمرک، صادرات گوجه‌فرنگی زراعی و پیاز را «مجاز مشروط» اعلام کرده است.
این نامه در تاریخ ۸ مهرماه ۱۴۰۵ صادر شده و بر اساس آن، با استناد به نامه معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی، صادرات این محصولات با رعایت ضوابط تعیین‌شده بلامانع اعلام شده است.
با این حال، جزئیات کامل شروط صادرات، میزان سقف صادرات، مدت اجرای تصمیم و همچنین سازوکار توقف یا محدودسازی صادرات در صورت تشدید کمبود در بازار داخلی، در متن منتشرشده به‌طور شفاف مشخص نشده است.
«مجاز مشروط» یعنی صادرات آزاد نیست
اعلام صادرات به‌صورت «مجاز مشروط» به معنای آزاد بودن صادرات بدون هیچ محدودیتی نیست. صادرکنندگان باید ضوابطی را که دستگاه‌های مسئول تعیین کرده‌اند رعایت کنند.
با این حال، در شرایطی که قیمت گوجه و پیاز در بازار داخلی افزایش قابل توجهی داشته، شفاف بودن این شروط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. مشخص بودن سقف صادرات، دوره زمانی و معیارهای کنترل بازار می‌تواند تعیین کند که در صورت کاهش بیشتر عرضه، آیا صادرات محدود یا متوقف خواهد شد یا خیر.
هشدار صنایع تبدیلی درباره کمبود گوجه
مسعود بختیاری، رئیس سندیکای صنایع کنسرو کشور، پیش‌تر درباره کاهش عرضه گوجه‌فرنگی مورد نیاز صنایع تبدیلی هشدار داده بود.
به گفته او، کارخانه‌های تولید رب با کاهش عرضه گوجه مواجه شده‌اند و کاهش سطح زیرکشت این محصول در سال جاری، فشار بیشتری بر بازار ماده اولیه صنایع ایجاد کرده است.
افزایش قیمت گوجه‌فرنگی برای صنایع تبدیلی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا گوجه ماده اولیه اصلی تولید رب و برخی محصولات فرآوری‌شده است و افزایش قیمت آن می‌تواند مستقیماً هزینه تولید و در نهایت قیمت محصولات نهایی را افزایش دهد.
بازار گوجه و پیاز بین صادرات و تأمین نیاز داخلی
افزایش قیمت گوجه و پیاز تنها به موضوع صادرات مربوط نمی‌شود و عواملی مانند کاهش سطح زیرکشت، افت عرضه، هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل، واسطه‌گری و تفاوت کیفیت محصولات نیز در قیمت نهایی اثرگذار هستند.
با این حال، وقتی قیمت برخی محصولات در خرده‌فروشی‌ها به بیش از دو برابر نرخنامه می‌رسد و همزمان صنایع تبدیلی نیز از کاهش عرضه گوجه خبر می‌دهند، نحوه اجرای صادرات مشروط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در چنین شرایطی، اعلام دقیق شروط، سقف صادرات و سازوکار کنترل بازار می‌تواند مشخص کند که صادرات چگونه با تأمین نیاز مصرف‌کنندگان داخلی و صنایع تبدیلی هماهنگ خواهد شد.